Ngành xây dựng đối mặt sức ép kép từ giá vật liệu và dòng tiền

Giá vật liệu tăng cao, nhiều doanh nghiệp gặp khó

Theo Báo cáo xu hướng sản xuất kinh doanh ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và xây dựng quý III và dự báo quý IV/2026 vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, cuộc điều tra được thực hiện với 5.974 doanh nghiệp xây dựng, trong đó có 5.826 doanh nghiệp phản hồi.

Kết quả khảo sát cho thấy, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng trong quý III/2026 có chuyển biến tích cực so với quý II. Cụ thể, 30,9% doanh nghiệp đánh giá hoạt động thuận lợi hơn, 41,4% nhận định ổn định và 27,7% cho biết gặp khó khăn hơn.

Thị trường cũng ghi nhận tín hiệu khả quan khi 80,5% doanh nghiệp cho biết số lượng hợp đồng xây dựng mới tăng hoặc giữ nguyên so với quý trước. Trong đó, 28,5% doanh nghiệp ghi nhận số hợp đồng mới tăng, 52% nhận định không đổi và 19,5% cho biết số hợp đồng giảm.

Tuy nhiên, đà cải thiện này chưa giúp doanh nghiệp thoát khỏi áp lực chi phí đầu vào. Có tới 65% doanh nghiệp xác định giá nguyên vật liệu tăng cao là yếu tố gây khó khăn chủ yếu đối với hoạt động sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, 39,7% doanh nghiệp gặp khó khăn do không có hợp đồng xây dựng mới.

Áp lực tài chính tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm. Theo khảo sát, 25,5% doanh nghiệp gặp khó khăn do nợ đọng xây dựng cơ bản chưa được thanh quyết toán đúng hạn; 22,2% thiếu vốn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh. Tình trạng chậm thanh toán khiến dòng tiền bị gián đoạn, hạn chế khả năng quay vòng vốn và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án.

Nguồn cung vật liệu cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Có 24,1% doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn do thiếu nguồn cung nguyên vật liệu xây dựng. Giá vật liệu biến động, hạn chế trong khai thác một số loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng, thủ tục cấp phép kéo dài, chi phí vận chuyển tăng và gián đoạn logistics là những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cung ứng.

Bên cạnh đó, 22,9% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động đáp ứng yêu cầu. Nhu cầu nhân lực có trình độ chuyên môn, kỹ thuật và kinh nghiệm ngày càng tăng, trong khi nguồn lao động phù hợp còn hạn chế.

Các yếu tố khác tiếp tục tác động đến hoạt động của doanh nghiệp, gồm thời tiết không thuận lợi (26,1%), thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp (18,7%) và chậm giải phóng mặt bằng (16,2%). Ngoài ra, 11,5% doanh nghiệp cho biết chưa nắm được thông tin đấu thầu, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và ký kết hợp đồng mới.

Những khó khăn trên cũng được phản ánh tại nhiều công trình trọng điểm. Theo báo cáo của Bộ Công Thương tại phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm mới đây, giá vật liệu xây dựng bình quân tăng 18-20%, trong khi mức dự phòng chi phí tại nhiều dự án chỉ khoảng 10%. Đáng chú ý, dù trữ lượng vật liệu trên lý thuyết cơ bản đáp ứng nhu cầu, công suất cung ứng thực tế hằng ngày chỉ đạt khoảng 30%, gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ khó khăn, kỳ vọng quý IV ổn định

Trước những áp lực về chi phí, nguồn vốn và tiến độ triển khai dự án, các doanh nghiệp xây dựng kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương tiếp tục có giải pháp hỗ trợ, tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong đó, hỗ trợ nguồn cung vật liệu xây dựng là kiến nghị được nhiều doanh nghiệp quan tâm nhất, với tỷ lệ 61,8%. Tiếp theo, 42,8% doanh nghiệp đề nghị hỗ trợ vốn thông qua các chương trình vay ưu đãi, giảm lãi suất và đơn giản hóa thủ tục vay vốn.

Có 38,4% doanh nghiệp kiến nghị công khai, minh bạch thông tin đấu thầu nhằm tạo điều kiện tiếp cận cơ hội việc làm và nâng cao tính cạnh tranh. Đồng thời, 35,6% đề nghị tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Đối với vấn đề thanh toán và mặt bằng, 28,3% doanh nghiệp đề nghị tăng cường chế tài xử lý tình trạng chậm thanh quyết toán, nợ đọng xây dựng cơ bản; 26% kiến nghị bàn giao mặt bằng đúng tiến độ để bảo đảm thời gian thi công theo hợp đồng.

Các đề xuất này cho thấy doanh nghiệp không chỉ cần hỗ trợ về tài chính mà còn mong muốn tháo gỡ những vướng mắc trong cơ chế thực hiện dự án, bảo đảm nguồn cung vật liệu và nâng cao tính minh bạch của thị trường xây dựng.

Dự báo về quý IV/2026, các doanh nghiệp nhìn chung kỳ vọng hoạt động sản xuất kinh doanh duy trì ổn định, dù khó khăn vẫn hiện hữu. Cụ thể, 28,1% doanh nghiệp dự báo tình hình thuận lợi hơn quý III, 44,7% nhận định hoạt động sẽ ổn định và 27,2% cho rằng vẫn còn nhiều khó khăn.

Kết quả khảo sát cho thấy triển vọng ngành xây dựng trong những tháng cuối năm phụ thuộc đáng kể vào khả năng kiểm soát giá vật liệu, cải thiện khả năng tiếp cận vốn, đẩy nhanh thanh quyết toán và tháo gỡ vướng mắc về nguồn cung, mặt bằng. Đây cũng là những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp duy trì hoạt động, bảo đảm tiến độ thi công và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.