(NXD) -
Loạt chính sách mới đề xuất nhiều ưu đãi nhằm thúc đẩy sản xuất, sử dụng vật liệu xây dựng thân thiện môi trường, đồng thời siết quản lý chất thải, hướng ngành xây dựng tới phát triển bền vững hơn.
Việc phát triển vật liệu xây dựng thân thiện môi trường đang được đặt vào vị trí trung tâm trong định hướng điều hành mới của cơ quan quản lý. Tại Dự thảo Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng đề xuất một hệ thống chính sách khuyến khích và ưu đãi toàn diện, bao trùm từ nghiên cứu, đầu tư sản xuất đến sử dụng trong công trình, nhằm tạo động lực rõ rệt cho dòng vật liệu xanh, tái chế và công nghệ cao.
So với Nghị định 09/2021/NĐ-CP, dự thảo lần này được thiết kế lại theo hướng hệ thống và đồng bộ hơn, chia thành ba trụ cột chính: nghiên cứu – phát triển, đầu tư – sản xuất và sử dụng trong công trình xây dựng. Điểm đáng chú ý là nghị định không tạo thêm cơ chế riêng rẽ, mà dẫn chiếu và kết nối các chính sách ưu đãi sẵn có trong pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai, tín dụng, khoa học – công nghệ, bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, cũng như mua sắm công và đấu thầu. Cách làm này được kỳ vọng sẽ bảo đảm tính thống nhất khi triển khai, đồng thời tránh trùng lặp, chồng chéo chính sách.
Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu các hoạt động nghiên cứu, phát triển và sản xuất vật liệu xây dựng phải gắn với công nghệ tiên tiến, sử dụng tiết kiệm tài nguyên khoáng sản, nguyên liệu và năng lượng, đồng thời tăng cường tái sử dụng, tái chế chất thải, phụ phẩm, phế thải làm đầu vào sản xuất. Việc quản lý năng lượng, kiểm soát phát thải, ứng dụng chuyển đổi số, tự động hóa và tối ưu vận hành cũng được xem là tiêu chí quan trọng trong quá trình chuyển dịch sang mô hình sản xuất xanh.
Những dòng vật liệu được ưu tiên bao gồm vật liệu xây dựng mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thông minh, vật liệu thân thiện môi trường và vật liệu phù hợp với khu vực ven biển, hải đảo. Việc sử dụng nguyên liệu thay thế, phụ phẩm công nghiệp và chất thải rắn thông thường đủ điều kiện làm nguyên liệu sản xuất cũng được khuyến khích theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
Ở khâu nghiên cứu và đổi mới công nghệ, doanh nghiệp có thể được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; được trích lập và sử dụng quỹ phát triển khoa học – công nghệ. Hàng hóa nhập khẩu phục vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ hoặc tạo tài sản cố định cho dự án thuộc diện ưu đãi đầu tư cũng được miễn thuế nhập khẩu theo quy định.
Cùng với đó là khả năng tiếp cận các nguồn lực từ chương trình, đề án và quỹ về khoa học – công nghệ, đổi mới công nghệ, chuyển giao công nghệ, công nghệ cao và chuyển đổi số. Ở giai đoạn đầu tư – sản xuất, các dự án thuộc danh mục ưu đãi đầu tư được hưởng ưu đãi về thuế, đất đai và các hình thức hỗ trợ đầu tư khác. Doanh nghiệp có thể được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, hỗ trợ về bồi thường, tái định cư (nếu có), cũng như tiếp cận ưu đãi về bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Các kênh hỗ trợ tài chính như ưu đãi tín dụng, hỗ trợ lãi suất vay vốn và nguồn lực từ Quỹ khoa học – công nghệ, Quỹ đổi mới công nghệ, Quỹ bảo vệ môi trường, Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa… cũng được mở ra cho các dự án phù hợp, tạo thành mạng lưới hỗ trợ tương đối toàn diện cho doanh nghiệp vật liệu xây dựng xanh.
Không chỉ dừng ở sản xuất, dự thảo đặt trọng tâm vào khâu tiêu thụ và ứng dụng thực tế. Việc sử dụng vật liệu xây dựng xanh, tái chế, tiết kiệm năng lượng sẽ được khuyến khích trong hoạt động xây dựng trên cơ sở các quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Đáng chú ý, các dự án đầu tư công, mua sắm công và hoạt động đấu thầu được định hướng ưu tiên lồng ghép tiêu chí kỹ thuật, tiêu chí môi trường và tiêu chí tiết kiệm năng lượng phù hợp với từng gói thầu, dự án. Đây được xem là đòn bẩy quan trọng giúp mở rộng đầu ra cho vật liệu xanh, tạo thị trường đủ lớn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ.
Các chính sách miễn, giảm thuế, phí, lệ phí hoặc cơ chế tài chính khác đối với sản phẩm thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải cũng được áp dụng theo pháp luật chuyên ngành. Về dài hạn, sự kết hợp giữa ưu đãi sản xuất và ưu tiên sử dụng được kỳ vọng sẽ hình thành hệ sinh thái vật liệu xây dựng xanh, góp phần giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và thúc đẩy ngành xây dựng phát triển theo hướng bền vững hơn.
Song song với định hướng thúc đẩy vật liệu xây dựng xanh, công tác quản lý chất thải xây dựng cũng đang được siết chặt. Trước đó, ngày 20/12 Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản yêu cầu các địa phương nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường trong hoạt động xây dựng, thực hiện nghiêm các quy định của Luật Bảo vệ môi trường, đặc biệt là trách nhiệm quản lý chất thải phát sinh trong thi công, cải tạo và phá dỡ công trình.
Các địa phương được đề nghị lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường trong quy hoạch xây dựng, khuyến khích tái sử dụng chất thải xây dựng, thúc đẩy sử dụng vật liệu không nung và vật liệu thân thiện môi trường theo hướng kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, cần quy hoạch điểm đổ thải phù hợp, hoàn thiện quy định về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn xây dựng và tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm các vi phạm.
Đối với chất thải từ hộ gia đình tại đô thị, việc thu gom, chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý phải được thực hiện đúng quy định; khu vực nông thôn phải tái sử dụng hoặc đổ thải đúng nơi quy định, tuyệt đối không xả ra sông ngòi, kênh rạch hay đường giao thông. Riêng Hà Nội được yêu cầu khẩn trương kiểm tra, xử lý tình trạng đổ trộm chất thải xây dựng để san lấp ao hồ, bãi bồi, từng bước đưa công tác quản lý chất thải xây dựng vào nền nếp.
Phương Anh/ Tạp chí Kinh tế Môi trường