(NXD) -
Sự xuất hiện của BIM, cùng với AI, Digital Twin và các nền tảng dữ liệu, không chỉ mang lại những công cụ mới, mà đang tái định nghĩa cách con người thiết kế, thi công và vận hành công trình.
Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, ngành xây dựng đang trải qua một sự dịch chuyển mang tính bản chất: từ một ngành dựa trên kinh nghiệm và tài liệu rời rạc, sang một ngành vận hành dựa trên dữ liệu, hệ thống và khả năng dự báo. Sự xuất hiện của BIM, cùng với AI, Digital Twin và các nền tảng dữ liệu, không chỉ mang lại những công cụ mới, mà đang tái định nghĩa cách con người thiết kế, thi công và vận hành công trình. Trong bối cảnh đó, vấn đề không còn là “có làm BIM hay không”, mà là “làm BIM ở cấp độ nào và với tư duy nào”.
Đối với doanh nghiệp xây dựng, việc xây dựng một BIM Strategy (chiến lược BIM) không đơn thuần là lập kế hoạch triển khai phần mềm hay đào tạo nhân sự. Ở một tầng sâu hơn, đó là quá trình tái cấu trúc toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp trên nền tảng dữ liệu, trong đó BIM đóng vai trò là hệ điều hành thông tin, kết nối con người, quy trình và công nghệ thành một hệ thống thống nhất. Nếu không có một chiến lược rõ ràng, mọi nỗ lực chuyển đổi số sẽ chỉ dừng lại ở mức số hóa rời rạc, thiếu liên kết và khó tạo ra giá trị thực.
Một BIM Strategy đúng đắn phải bắt đầu từ việc xác lập tầm nhìn. Doanh nghiệp không còn hướng tới việc “làm dự án tốt hơn” theo nghĩa truyền thống, mà hướng tới trở thành một tổ chức vận hành dựa trên dữ liệu, nơi mọi quyết định được đưa ra dựa trên thông tin có cấu trúc, được kiểm soát và có thể truy xuất. Trong mô hình này, BIM không còn là một công cụ hỗ trợ thiết kế, mà trở thành nền tảng tích hợp toàn bộ vòng đời công trình, từ ý tưởng, thiết kế, thi công đến vận hành. Sứ mệnh của BIM không phải là tạo ra mô hình, mà là chuẩn hóa – số hóa – tự động hóa dòng chảy thông tin, tạo điều kiện để hệ thống có thể vận hành một cách minh bạch và hiệu quả.
Tuy nhiên, một chiến lược chỉ có ý nghĩa khi nó được xây dựng trên nền tảng thực tế. Việc đánh giá hiện trạng và mức độ trưởng thành BIM của doanh nghiệp là bước không thể thiếu, giúp xác định rõ vị trí hiện tại và khoảng cách cần vượt qua. Một doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều phần mềm hiện đại, nhưng nếu dữ liệu không được chuẩn hóa, quy trình không được kiểm soát và thông tin không được kết nối, thì vẫn chưa thể được coi là trưởng thành về BIM. Do đó, việc đánh giá cần được tiếp cận toàn diện, từ nhận thức chiến lược, năng lực chuyên môn đến khả năng thực thi, nhằm xây dựng một lộ trình phát triển phù hợp và khả thi.
Trên nền tảng đó, việc thiết kế kiến trúc hệ thống BIM trở thành yếu tố cốt lõi. BIM không phải là một phần mềm, mà là một hệ thống thông tin đa lớp, bao gồm lớp dữ liệu, lớp mô hình, lớp hệ thống và lớp tích hợp. Trong đó, lớp dữ liệu giữ vai trò nền tảng, quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống. Khi dữ liệu được chuẩn hóa thông qua parameter, classification và các tiêu chuẩn thông tin, mô hình sẽ không còn là hình ảnh trực quan đơn thuần, mà trở thành một “container dữ liệu” có thể khai thác ở nhiều cấp độ. Khi dữ liệu được đặt vào một hệ thống quản lý thông tin có kiểm soát, như CDE với các quy trình theo ISO 19650, dòng chảy thông tin sẽ được đảm bảo xuyên suốt, tạo điều kiện cho việc tích hợp với các hệ thống khác như ERP, quản lý chi phí hay vận hành công trình.
Tuy nhiên, hệ thống dù được thiết kế tốt đến đâu cũng không thể vận hành nếu thiếu một cơ chế tổ chức và quản trị phù hợp. BIM, về bản chất, là bài toán quản trị thông tin, đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định rõ vai trò, trách nhiệm và quyền kiểm soát dữ liệu. Việc thiết lập các vị trí như BIM Manager, Information Manager, cùng với cơ chế RACI rõ ràng, giúp đảm bảo rằng mọi dữ liệu đều có chủ thể chịu trách nhiệm. Đồng thời, việc xây dựng một văn hóa dữ liệu, trong đó mọi cá nhân tuân thủ kỷ luật số, chính là yếu tố quyết định để hệ thống BIM vận hành ổn định và bền vững.
Song song với đó, tiêu chuẩn và quy trình đóng vai trò như “luật chơi” của hệ thống. Không có tiêu chuẩn, doanh nghiệp không có ngôn ngữ chung; không có quy trình, dữ liệu không thể chảy. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 19650, kết hợp với việc xây dựng tiêu chuẩn nội bộ phù hợp, giúp đảm bảo tính thống nhất và khả năng mở rộng của hệ thống. Quy trình quản lý thông tin, từ tạo lập, kiểm tra, phê duyệt đến phát hành và lưu trữ, chính là cơ chế kiểm soát dòng chảy dữ liệu, đảm bảo mọi thông tin đều được xử lý một cách có kiểm soát và có thể truy xuất.
Từ nền tảng đó, lộ trình triển khai BIM cần được xây dựng theo hướng từng bước, có kiểm soát và có khả năng mở rộng. Không thể “nhảy cóc” từ trạng thái chưa chuẩn hóa dữ liệu lên các ứng dụng nâng cao như Digital Twin hay AI. Quá trình phát triển phải đi theo logic: từ mô hình, đến dữ liệu, đến hệ thống, và cuối cùng là trí tuệ. Mỗi giai đoạn triển khai không chỉ nhằm đạt được một mục tiêu cụ thể, mà còn tạo nền tảng cho bước phát triển tiếp theo, đảm bảo tính bền vững của toàn bộ chiến lược.
Giá trị thực sự của BIM chỉ được thể hiện thông qua các ứng dụng cụ thể trong thực tiễn. Từ mô hình 3D, phát hiện xung đột, quản lý tiến độ, kiểm soát chi phí, đến quản lý vận hành, BIM tạo ra một chuỗi giá trị liên tục xuyên suốt vòng đời công trình. Tuy nhiên, các ứng dụng này cần được lựa chọn một cách chiến lược, phù hợp với mục tiêu và mức độ trưởng thành của doanh nghiệp, tránh tình trạng triển khai dàn trải mà không mang lại hiệu quả thực chất.
Để triển khai thành công, doanh nghiệp cần đảm bảo đầy đủ nguồn lực, bao gồm con người, công nghệ và tài chính. Trong đó, con người là yếu tố quyết định, bởi BIM không thể thành công nếu thiếu năng lực và nhận thức đúng. Công nghệ chỉ là công cụ, và tài chính là điều kiện đảm bảo. Khi ba yếu tố này được tổ chức hợp lý, BIM sẽ trở thành một năng lực cốt lõi, tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn.
Một chiến lược chỉ thực sự có giá trị khi nó có thể được đo lường và cải tiến. Hệ thống KPI giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả của BIM không chỉ ở mức độ triển khai, mà ở giá trị thực mà nó mang lại, từ giảm sai sót, tiết kiệm chi phí đến nâng cao khả năng ra quyết định. Khi KPI được thiết kế đúng, BIM không còn là một khái niệm trừu tượng, mà trở thành một năng lực có thể quản lý và tối ưu hóa.
Trong suốt quá trình triển khai, rủi ro là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, phần lớn rủi ro không đến từ công nghệ, mà đến từ con người, dữ liệu và cách tổ chức hệ thống. Việc nhận diện sớm và kiểm soát rủi ro, thông qua đào tạo, chuẩn hóa và thiết lập cơ chế quản trị phù hợp, chính là yếu tố đảm bảo cho sự thành công của chiến lược.
Từ tất cả những nội dung trên, có thể khẳng định rằng BIM Strategy không phải là một tài liệu kỹ thuật, mà là một tuyên ngôn về cách doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên số. Đó là sự chuyển dịch từ tư duy “làm dự án” sang “quản trị dữ liệu dự án”, từ “sử dụng công cụ” sang “vận hành hệ thống”, và cuối cùng là từ “kinh nghiệm” sang “trí tuệ”.
Một doanh nghiệp thực sự làm chủ BIM sẽ không dừng lại ở việc tạo ra những mô hình đẹp, mà sẽ xây dựng được một hệ thống dữ liệu sống, nơi thông tin được tạo ra, kiểm soát và khai thác một cách liên tục. Khi đó, chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu, mà trở thành một quá trình tái cấu trúc toàn diện, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng và phát triển bền vững trong tương lai.
ThS. Lê Tùng Lâm