Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc: Phân cấp mạnh, tăng hậu kiểm

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 24/8, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc với 467/470 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 93,40%. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày báo cáo về một số nội dung được tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện trong dự thảo Luật.

Đẩy mạnh phân cấp, tăng vai trò của cấp xã

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật sửa đổi là tăng cường phân cấp trong quản lý kiến trúc, trong đó trao thêm vai trò cho chính quyền cấp xã trong lập, ban hành và điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc.

Luật bổ sung quy định cho phép UBND cấp tỉnh quyết định điều chỉnh một số nội dung của quy chế quản lý kiến trúc trên cơ sở đề xuất của cơ quan lập quy chế hoặc UBND cấp xã và kết quả rà soát, đánh giá quá trình thực hiện.

Trường hợp được UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền, UBND cấp xã có thể quyết định điều chỉnh quy chế theo quy định.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, đối với đề nghị tăng cường cơ chế kiểm soát chuyên môn của cơ quan cấp tỉnh khi phân cấp cho cấp xã, Chính phủ đề nghị giữ nguyên phương án trong dự thảo Luật. Việc phân cấp, ủy quyền và cơ chế kiểm soát chuyên môn đã được pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương quy định.

Khi thực hiện phân cấp, UBND cấp tỉnh sẽ quy định cụ thể yêu cầu và cơ chế bảo đảm chất lượng chuyên môn phù hợp với từng trường hợp, từng địa phương.

Việc phân cấp được kỳ vọng giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong quản lý không gian kiến trúc, cảnh quan và những vấn đề phát sinh sát với thực tiễn địa bàn. Tuy nhiên, phân cấp không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Cơ chế kiểm soát chuyên môn của cấp tỉnh vẫn được duy trì nhằm bảo đảm tính thống nhất và chất lượng trong quản lý kiến trúc.

Giữ thời hạn thẩm định quy hoạch tối đa 20 ngày

Về thời gian thẩm định quy hoạch, Luật giữ nguyên quy định thời hạn tối đa 20 ngày.

Theo Chính phủ, việc rút ngắn thời gian nhằm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm thời gian xử lý hồ sơ nhưng không làm thay đổi yêu cầu về nội dung, chất lượng thẩm định cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan.

Tinh thần được đặt ra là đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý nhưng không đơn giản hóa trách nhiệm chuyên môn.

Một nội dung quan trọng được tiếp thu, hoàn thiện trong Luật là đổi mới phương thức quản lý hành nghề kiến trúc theo hướng tăng cường hậu kiểm.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải đi đôi với cơ chế kiểm soát chặt chẽ, đồng thời đẩy mạnh xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề.

Theo đó, Luật được rà soát, chỉnh lý theo hướng tăng cường hậu kiểm, phát triển nghề nghiệp liên tục và xây dựng cơ sở dữ liệu hành nghề, bảo đảm cải cách thủ tục hành chính gắn với hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm sẽ giảm sự can thiệp hành chính trước khi hoạt động hành nghề diễn ra, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cá nhân và tổ chức hành nghề. Tuy nhiên, điều này đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm tuân thủ, năng lực kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm của cơ quan quản lý.

Luật cũng chú trọng phát triển nghề nghiệp liên tục, nhằm bảo đảm năng lực chuyên môn của người hành nghề được duy trì, cập nhật trong suốt quá trình hoạt động, phù hợp với sự phát triển nhanh của công nghệ, vật liệu, kỹ thuật và yêu cầu thực tiễn. 

Để hậu kiểm phát huy hiệu quả, Luật đặt trọng tâm vào xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề.

Cơ sở dữ liệu được kỳ vọng tạo nguồn thông tin tập trung phục vụ quản lý, theo dõi và kiểm tra hoạt động hành nghề. Qua đó, cơ quan quản lý có thể chủ động nắm bắt tình hình, xác định đối tượng cần kiểm tra và nâng cao hiệu quả hậu kiểm.

Đối với người hành nghề, việc vận hành cơ sở dữ liệu đồng bộ có thể giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, hạn chế giấy tờ và tạo thuận lợi khi thực hiện các thủ tục liên quan. Với cơ quan quản lý, dữ liệu giúp tăng khả năng giám sát, kiểm tra và xử lý, đồng thời tạo nền tảng cho chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc.

Nhìn tổng thể, ba định hướng phân cấp, hậu kiểm và chuyển đổi số được thiết kế để hỗ trợ lẫn nhau. Phân cấp tăng quyền chủ động cho chính quyền cơ sở; hậu kiểm giảm thủ tục tiền kiểm nhưng nâng trách nhiệm trong quá trình hành nghề; còn cơ sở dữ liệu cung cấp công cụ để cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm hiệu quả.

Với cách tiếp cận này, Luật Kiến trúc sửa đổi hướng tới phương thức quản lý linh hoạt, chủ động và dựa nhiều hơn vào dữ liệu, đồng thời giảm các thủ tục không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm chất lượng chuyên môn và trách nhiệm quản lý nhà nước.