Quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung Điều 3a quy định nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Theo đó, đối với đơn vị hành chính đặc khu được công nhận là đô thị, nếu thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng với chính quyền địa phương cấp phường thì áp dụng mức xử phạt như đối với phường; trường hợp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng với cấp xã thì áp dụng mức xử phạt như đối với xã. Nghị định cũng quy định trường hợp vợ và chồng cùng có quyền sử dụng một thửa đất thì việc xử phạt được áp dụng như đối với một cá nhân.

Nghị định 281/2026/NĐ-CP đồng thời bổ sung một số biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm. Cụ thể, người vi phạm có thể bị buộc khôi phục hiện trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, khôi phục tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính, thực hiện lại các thủ tục hành chính về đất đai theo quy định và nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.

Liên quan đến việc xác định số lợi bất hợp pháp, Nghị định sửa đổi khoản 1 Điều 6 theo hướng quy định rõ số lợi bất hợp pháp là khoản lợi được quy đổi thành tiền mà tổ chức, cá nhân thu được từ việc sử dụng đất sau khi thực hiện hành vi vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Trong trường hợp nhiều tổ chức hoặc cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất, số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được phân chia đều giữa các bên vi phạm. Đáng chú ý, nếu người vi phạm đã nộp các khoản tiền liên quan đến việc sử dụng đất vi phạm vào ngân sách nhà nước thì khoản tiền này sẽ được khấu trừ khi xác định số lợi bất hợp pháp phải nộp.

Nghị định cũng sửa đổi quy định về xử phạt hành vi không đăng ký đất đai. Theo đó, hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, i, k, l, m và q khoản 1 Điều 133 Luật Đất đai sẽ bị phạt từ 2 đến 3 triệu đồng. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất theo Điều 127 Luật Đất đai.

Bên cạnh các quy định về xử phạt, Nghị định cũng điều chỉnh thẩm quyền của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền xử lý vi phạm. Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Mức phạt tiền này tăng mạnh so với quy định trước đây, khi Chủ tịch UBND cấp xã chỉ được phạt tối đa 5 triệu đồng.

Đối với lực lượng thanh tra chuyên ngành, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành về đất đai do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Thủ trưởng đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập được nâng mức phạt tiền tối đa lên 400 triệu đồng, thay vì 50 triệu đồng như trước đây. Các chức danh này cũng được quyền tịch thu giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm giả hoặc làm sai lệch nội dung đã sử dụng trong quá trình sử dụng đất, đồng thời đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn.

Trong khi đó, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai và Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra có thẩm quyền xử phạt đến 500 triệu đồng, kèm theo các biện pháp xử lý như tịch thu giấy tờ giả, giấy tờ bị chỉnh sửa và đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn theo quy định.

Ngoài ra, Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an. Theo đó, các chức danh thanh tra thuộc Công an nhân dân được quy định tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong sử dụng đất an ninh. Bên cạnh đó, các chức danh Công an khác được quy định tại Điều 8 Nghị định số 189/2025/NĐ-CP cũng được xử phạt một số hành vi vi phạm về sử dụng đất an ninh theo phạm vi thẩm quyền được giao.