Thanh tra Chính phủ chỉ ra loạt vi phạm tại các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng

Nhiều khu vực khoáng sản được khoanh định không đúng quy định

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy vừa ký ban hành kết luận thanh tra chuyên đề về công tác quản lý, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác và vận chuyển các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại một số tỉnh, thành khu vực phía Nam.

Theo kết luận, công tác quản lý khoáng sản tại một số địa phương còn tồn tại nhiều bất cập, từ khâu khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác, lập và thực hiện quy hoạch đến cấp giấy phép thăm dò, khai thác, gia hạn giấy phép và tổ chức hoạt động khai thác tại các mỏ.

Đáng chú ý, UBND các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) đã ban hành nhiều quyết định khoanh định 136 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản chưa đúng quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra chiều ngược lại khi một số khu vực khoáng sản đang hoạt động, đủ điều kiện để được khoanh định là khu vực không đấu giá nhưng lại chưa được UBND tỉnh Đồng Tháp và Đồng Nai đưa vào khoanh định theo quy định.

Những bất cập này cho thấy việc tổ chức, rà soát và xác định các khu vực khoáng sản thuộc diện đấu giá hoặc không đấu giá tại một số địa phương chưa bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý, qua đó đặt ra yêu cầu phải tăng cường kiểm soát ngay từ khâu quy hoạch và xác lập quyền khai thác.

Cấp phép thăm dò, khai thác còn nhiều sai phạm

Một trong những nội dung đáng chú ý được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là việc cấp giấy phép thăm dò khoáng sản.

Tại Bình Phước, cơ quan thanh tra phát hiện UBND tỉnh đã cấp 6 giấy phép thăm dò khoáng sản với tổng diện tích hơn 70ha không đúng quy định.

Trong khi đó, tại Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), UBND tỉnh tiếp tục cấp giấy phép thăm dò tại 2 mỏ đá xây dựng, với tổng diện tích hơn 30ha, sau khi các giấy phép khai thác được cấp trước ngày 1/7/2011 đã hết thời hạn và chấm dứt hiệu lực. Theo Thanh tra Chính phủ, việc cấp phép trong trường hợp này chưa phù hợp quy định của Luật Khoáng sản.

Không chỉ dừng ở hoạt động thăm dò, công tác cấp và gia hạn giấy phép khai thác cũng bộc lộ nhiều vấn đề.

Thanh tra Chính phủ xác định UBND tỉnh Bình Phước và Đồng Nai đã cấp, gia hạn giấy phép khai thác đối với 32 mỏ khoáng sản cung cấp ra thị trường chưa đúng quy định.

Tại Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), UBND tỉnh cấp lại 2 giấy phép khai thác đá xây dựng và gia hạn một mỏ cát tại những khu vực trước đó không được cấp giấy phép khai thác từ trước ngày 1/7/2011, nhưng các giấy phép đã hết hạn và chấm dứt hiệu lực.

Theo Thanh tra Chính phủ, những vi phạm trong cấp và gia hạn giấy phép tại Bình Phước và Đồng Nai đã dẫn tới một khối lượng lớn tài nguyên khoáng sản được khai thác, đưa ra thị trường.

Cơ quan thanh tra lưu ý, dù các chủ đầu tư đã tự thỏa thuận nhận chuyển nhượng đất để thực hiện thủ tục khai thác, nộp tiền cấp quyền khai thác đối với toàn bộ trữ lượng được cấp phép, đầu tư khai thác và kê khai, nộp thuế, phí theo quy định, nhưng những vi phạm trong quá trình cấp phép vẫn cần được xem xét, làm rõ trách nhiệm và có biện pháp xử lý phù hợp.

Có mỏ chưa đủ điều kiện nhưng đã khai thác

Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ những vi phạm trực tiếp trong hoạt động tại các mỏ.

Tại mỏ đá xây dựng xã Đồng Tâm, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước cũ, chủ đầu tư không thông báo kế hoạch thi công thăm dò khoáng sản, chưa có thiết kế mỏ được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhưng đã tiến hành khai thác.

Việc tổ chức khai thác khi chưa hoàn tất các điều kiện theo quy định được Thanh tra Chính phủ xác định là không phù hợp với Luật Khoáng sản.

Một trường hợp khác được nêu tại mỏ đất sét ở thôn 3, xã Suối Rao, huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Tại đây, chủ đầu tư chưa hoàn thành toàn bộ các hạng mục xây dựng cơ bản của mỏ nhưng đã thực hiện chuyển nhượng.

Theo Thanh tra Chính phủ, hành vi này không đúng quy định tại khoản 1 Điều 66 Luật Khoáng sản.

Những trường hợp trên cho thấy bên cạnh trách nhiệm trong công tác quản lý, cấp phép của cơ quan Nhà nước, việc tuân thủ pháp luật của các chủ đầu tư mỏ cũng là vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Rà soát nghĩa vụ tài chính, thu hồi tiền còn thiếu

Không chỉ yêu cầu làm rõ trách nhiệm về quản lý Nhà nước, Thanh tra Chính phủ còn đưa ra hàng loạt kiến nghị xử lý về kinh tế.

UBND TPHCM và TP Đồng Nai được yêu cầu chỉ đạo rà soát, xác định và tính tiền cấp quyền khai thác đối với khoáng sản làm vật liệu san lấp tại các mỏ có hoạt động khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn từ năm 2014 đến nay.

Riêng tại một số mỏ, cơ quan thanh tra yêu cầu xác định và thu bổ sung tiền cấp quyền khai thác.

Cụ thể, TP Đồng Nai phải chỉ đạo xác định, thu bổ sung tiền cấp quyền khai thác đối với 247.280m3 khoáng sản chính của Công ty cổ phần Đá Núi Nhỏ, chủ đầu tư mỏ đá Mũi Tàu tại xã Tân Lập, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước cũ.

Đồng thời, phải xác định, thu bổ sung tiền cấp quyền đối với 209.900m3 khoáng sản đi kèm của Công ty TNHH MTV sản xuất, thương mại, xây dựng Phú Hương, chủ đầu tư mỏ đá xây dựng thôn 7, xã Long Giang, thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước cũ.

Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu UBND tỉnh Đồng Tháp và TP Đồng Nai rà soát việc kê khai, nộp thuế tài nguyên của các chủ đầu tư khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trong thời gian chậm ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên.

Bên cạnh đó, TPHCM và TP Đồng Nai phải rà soát, đôn đốc thu nộp ngân sách Nhà nước các khoản còn nợ, gồm tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường tính đến ngày 30/4/2025. Thanh tra Chính phủ yêu cầu việc xử lý các vấn đề về kinh tế phải hoàn thành trong tháng 9/2026.

Một điểm đáng chú ý trong kết luận thanh tra là yêu cầu làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.

Tổng Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch UBND TPHCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp khẩn trương chỉ đạo làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ.

Đây được xem là yêu cầu quan trọng nhằm tránh tình trạng sai phạm trong quản lý tài nguyên chỉ dừng lại ở việc khắc phục hậu quả về kinh tế mà chưa làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan.

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ nêu rõ, trong quá trình kiểm tra, rà soát và xử lý về hành chính, kinh tế, nếu phát hiện hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì Chủ tịch UBND TPHCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp phải chuyển thông tin tới cơ quan cảnh sát điều tra để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.

Khoáng sản là nguồn tài nguyên hữu hạn, đồng thời là nguồn cung cấp vật liệu quan trọng cho các công trình hạ tầng, giao thông và đô thị. Do đó, việc cấp phép không đúng quy định, khai thác khi chưa đủ điều kiện hoặc quản lý sản lượng, nghĩa vụ tài chính chưa chặt chẽ không chỉ ảnh hưởng đến kỷ cương pháp luật mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên và ngân sách Nhà nước.

Kết luận thanh tra lần này tiếp tục đặt ra yêu cầu các địa phương phải siết chặt quản lý từ quy hoạch, khoanh định khu vực khai thác đến cấp phép, giám sát sản lượng và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Đồng thời, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và cá nhân qua các thời kỳ cần được xác định cụ thể, bảo đảm việc xử lý sai phạm được thực hiện thực chất, đúng quy định.

Việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động khoáng sản cũng cần gắn với yêu cầu công khai, minh bạch, bảo vệ tài nguyên và bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ phát triển hạ tầng theo đúng quy hoạch, tránh tình trạng tài nguyên được đưa vào khai thác nhưng các điều kiện pháp lý chưa được hoàn thiện đầy đủ.