Thấy gì từ VinFuture và tương lai khoa học công nghệ nước nhà

Người sáng lập giải thưởng VinFuture là ông Phạm Nhật Vượng - Chủ tịch Tập đoàn Vingroup và phu nhân là bà Phạm Thu Hương.

 

Giải thưởng VinFuture tôn vinh những trí tuệ xuất sắc không phân biệt quốc gia, giới tính, lứa tuổi - tác giả của các nghiên cứu khoa học, các phát minh, sáng chế đổi mới công nghệ nhằm giải quyết những thách thức chung của nhân loại như: nâng cao sức khỏe và chất lượng sống, xóa nghèo, chấm dứt nạn đói, tạo cơ hội cho mọi người được hưởng thụ nền giáo dục tiến bộ, nước sạch, năng lượng tái tạo, bình đẳng, công bằng, sản xuất và thương mại có trách nhiệm, ứng phó với biến đổi khí hậu...

 

Cơ cấu giải thưởng

 

Về cơ cấu, hàng năm giải thưởng VinFuture có 1 Giải thưởng chính và 3 Giải Đặc biệt, với tổng trị giá 104,5 tỷ đồng (tương đương 4,5 triệu USD).

 

Trong đó, Giải thưởng chính (VinFuture Grand Prize) trị giá 70 tỷ đồng, tương đương 3 triệu USD, là một trong những giải thưởng khoa học - công nghệ quy mô toàn cầu có giá trị lớn nhất cho đến nay. Giải thưởng chính sẽ được trao cho tác giả của các nghiên cứu đột phá, các sáng chế công nghệ đã được chứng minh có khả năng làm cho cuộc sống của con người trở nên tốt đẹp hơn và cải thiện môi trường sống bền vững cho những thế hệ tương lai. 

 

Nhằm khuyến khích sự đa dạng, sự công bằng về cơ hội và hướng tới tương lai, Quỹ VinFuture còn có 3 Giải Đặc biệt mỗi giải trị giá 11,5 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 500.000 USD, bao gồm:

 

Giải VinFuture Đặc biệt cho tác giả của nghiên cứu hoặc sáng chế, phát minh đến từ các nước đang phát triển. Đây là giải thưởng toàn cầu có giá trị lớn bậc nhất dành riêng cho các nhà khoa học đến từ những quốc gia mà điều kiện nghiên cứu khoa học cũng như cơ hội các nhà khoa học được tôn vinh ở cấp độ này còn hạn chế. 

 

Giải VinFuture Đặc biệt cho tác giả của nghiên cứu hoặc sáng chế, phát minh là phụ nữ. Đây là giải thưởng có giá trị lớn bậc nhất thế giới dành riêng cho các nhà khoa học nữ.

 

Giải VinFuture Đặc biệt cho tác giả nghiên cứu hoặc phát minh mang tính tiên phong trong lĩnh vực mới.

 

Các đề cử được giới thiệu bởi các nhà khoa học, các nhà phát minh có ảnh hưởng toàn cầu và các tổ chức nghiên cứu, giáo dục, tập đoàn công nghệ, vườn ươm đổi mới sáng tạo uy tín ở tất cả các quốc gia.

 

Hội đồng Giải thưởng

 

Một Hội đồng Giải thưởng độc lập sẽ chịu trách nhiệm xét chọn người đạt giải từ các đề cử. Hội đồng bao gồm các nhà khoa học, nhà phát minh uy tín quốc tế đến từ các tổ chức giáo dục, nghiên cứu và các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

 

Để đảm bảo hoạt động vận hành và trao giải VinFuture, những người sáng lập cam kết tài trợ số tiền ban đầu 2000 tỷ đồng và sẽ được tiếp tục bổ sung trong tương lai để đảm bảo việc hoạt động lâu dài cho Quỹ. Đơn vị trực tiếp quản lý giải thưởng và triển khai các hoạt động là Quỹ VinFuture, một tổ chức phi lợi nhuận độc lập. Để hỗ trợ cho công việc, các nhà sáng lập đã thành lập Hội đồng cố vấn. Hội đồng cố vấn gồm những nhà khoa học người Việt Nam do GS. Vũ Hà Văn, Đại học Yale và GS. Nguyễn Thục Quyên, Đại học California Santa Barbara làm đồng Chủ tịch.

 

Danh sách thành viên của Hội đồng Giải thưởng VinFuture: 

 

- Giáo sư Sir Richard Henry Friend, FRS (Giáo sư Vật lý Cavendish tại Đại học Cambridge) Chủ tịch Hội đồng 

 

- Tiến sĩ Padmanabhan Anandan (Viện Trí tuệ nhân tạo Wadhwani Ấn Độ)

 

- Giáo sư Jennifer Tour Chayes (Trường Đại học California - Berkeley, Hoa Kỳ)

 

- Giáo sư Pascale Cossart (Viện Pasteur, Paris, Pháp)

 

- Giáo sư Chí - Văn Đặng (Viện Ludwig, Hoa Kỳ)

 

- Tiến sĩ Xuedong David Huang (Microsoft, Hoa Kỳ)

 

- Giáo sư Gérard Albert Mourou (Trường Đại học École Polytechnique, Pháp)

 

- Giáo sư Sir Kostya S. Novoselov, FRS (Đại học Manchester, Vương quốc Anh; Đại học Quốc gia Singapore)

 

- Giáo sư Michael Eugene Porter (Trường Kinh doanh Harvard, Hoa Kỳ)

 

- Giáo sư Leslie Gabriel Valiant, FRS (Trường  Harvard University, Hoa Kỳ)

 

- Giáo sư Hà - Văn Vũ (Trường Đại học Yale, Hoa Kỳ) (con trai của nhà thơ Vũ Quần Phương).

 

 

Các thành viên trong Hội đồng giải thưởng

 

Người nhận Giải thưởng năm 2021

 

Năm nay, Giải thưởng cao nhất trị giá 3 triệu USD đã được trao cho các nhà khoa học Katalin Kariko, Drew Weissman (Mỹ) và Pieter Cullis (Canada) với công nghệ mRNA, mở đường tạo ra các loại vaccine ngăn ngừa COVID-19 hiệu quả.

Công nghệ sử dụng mRNA đã được sửa đổi, bao bọc trong các hạt nano lipid giúp ngăn hệ thống miễn dịch phản ứng với mRNA khi được đưa vào cơ thể và không gây ra các phản ứng cytokine, không gây độc tính hoặc tác dụng phụ.

 

Dựa trên khám phá của Kariko và Weissman cùng với việc tạo ra hạt nano lipid của Cullis, các công ty dược phẩm như Pfizer-BioNTech, Moderna đã sản xuất được các loại vaccine phòng chống COVID-19 hữu hiệu trong thời gian kỷ lục. 

Không chỉ tạo ra vũ khí ngăn chặn nguy cơ lây lan và tử vong do đại dịch trên phạm vi toàn cầu, công nghệ mRNA còn có tiềm năng tạo các loại vaccine ngăn ngừa HIV, ung thư, miễn dịch và các bệnh di truyền… có thể bảo vệ sức khỏe cho hàng tỷ người trên thế giới trong tương lai.

 

 

Cùng với Giải thưởng Chính là 3 giải Đặc biệt, mỗi giải trị giá 500 ngàn USD dành cho các nhà khoa học nghiên cứu trong các lĩnh vực mới; nhà khoa học nữ và nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển. 

 

Đầu tiên, hạng mục Giải Đặc biệt dành cho "Nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới" được trao cho Giáo sư Omar Yaghi (Mỹ) với công trình tiên phong khám phá ra vật liệu khung cơ-kim (MOFs).

 

Giải Đặc biệt thứ 2 dành cho "Nhà khoa học nữ" đã được trao cho Giáo sư Zhenan Bao (Mỹ) với công trình nghiên cứu các vật liệu điện tử hữu cơ có đặc tính của da người.

 

Giải Đặc biệt dành cho "Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển"  thuộc về vợ chồng hai nhà khoa học đến từ Nam Phi, Giáo sư Salim Abdool Karim và Giáo sư Quarraisha Abdool Karim, với công trình nghiên cứu giúp ngăn nguy cơ lây nhiễm HIV và giảm gánh nặng bệnh AIDS.

 

Thủ tướng Việt Nam nói gì về Giải thưởng

 

Trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nói:  "Hàng triệu triệu người trên thế giới có thể sẽ được hưởng lợi từ những công trình khoa học được xướng tên ngày hôm nay. Và, tinh thần phụng sự nhân loại không biên giới của khoa học công nghệ sẽ cổ vũ cho hàng triệu nhà nghiên cứu trên trái đất của chúng ta,". 

 

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định hai năm qua, nhất là trong thời khắc khó khăn nhất của dịch bệnh, cả nhân loại đã đặt niềm tin, hy vọng và trông chờ vào các nhà khoa học để tìm ra vaccine, thuốc chữa, phòng, chống COVID-19. Vaccine được ví như là lá chắn thép của nhân loại để vượt qua đại dịch COVID-19. Cả thế giới biết ơn, ngưỡng mộ các nhà khoa học - những người đã thực hiện sứ mệnh cao cả của mình.

 

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: VinGroup).

 

Tại Việt Nam, phát triển khoa học công nghệ được xác định là quốc sách hàng đầu, là một đột phá chiến lược để phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

 

Thủ tướng  nhấn mạnh Việt Nam đang đẩy mạnh thiết kế cơ chế, chính sách nhằm cụ thể hóa đường lối của Đảng, thúc đẩy huy động nguồn lực đổi mới sáng tạo để doanh nghiệp, xã hội và nhân dân vào cuộc, đưa khoa học công nghệ thực sự trở thành mục tiêu, động lực quan trọng, góp phần phát triển đất nước hùng cường và thịnh vượng; Xác định mỗi người dân là chủ thể, là người thực hiện và thụ hưởng chính sách đổi mới sáng tạo. Việc thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo còn là chủ trương lớn để thể hiện trách nhiệm của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay.

 

Phần cuối, trong bài phát biểu của mình Thủ tướng đã ca ngợi và tuyên dương: 

 

“Sứ mệnh của Giải VinFuture chính là cổ vũ và tôn vinh những nhà khoa học có công trình nghiên cứu xuất sắc mang tính ứng dụng cao, kiến tạo môi trường sống bền vững cho các thế hệ tương lai của loài người. Tôi rất vui mừng được biết, ngay trong mùa giải đầu tiên, VinFuture ghi nhận sự tham gia từ gần 60 quốc gia với gần 600 dự án tranh giải, trong đó gần 100 dự án đến từ top 2% các nhà khoa học được trích dẫn nhiều nhất thế giới và hơn 1/3 ứng viên là nhà khoa học nữ. Nhiều người trong số họ từng nhận được các giải thưởng khoa học cao quý trên thế giới. Giải thưởng Vinfuture được xét duyệt nghiêm túc, trách nhiệm bởi 2 Hội đồng độc lập với thành viên là các nhà khoa học, nhà phát minh, chuyên gia uy tín ở nhiều lĩnh vực trên thế giới. Đây thực sự là tín hiệu tích cực của một giải thưởng lớn và uy tín. Tôi mong muốn, truyền thống yêu chuộng hòa bình, nhân ái, trí tuệ của dân tộc Việt Nam được tỏa sáng trong mỗi doanh nhân Việt Nam để xây dựng đất nước phát triển và thực hiện trách nhiệm, lan tỏa giá trị tốt đẹp với cộng đồng quốc tế. Tôi hoan nghênh, đánh giá cao và ghi nhận tập đoàn Vingroup đã nỗ lực trong việc xây dựng và phát triển Quỹ VinFuture - Quỹ hoạt động phi lợi nhuận được sáng lập bởi Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, ông Phạm Nhật Vượng và phu nhân nhằm tôn vinh giá trị của khoa học công nghệ trên phạm vi toàn cầu”.

 

Phát biểu của người chấm Giải và người được Giải

 

Theo Giáo sư Richard Friend, Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture, VinFuture đã giải quyết hai vấn đề lớn là "trau dồi và nuôi dưỡng sự đổi mới". Thông qua việc nâng cao nhận thức về những đột phá trong khoa học và công nghệ, chúng ta có thể phá bỏ các rào cản, tạo sự chú ý cho những phát triển mới và truyền cảm hứng cho các thế hệ tương lai. Điều này có thể hiểu rằng việc ghi nhận những thành tựu khoa học tại các giải thưởng như VinFuture sẽ giúp thúc đẩy sự đa dạng trong cộng đồng khoa học và mở rộng cơ hội tiếp cận của nhiều đối tượng trong ngành khoa học, công nghệ.

 

Đại diện cho những người đoạt giải, Giáo sư Katalin Kariko chia sẻ: "Chúng tôi rất vinh dự được lựa chọn là chủ nhân của Giải thưởng Chính VinFuture. Là những nhà khoa học, chúng tôi ngày ngày thực hiện các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và mong rằng, một ngày nào đó trong cuộc đời mình, những thành tựu nghiên cứu của mình sẽ mang lại lợi ích chung cho nhiều người."

 

Ông cũng hy vọng rằng cuộc phiêu lưu khoa học của mình sẽ truyền cảm hứng cho thế hệ các nhà nghiên cứu tiếp theo, để những đóng góp của họ sẽ nâng cao các kiến thức khoa học của nhân loại, chăm sóc và cải thiện cuộc sống của con người.

 

Báo chí, chuyên gia nước ngoài nói gì về giải thưởng VinFuture

 

Giới báo chí quốc tế và trong nước đã đăng tải nhiều tin tức và bình luận. Theo Yahoo Finance, giải thưởng VinFuture đã truyền cảm hứng sâu sắc cho tất cả các nhà khoa học có liên quan và sẽ là một bước tiến quan trọng để đưa Việt Nam lên bản đồ khoa học thế giới. Đồng thời, sự kiện này cũng nhằm tôn vinh những người sẵn sàng đi xa hơn để tạo ra những đột phá khoa học, nâng tầm nghiên cứu đẳng cấp thế giới.

 

Giáo sư Albert P. Pisano từ Đại học California là đồng Chủ tịch Hội đồng Sơ khảo của giải thưởng VinFuture. Ông chia sẻ "Hiếm khi tôi thấy có một giải thưởng ghi nhận sự tận tâm của các nhà khoa học đến vậy, kể từ khi hình thành ý tưởng cho đến khi hiện thực hóa và tác động đến hàng triệu người".

 

Chuyên trang về công nghệ TechNode Global cho rằng, những giải thưởng như VinFuture có thể là chìa khóa mở ra cánh cửa tươi sáng cho hành trình mới. Giải thưởng sẽ thúc đẩy nhiều nhà khoa học và cho họ thêm động lực để vượt qua khó khăn, thử thách bản thân. Từ đó, sẽ có thêm nhiều bạn trẻ quyết tâm đi theo con đường nghiên cứu, tìm ra những sáng tạo đột phá cống hiến cho cuộc đời.

 

                      Toạ đàm 1 trong tuần VinFuture 

 

Với trị giá 3 triệu USD, giải thưởng lớn VinFuture có giá trị gấp gần ba lần so với các giải thưởng khoa học thường niên khác trong khu vực.

 

GS Leslie Gabriel Valiant, Trường Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng Harvard, bày tỏ hy vọng vào tương lai khi thế giới ngày càng nhận thức được sức tác động của khoa học và công nghệ tới đời sống con người. "Nhìn vào các đề cử, tôi càng thấy rõ chúng ta đang sống trong một thời kỳ xuất sắc vì đã có những đóng góp cho khoa học và công nghệ", GS Leslie Gabriel Valiant nói.

 

Theo Tạp chí Nature, với trị giá 3 triệu USD, giải thưởng lớn VinFuture có giá trị gấp gần ba lần so với các giải thưởng khoa học thường niên khác trong khu vực. 

 

Cùng với các giải thưởng khoa học nổi tiếng khác như Nobel, Turing hay Fields, giải thưởng VinFuture ghi nhận những nghiên cứu và đổi mới công nghệ mang tính đột phá nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của con người. Đồng thời, giải thưởng hướng đến những nghiên cứu tạo ra một thế giới bình đẳng và bền vững hơn.

 

Cũng theo Tạp chí này thì tầm nhìn của giải thưởng VinFuture là thúc đẩy sự thay đổi có ý nghĩa trong cuộc sống hàng ngày của mọi người, cùng lúc đó hỗ trợ các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Lễ trao giải VinFuture Prize kết thúc mùa giải đầu tiên với kết quả vượt xa mong đợi của Hội đồng giải thưởng cả về số lượng, chất lượng và tiềm năng ứng dụng thực tế của các đề cử. Thành công ban đầu của giải thưởng sẽ đặt nền tảng cho việc mở rộng tầm ảnh hưởng của VinFuture trong những năm tới.

 

"Ý tưởng đầu tiên trong đầu tôi là chúng tôi hiếm khi thấy một giải thưởng có thể ghi nhận sự tận tâm như vậy của các nhà khoa học, kể từ khi ý tưởng được hình thành cho đến khi hiện thực hóa và tác động đến hàng triệu người, như với VinFuture" - Giáo sư Albert P. Pisano từ Đại học California, Mỹ, đồng Chủ tịch Ủy ban Tiền sàng lọc VinFuture, chia sẻ.

Trang 24htech.asia cho rằng, những giải thưởng như VinFuture có thể là chìa khóa mở ra cánh cửa tươi sáng cho hành trình đó. Giải thưởng cũng sẽ thúc đẩy nhiều nhà khoa học và cho họ thêm động lực để vượt qua khó khăn, thử thách bản thân. Từ đó, sẽ có thêm nhiều bạn trẻ quyết tâm đi theo con đường nghiên cứu, tìm ra những sáng tạo đột phá cống hiến cho cuộc đời.  

 

“Nhìn vào các đề cử, tôi càng thấy rõ rằng, chúng ta đang sống trong thời kỳ xuất sắc vì đã có những đóng góp trong khoa học và công nghệ” - giáo sư Leslie Gabriel Valiant nói khi đánh giá các đề cử của VinFuture.

 

Suy nghĩ của tác giả bài viết

 

Những thông tin về giải thưởng khoa học Vinfuture đã tạo cho tác giả của bài viết này những cảm hứng và những suy nghĩ nhiều chiều với hy vọng nền khoa học công nghệ của nước ta sẽ có ngày có những bước tiến vượt bậc.

 

- Trước hết là suy nghĩ về ngưới sáng lập ra giải thưởng

 

Đại hội lần thứ XIII của Đảng CSVN khẳng định, phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân cả về số lượng, chất lượng, hiệu quả để “thực sự trở thành một động lực quan trọng trong phát triển kinh tế”(1). Đây là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng vừa thúc đẩy kinh tế tư nhân tiếp tục phát triển vừa phát huy vai trò của thành phần kinh tế này trong phát triển kinh tế - xã hội, củng cố an ninh quốc phòng trong tình hình mới.

 

Khi Đảng và Nhà nước tiếp tục khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng trong phát triển kinh tế và “khuyến khích hình thành, phát triển những tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh”(2) là thông điệp vô cùng quan trọng, nhằm khơi dậy khát vọng làm giàu của toàn xã hội. Từ đó, tạo cơ sở cho việc huy động tối đa các nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Bởi kinh tế tư nhân bản chất là thành phần kinh tế mà toàn dân có thể tham gia; luôn năng động, sáng tạo trong cơ chế thị trường và mang sẵn tố chất “cần cù và linh hoạt” của người Việt Nam. Lịch sử đã chứng minh, khi đất nước còn họa ngoại xâm, cho dù bị tư bản Pháp, Mỹ chèn ép khốc liệt nhưng vẫn có những doanh nhân đất Việt vươn lên kinh doanh thành công. Với cơ hội mới được tạo ra từ Đại hội XIII, chắc chắn kinh tế tư nhân ở nước ta sẽ vươn tới những thành công mới, ngày càng có đóng góp nhiều hơn vào sự phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng của đất nước. Việc Tập đoàn VinGroup sáng lập giải thưởng VinFuture là minh chứng cho đường lối sáng suốt của Đảng tại Đại hội XIII. 

 

Bà Phạm Thu Hương và ông Phạm Nhật Vượng tại lễ trao giải

 

- Thứ hai là về chính sách KHCN của nước nhà

 

Tác giả của bài viết còn nhớ, Đại hội Đảng Lao động VN (nay là Đảng CSVN) tiến hành từ ngày 5 đến ngày 12 tháng 9 năm 1960 đã bầu Bác Hồ là Chủ tịch Đảng, đồng chí Lê Duẩn là Bí thư thứ nhất. Trong Văn kiện Đại hội cũng như các Văn bản của Bộ Chính trị, của Ban Bí thư đều có ghi nhiệm vụ phải thực hiện đó là tiến hành 3 cuộc Cách mạng: Cách mạng về Quan hệ sản xuất, Cách mạng Văn hoá tư tưởng và Cách mạng Khoa học kỹ thuật, trong đó cách mạng Khoa học kỹ thuật là then chốt. Đảng và Nhà nước đã từng cử Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng phụ trách Khoa học Kỹ thuật. Qua đấy ta thấy rõ là đã từ lâu, rất lâu (từ 62 năm nay) Đảng, Nhà nước rất coi trọng Khoa học Công nghệ. Cũng không thể phủ nhận những thành tựu khoa học công nghệ mà VN đã giành được trong những năm qua, nhưng đáng buồn là không có gì nổi bật, không có gì là bứt phá. Đi sâu vào nguyên nhân có thể thấy kinh phí dành cho quỹ nghiên cứu khoa học còn quá khiêm tốn, không bằng hoặc chỉ bằng một nửa hoặc 1/3 so với các nước tiên tiến (tính theo GDP). Đã vậy kinh phí lại dàn trải theo kiểu bốc thuốc bắc, mỗi ô một ít. Thiếu cơ chế khuyến khích động viên các nhà nghiên cứu trẻ, người có tài thường bỏ ra nước ngoài để tìm môi trường nghiên cứu thuận lợi hơn. Trong quản lý chi tiêu quá khô cứng. Một buổi họp chi phí theo định mức cho nhà khoa học không bằng một cuốc xe ôm! Thời gian chủ nhiệm đề tài dùng để hợp lý hoá chi tiêu bằng thời gian nghiên cứu! Chi phí thực dành cho đề tài chỉ còn một nửa sau khi đi qua các cửa quản lý! Trong nghiên cứu khoa học vẫn còn phổ biến hiện tượng “xin cho” v.v… và v.v…!!!

 

Chủ trương đã có, nhưng biện pháp yếu kém thì khó mà thành công, khoa học công nghệ nước nhà khó lòng mà bứt phá được.

 

Thiết nghĩ, VinFuture sẽ là một trong những biện pháp mở đường cho sự khích lệ các tài năng khoa học trẻ dấn thân trong sự nghiệp cao quý của mình. Mong Nhà nước sớm có những biện pháp thiết thực, những cải cách đột phá để thúc đầy sự nghiệp khoa học công nghệ của nước nhà. 

 

(1), (2) Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII 

                                                                          

                                                     

Theo Hải Anh/ Tạp chí giấy Người Xây dựng số tháng 1&2