(NXD) -
“Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường trong đô thị xanh, thông minh” hướng tới mục tiêu xây dựng một đô thị xanh, bền vững cho tương lai là bài toán đặt ra với Hà Nội và các thành phố lớn. Tại đọa đàm mới đây, các chuyên gia đã “mổ xẻ” để cho ra giải pháp hiệu quả.
Toàn cảnh Tọa đàm.
Ngày 8/5, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam) phối hợp với Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội - Urenco tổ chức buổi tọa đàm “Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường tại đô thị xanh, thông minh”.
Dự và chủ trì tọa đàm có PGS.TS. Lưu Đức Hải - Viện trưởng Viện NCĐT&PTHT; Ông Nguyễn Hữu Tiến – Chủ tịch HĐTV Công ty Urenco; Cùng đông đảo các chuyên gia, kỹ sư đến từ Viện NCĐT&PTHT, lãnh đạo và cán bộ nhân viên Công ty Urenco…
Đại diện Ủy ban Công nghệ và Môi trường Quốc hội; đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường tham dự Tọa đàm.
Tọa đàm có khách mời là đại diện lãnh đạo Ủy ban Công nghệ và Môi trường Quốc hội; đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường và nhiều đại biểu, chuyên gia đến từ các các tổ chức quốc tế, các chuyên gia môi trường cùng đại diện một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xử lý chất thải và bảo vệ môi trường.
TS. Đặng Việt Dũng – Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cũng đã đến dự và có bài tham luận về vấn đề Xây dựng hệ sinh thái quản lý chất thải thông minh cho các đô thị tại Việt Nam.
TS. Đặng Việt Dũng – Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cùng các đại biểu, chuyên gia dự Tọa đàm.
Quản lý chất thải rắn và thực trạng đáng lo
Theo các chuyên gia, đô thị Hà Nội đang đứng trước áp lực rất lớn về quản lý chất thải rắn sinh hoạt và duy trì vệ sinh môi trường do tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân số lớn, nhu cầu phát triển cao.
Với quy mô dân số khoảng 8,8 triệu người, mỗi ngày Thủ đô phát sinh khoảng 8.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt; trong đó khoảng 7.600 tấn được thu gom, vận chuyển và xử lý tập trung.
Tỷ lệ thu gom rác thải hiện đạt mức cao, khu vực đô thị đạt 100%, khu vực nông thôn đạt khoảng 98%. Đây là kết quả thể hiện nỗ lực rất lớn của thành phố trong bối cảnh địa bàn rộng, mật độ dân cư cao, lượng rác phát sinh ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực ấy vẫn còn không ít “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.
TS. Đặng Việt Dũng – Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam trình bày tham luận về vấn đề Xây dựng hệ sinh thái quản lý chất thải thông minh cho các đô thị tại Việt Nam.
Công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở Hà Nội vẫn tồn tại nhiều bất cập mang tính cấu trúc. Tình trạng điểm tập kết rác hở, nước rỉ rác, mùi hôi tại các khu trung chuyển vẫn xuất hiện ở nhiều nơi; việc phân loại rác tại nguồn triển khai chưa đồng bộ; phương tiện thu gom ở một số khu vực còn thủ công; hạ tầng tái chế, xử lý chưa theo kịp tốc độ phát sinh chất thải.
Đặc biệt, nếu tiếp tục duy trì mô hình “thu gom - vận chuyển - chôn lấp” truyền thống, các đô thị lớn sẽ khó đạt được mục tiêu phát triển xanh và giảm phát thải. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là xử lý rác hiệu quả hơn mà còn phải chuyển đổi toàn diện mô hình quản lý theo hướng hiện đại, thông minh và tuần hoàn.
Xanh hóa phương tiện và hành vi
Trình bày tại ttọa đàm, Phó Tổng giám đốc URENCO Nguyễn Thanh Sơn cho rằng, quản lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng cần được xác định là một cấu phần quan trọng của hạ tầng đô thị xanh - thông minh.
Theo đó, các điểm tập kết, trạm trung chuyển, cơ sở tái chế, xử lý và phục hồi tài nguyên cần được tích hợp ngay trong quy hoạch đô thị.
Các chuyên gia trình bày tham luận tại tọa đàm.
Ông Sơn nhấn mạnh, muốn xây dựng đô thị xanh thì phải thay đổi tư duy quản lý rác thải theo chuỗi giá trị tổng hợp. Trong đó, phân loại tại nguồn là nền tảng; thu gom, vận chuyển xanh là điều kiện vận hành; xử lý hiện đại là giải pháp giảm chôn lấp; còn cơ chế tài chính và chính sách kinh tế xanh là động lực thúc đẩy toàn hệ thống.
Không chỉ dừng ở khâu xử lý cuối cùng, các đại biểu dự tọa đàm cho rằng chất thải cần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có thể tái chế, tái sử dụng và tái tạo năng lượng. Đây cũng là xu hướng tất yếu mà nhiều quốc gia đang triển khai trong chiến lược phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon.
Một trong những nội dung được thảo luận sâu tại tọa đàm là yêu cầu hiện đại hóa toàn bộ chuỗi quản lý chất thải rắn sinh hoạt theo hướng xanh và thông minh.
Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Quý - Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho rằng: Phân loại rác tại nguồn phải được tổ chức thực chất, gắn chặt với hệ thống thu gom và xử lý sau phân loại. Nếu người dân thực hiện phân loại nhưng khâu thu gom vẫn trộn lẫn, niềm tin xã hội sẽ bị ảnh hưởng và việc thay đổi hành vi khó đạt hiệu quả lâu dài.
Đáng chú ý, việc “xanh hóa” phương tiện vệ sinh môi trường cũng được xem là nhiệm vụ quan trọng. Thành phố định hướng từng bước thay thế phương tiện thủ công bằng xe cơ giới hiện đại, ưu tiên sử dụng xe điện chuyên dùng và phương tiện đạt tiêu chuẩn khí thải cao nhằm giảm phát thải khí nhà kính.
PGS.TS. Lưu Đức Hải - Viện trưởng Viện NCĐT&PTHT phát biểu tại Tọa đàm.
Nhiều ý kiến tại tọa đàm đánh giá, cơ giới hóa không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thu gom, giảm chi phí vận hành mà còn góp phần thay đổi diện mạo đô thị, hạn chế tình trạng rác tồn đọng và giảm tác động tiêu cực tới môi trường sống của người dân.
Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong quản lý chất thải rắn cũng là xu hướng tất yếu. Hà Nội đang định hướng xây dựng Trung tâm điều hành quản lý chất thải rắn tập trung nhằm kết nối toàn bộ dữ liệu từ khâu phát sinh, thu gom, vận chuyển đến xử lý.
Khi hệ thống này được vận hành, công tác quản lý sẽ từng bước chuyển sang điều hành theo thời gian thực. Các công nghệ như GPS, camera, cảm biến và trí tuệ nhân tạo sẽ hỗ trợ tối ưu hóa lộ trình vận chuyển, giám sát chất lượng dịch vụ và phát hiện vi phạm.
Các chuyên gia cũng cho rằng, trong quá trình xây dựng đô thị thông minh, quản lý chất thải rắn cần được tích hợp đồng bộ với quy hoạch hạ tầng giao thông, năng lượng và môi trường. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả vận hành mà còn giảm chi phí xã hội và hạn chế phát sinh các “điểm nóng” môi trường trong tương lai.
Một nội dung quan trọng khác được đề cập tại tọa đàm là đổi mới cơ chế tài chính cho dịch vụ vệ sinh môi trường. Theo đó, thành phố Hà Nội sẽ từng bước triển khai nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, tiến tới thu phí theo khối lượng hoặc thể tích rác phát sinh.
Giới chuyên gia đánh giá, đây là giải pháp có ý nghĩa lớn trong việc thay đổi hành vi tiêu dùng và nâng cao ý thức cộng đồng. Khi người dân trả phí tương ứng với lượng rác thải ra, họ sẽ có động lực giảm phát sinh chất thải và thực hiện phân loại tốt hơn.
GS.TS Lưu Đức Hải - Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng cho rằng, công nghệ hay hạ tầng hiện đại sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự đồng hành của cộng đồng. Vì vậy, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi xã hội phải được xem là yếu tố trung tâm trong quản lý chất thải rắn đô thị.
Theo GS-TS Lưu Đức Hải, truyền thông về bảo vệ môi trường cần chuyển từ tuyên truyền phong trào sang định hướng hành vi cụ thể. Trường học phải là nơi hình thành thói quen phân loại rác cho thế hệ trẻ; tổ dân phố là nơi duy trì nếp sống xanh; còn báo chí và nền tảng số giữ vai trò lan tỏa các mô hình hiệu quả, đồng thời giám sát và phê phán hành vi vi phạm.
TS. Lê Thị Bích Thuận - Phó Viện trưởng Viện NCĐT&PTHT trình bày về nội dung quản lý vệ sinh môi trường, công nghệ mới trong đô thị xanh, thông minh.
Từ thực tiễn ở thành phố Hà Nội, các đại biểu tại tọa đàm thống nhất rằng, quản lý chất thải rắn trong đô thị xanh, thông minh không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là yêu cầu đổi mới mô hình quản trị đô thị. Đây là quá trình chuyển đổi tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
Quốc Hùng