Bộ Xây dựng đề xuất mở rộng cơ chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng

Dự thảo kế thừa những quy định còn phù hợp tại Quyết định số 33/2012/QĐ-TTg, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung để phù hợp với Luật Phòng thủ dân sự và các quy định pháp luật hiện hành.

Làm rõ trách nhiệm chủ trì tìm kiếm, cứu nạn

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo mở rộng từ phối hợp tìm kiếm, cứu nạn tàu bay dân dụng sang cơ chế phối hợp liên ngành, dân sự - quân sự và quốc tế; đồng thời bổ sung các nội dung về huấn luyện, diễn tập và bảo đảm hoạt động cứu nạn.

Đáng chú ý, dự thảo xác định phạm vi áp dụng theo vùng tìm kiếm, cứu nạn hàng không do Việt Nam đảm nhiệm, thay cho vùng thông báo bay do Việt Nam quản lý. Quy định này nhằm thống nhất với Nghị định số 222/2026/NĐ-CP, đồng thời làm rõ mối quan hệ với hoạt động tìm kiếm, cứu nạn trên biển, khẩn nguy sân bay, bảo đảm an ninh hàng không và điều tra tai nạn.

Về nguyên tắc phối hợp, dự thảo tiếp tục đề cao yêu cầu chỉ huy thống nhất, phối hợp kịp thời và ưu tiên cứu người. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc mỗi tình huống chỉ có một cơ quan chủ trì tại một thời điểm; việc chuyển giao trách nhiệm phải được xác nhận, bảo đảm hoạt động cứu nạn không bị gián đoạn.

Đặc biệt, các lực lượng phải triển khai ngay biện pháp cứu người, không chờ hoàn tất thủ tục hành chính; hỗ trợ người bị nạn không phân biệt quốc tịch và thống nhất đầu mối cung cấp thông tin. Hoạt động phối hợp cũng phải tuân thủ các điều ước quốc tế và tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO).

Dự thảo phân định trách nhiệm chủ trì theo 4 khu vực: cảng hàng không và vùng lân cận; khu vực trên biển; khu quân sự; đất liền và hải đảo còn lại.

Theo đó, Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không chủ trì tìm kiếm, xác định vị trí tàu bay; doanh nghiệp cảng hàng không chủ trì tại cảng hàng không và khu vực lân cận; cơ quan có thẩm quyền theo quy chế tìm kiếm, cứu nạn trên biển chủ trì tại khu vực biển; Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự cấp tỉnh chủ trì trên đất liền; Bộ Quốc phòng chủ trì tại khu quân sự.

Dự thảo cũng quy định cụ thể trình tự, thời điểm chuyển giao trách nhiệm, cách xử lý khi chưa xác định được cơ quan chủ trì hoặc khi tàu bay gặp nạn tại khu vực giáp ranh giữa các địa phương, quốc gia.

Đối với lực lượng và phương tiện, dự thảo cập nhật theo Luật Phòng thủ dân sự, bổ sung phương tiện bay không người lái phục vụ tìm kiếm, cứu nạn. Các bộ, ngành và địa phương có trách nhiệm rà soát, báo cáo hằng năm về lực lượng, phương tiện có thể huy động, mức độ sẵn sàng và đầu mối liên lạc trực 24/24 giờ.

Bổ sung cơ chế phối hợp dân sự - quân sự và quốc tế

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung cơ chế chỉ đạo, điều phối liên ngành, từ Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đến các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chuyên môn về hàng không. Trong đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng có trách nhiệm chủ trì tham mưu về chuyên ngành hàng không với tư cách thành viên Ban Chỉ đạo.

Dự thảo đồng thời quy định xây dựng Kế hoạch tìm kiếm, cứu nạn hàng không quốc gia; phương án cứu nạn tàu bay của UBND cấp tỉnh; kế hoạch khẩn nguy sân bay và kế hoạch ứng phó của Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không, bao gồm phương án duy trì hoạt động khi cơ sở chính bị gián đoạn.

Các quy định về chia sẻ dữ liệu giám sát, thông tin chuyến bay giữa hàng không dân dụng và quân sự cũng được bổ sung. Việc cung cấp thông tin cho thân nhân người bị nạn, báo chí và cơ quan quốc tế phải bảo đảm thống nhất đầu mối phát ngôn, đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đối với phối hợp dân sự - quân sự, dự thảo làm rõ trình tự đề nghị huy động lực lượng, phương tiện của Quân đội nhân dân và Công an nhân dân, kể cả trong tình huống khẩn cấp chưa có văn bản hiệp đồng. Việc cấp phép bay phục vụ tìm kiếm, cứu nạn được tổ chức 24/24 giờ; đồng thời thiết lập khu vực hạn chế bay, khu vực nguy hiểm tạm thời và ưu tiên các dịch vụ bảo đảm hoạt động bay.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế điều hành bay tại hiện trường, tránh xung đột giữa tàu bay có người lái và phương tiện bay không người lái; quy định việc cử sĩ quan liên lạc, phối hợp cứu nạn tại khu quân sự, sân bay dùng chung và hỗ trợ khi tàu bay quân sự, tàu bay của Công an nhân dân gặp sự cố.

Ngoài ra, các nội dung về cứu nạn quy mô lớn, bảo đảm y tế, tiếp nhận người bị nạn; bảo vệ hiện trường, điều tra tai nạn, xử lý xác tàu bay và ứng phó với hành vi can thiệp bất hợp pháp cũng được cụ thể hóa.

Về việc tạm dừng, kết thúc tìm kiếm, cứu nạn, dự thảo quy định rõ thẩm quyền quyết định của cơ quan chủ trì sau khi tham vấn Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và các cơ quan chuyên môn. Đồng thời, phân biệt việc tạm dừng hoạt động tại hiện trường, kết thúc giai đoạn tìm kiếm vị trí tàu bay và kết thúc toàn bộ hoạt động cứu nạn. Các vụ việc phải được tổng kết, rút kinh nghiệm trong vòng 30 ngày và lưu trữ hồ sơ.

Cơ chế phối hợp quốc tế cũng được bổ sung, bao gồm đàm phán, ký kết thỏa thuận tìm kiếm, cứu nạn với các quốc gia kế cận; phối hợp giữa các trung tâm cứu nạn hàng không và hỗ trợ tìm kiếm, cứu nạn tàu bay Việt Nam ở nước ngoài.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định về diễn tập cấp quốc gia, lồng ghép tình huống tai nạn tàu bay vào diễn tập phòng thủ dân sự tại địa phương, tổ chức huấn luyện và đánh giá sau diễn tập. Trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan hàng không, doanh nghiệp khai thác cảng hàng không, hãng hàng không và doanh nghiệp bảo hiểm cũng được bổ sung, làm rõ.

Lược bỏ quy định không còn phù hợp

Bên cạnh các nội dung bổ sung, dự thảo đề xuất lược bỏ những quy định không còn phù hợp hoặc đã được điều chỉnh trong các văn bản pháp luật mới.

Cụ thể, các quy định về vai trò, thẩm quyền của Ủy ban Quốc gia Tìm kiếm cứu nạn được loại bỏ do cơ quan này đã được tổ chức lại. Những nhiệm vụ liên quan được chuyển sang Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và cơ quan có thẩm quyền theo Luật Phòng thủ dân sự.

Dự thảo cũng bỏ quy định giao doanh nghiệp cung cấp dịch vụ không lưu chủ trì tìm kiếm, cứu nạn tàu bay gặp nạn trên biển. Thay vào đó, trách nhiệm được xác định theo Quy chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn trên biển và Nghị định số 222/2026/NĐ-CP.

Các nội dung đã được quy định tại Luật Hàng không dân dụng Việt Nam, Luật Phòng thủ dân sự và các nghị định liên quan cũng được lược bỏ để tránh trùng lặp, chuyển sang hình thức dẫn chiếu.

Việc sửa đổi, bổ sung Quy chế được kỳ vọng sẽ hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm giữa các lực lượng, nâng cao khả năng ứng phó và rút ngắn thời gian triển khai tìm kiếm, cứu nạn khi xảy ra tai nạn hàng không dân dụng.