Chuyên gia hiến kế điều chỉnh quy hoạch Đền Hùng, bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch

Sáng 12/10/2026, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ phối hợp với Tổng hội Xây dựng Việt Nam tổ chức hội thảo tư vấn, phản biện nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Đền Hùng.

Hội thảo do TS. Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam và ông Hồ Đình Lưỡng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ chủ trì, với sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, đơn vị tư vấn cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học.

Là Di tích quốc gia đặc biệt, gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO ghi danh, Khu di tích lịch sử Đền Hùng có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc. Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn nhiều khó khăn: một số phân khu chưa được đầu tư, khảo cổ tại các khu vực dự kiến xây dựng mới chưa hoàn tất, giao thông và bãi đỗ xe quá tải vào dịp lễ hội.

Đáng chú ý, còn 426 trong tổng số 476 hộ dân thuộc diện di dời theo quy hoạch trước đây chưa được di chuyển. Tình trạng xây dựng tự phát quanh khu di tích cũng đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý. Trong khi đó, một số nội dung quy hoạch hiện hành không còn phù hợp với Luật Di sản văn hóa năm 2024 và thực tế phát triển.

Tại hội thảo, các chuyên gia tập trung góp ý về căn cứ pháp lý, phạm vi quy hoạch, bảo tồn cảnh quan, tổ chức không gian, phát triển du lịch và giải pháp thực hiện.

Bảo tồn giá trị gốc, hài hòa với đời sống cộng đồng

TS.KTS. Lê Thị Bích Thuận, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam), đề xuất phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt khu vực lõi, tổ chức vùng đệm, phục hồi rừng tự nhiên và phát triển giao thông xanh. Quy hoạch cũng cần quản lý sức chứa, dịch vụ du lịch và tăng cường ứng dụng công nghệ trong bảo vệ, quảng bá di sản.

Đối với khu vực có các hộ dân thuộc diện di dời, bà Thuận gợi ý nghiên cứu phương án bảo tồn không gian làng quê truyền thống, tái hiện đời sống thời đại Hùng Vương gắn với trải nghiệm du lịch, trên cơ sở bảo đảm phù hợp với yêu cầu bảo tồn.

ThS.KTS. Phan Thanh Mai, Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng, đề nghị tăng cường liên kết Đền Hùng với các tuyến du lịch lịch sử, văn hóa, lễ hội trong vùng Trung du và miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Quy hoạch cần dự báo lượng khách, đánh giá sức chịu tải, bổ sung phương án phân luồng giao thông và bảo đảm hạ tầng dịch vụ, y tế, an ninh, an toàn.

Bà Mai cũng đề nghị rà soát những kết quả và hạn chế của quy hoạch hiện hành, xác định rõ nội dung cần điều chỉnh; đồng thời thiết kế các tiện ích như ghế nghỉ, hệ thống chiếu sáng, biển chỉ dẫn hài hòa với cảnh quan và kiến trúc di tích.

Ứng dụng công nghệ, phát huy giá trị di sản quanh năm

PGS.TS. Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng, đề xuất bổ sung định hướng phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW, chuyển từ tư duy bảo tồn thụ động sang phát huy giá trị di sản quanh năm. Ông gợi ý nghiên cứu xây dựng Bảo tàng Thời đại Hùng Vương, phát triển chiếu sáng cảnh quan thông minh và khai thác tiềm năng du lịch đêm.

Theo ông Hải, các công nghệ như dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và mô hình thông tin công trình (BIM) có thể hỗ trợ quản lý, quảng bá di sản và nâng cao trải nghiệm du khách. Tuy nhiên, việc phát triển dịch vụ và chiếu sáng nghệ thuật cần bảo đảm tính trang nghiêm, không ảnh hưởng đến cảnh quan và hệ sinh thái.

Các chuyên gia thống nhất việc điều chỉnh quy hoạch là cần thiết, đồng thời đề nghị đặt Đền Hùng trong mối liên kết vùng, phù hợp với bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và định hướng phát triển mới của tỉnh Phú Thọ.

Quy hoạch cần ưu tiên bảo vệ yếu tố gốc, hạn chế công trình không phù hợp với không gian tâm linh; khảo sát kỹ hiện trạng dân cư, sinh kế và nguyện vọng của người dân để xây dựng phương án di dời, tái định cư khả thi. Đồng thời, cần kiểm soát nguy cơ thương mại hóa, sân khấu hóa tín ngưỡng, giữ gìn sự trang nghiêm của Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương.

Các ý kiến cũng đề nghị mở rộng tham vấn chuyên gia lịch sử, khảo cổ, kiến trúc cảnh quan và cộng đồng địa phương; thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, phát huy vai trò giám sát của người dân trong quá trình thực hiện quy hoạch.

Tám nhóm nội dung cần tập trung khi điều chỉnh quy hoạch

Kết luận hội thảo, TS. Đặng Việt Dũng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học và tổng hợp 8 nhóm nội dung trọng tâm nhằm hoàn thiện quy hoạch Khu di tích lịch sử Đền Hùng thời kỳ 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Một là, bảo tồn giá trị cội nguồn dân tộc, các yếu tố gốc, cảnh quan và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; đặt phát triển du lịch, dịch vụ trong giới hạn bảo vệ di sản.

Hai là, hoàn thiện căn cứ pháp lý, thống nhất tên gọi, loại quy hoạch, thời kỳ, tầm nhìn và thẩm quyền phê duyệt; làm rõ việc lập mới hay điều chỉnh quy hoạch.

Ba là, xác định rõ phạm vi, ranh giới quy hoạch, làm rõ mối quan hệ giữa vùng di tích quốc gia đặc biệt, Khu du lịch quốc gia Đền Hùng và không gian văn hóa thờ cúng Hùng Vương; bảo đảm đồng bộ với các quy hoạch liên quan.

Bốn là, bảo tồn cảnh quan và hệ sinh thái, khảo sát các yếu tố gốc, tiềm năng khảo cổ, rừng, cây cổ thụ và mặt nước; đánh giá tác động của công trình mới đến cảnh quan, môi trường và tính trang nghiêm.

Năm là, giải quyết vấn đề dân cư gắn với bảo tồn, phân định khu vực cần di dời và khu vực có thể giữ lại, chỉnh trang; bảo đảm quyền lợi của người dân, đồng thời tính toán phương án tái định cư, bồi thường, hỗ trợ và sinh kế.

Sáu là, tổ chức hạ tầng theo sức chịu tải và yêu cầu an toàn lễ hội, đồng bộ giao thông, bãi đỗ xe, trung chuyển, cấp thoát nước, vệ sinh môi trường, phòng cháy và cứu hộ; ưu tiên giải pháp giao thông xanh phù hợp.

Bảy là, phát huy giá trị văn hóa, du lịch gắn với công nghệ, đa dạng hóa hoạt động trải nghiệm quanh năm, đánh giá kỹ các đề xuất phát triển dịch vụ mới và ứng dụng công nghệ trong số hóa tư liệu, quản lý di tích, điều tiết khách.

Tám là, bảo đảm nguồn lực và cơ chế thực hiện, xác định danh mục dự án ưu tiên, lộ trình và phương án vốn; phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý di tích, các sở, ngành và chính quyền địa phương.

Các ý kiến tại hội thảo là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch, hướng tới bảo tồn bền vững giá trị di sản Đền Hùng, đồng thời phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa, lịch sử gắn với đời sống cộng đồng và phát triển du lịch.