Giữ vững bản sắc, đồng hành cùng sự phát triển của ngành Xây dựng

Chặng đường 40 năm: Từ những gian khó đến niềm tự hào

- Thưa ông, năm 2026 đánh dấu chặng đường 40 năm xây dựng và phát triển của Tạp chí Người Xây dựng. Là một trong những lãnh đạo từng gắn bó với Tạp chí trong nhiều năm, cảm xúc của ông lúc này như thế nào?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: Trước khi trả lời trực tiếp câu hỏi này, tôi xin phép chia sẻ đôi chút về hành trình gắn bó với nghề. Năm 2000, tôi về hưu từ Bộ Xây dựng. Trước đó, tôi là cộng tác viên tích cực viết bài cho Tạp chí Xây dựng do KTS Vũ Quốc Chinh làm Tổng Biên tập.

Năm 2000, ông Chinh cũng về hưu và đảm nhận vị trí Tổng Biên tập Tạp chí Người Xây dựng của

Tổng hội Xây dựng Việt Nam (THXDVN). Được ông mời về cùng làm việc, với lòng say mê nghề báo, từ một biên tập viên, dần dần tôi đảm nhận chức danh Phó, Trưởng Ban biên tập rồi Phó Tổng Biên tập thường trực.

Có thời điểm, tôi là người phụ trách Tạp chí suốt 9 tháng đầy sóng gió trong lúc chờ đợi kiện toàn nhân sự Tổng Biên tập trẻ tuổi do tôi đã lớn tuổi. Trong suốt thời gian công tác, số Tạp chí nào tôi cũng đóng góp từ 1 đến 3 bài viết. Tôi đã tập hợp, chọn lọc để in thành một quyển sách dày tới 445 trang, sách khổ lớn 17x24cm chữ nhỏ, mang tên Xây dựng và Trăn trở.

Người viết lời tựa cho cuốn sách là GS.TS. Nguyễn Mạnh Kiểm - nguyên Bộ trưởng Bộ Xây dựng, nguyên Chủ tịch Tổng hội XDVN - đã viết tay nắn nót từng con chữ. Cuốn sách được đánh giá cao bởi đông đảo độc giả, trong đó có nhiều nhân vật tên tuổi như các ông: Đồng Sỹ Nguyên, Ngô Xuân Lộc, Nguyễn Mạnh Kiểm, Nguyễn Hồng Quân (cả 4 vị đều là nguyên Bộ trưởng Bộ Xây dựng), cùng các ông Phạm Thế Duyệt, Nguyễn Văn An, GS Đặng Vũ Minh... đều khen ngợi đây là một tài liệu quý.

Nói vậy không phải để khoe khoang cá nhân, mà để khẳng định một nguyên tắc cốt lõi: Các bài viết được đăng trên Tạp chí Người Xây dựng đều sở hữu chất lượng cao và được Ban biên tập rà soát vô cùng cẩn trọng. Nếu muốn nhắn nhủ điều gì với các biên tập viên trẻ, tôi muốn truyền đạt lại bài học này, nhất là khi nhìn vào những bài học xương máu của ngành xuất bản thời gian qua.

Trở lại câu hỏi của phóng viên, tôi cảm thấy rất vui mừng và hạnh phúc khi Tạp chí đã vượt qua chặng đường 40 năm đầy vinh quang nhưng cũng lắm thác ghềnh.

- Ông có thể chia sẻ những ký ức đáng nhớ nhất trong quãng thời gian công tác tại Tạp chí Người Xây dựng?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: 25 năm làm việc tại Tạp chí lưu giữ biết bao kỷ niệm vui buồn. Có một sự kiện khó quên là lần ra số báo Tết, khi báo vừa in xong thì phát hiện ra một số lỗi rất nặng.

Thế là toàn bộ tòa soạn phải ngồi, thậm chí nằm bò ra sàn phòng họp của Tổng hội để cắt dán, tẩy phủ cho gần 1.000 cuốn tạp chí. Anh em làm cật lực đến 3 giờ sáng mới xong, người ê ẩm hết cả. Ngay cả Chủ tịch Tổng hội lúc đó cũng nán lại đến khuya để động viên anh chị em hoàn thành nhiệm vụ.

- Theo ông, đâu là những dấu mốc quan trọng góp phần tạo nên vị thế của Tạp chí trong suốt 40 năm qua?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: Nhìn lại hành trình 40 năm, tôi chia Tạp chí thành 3 dấu mốc lớn:

Mốc 1 (1986-2000): Giai đoạn mới thành lập, chịu ảnh hưởng sâu sắc của cơ chế bao cấp. Dù bài vở có chất lượng cao nhưng số lượng còn ít, hình thức sơ sài, chất lượng giấy bìa kém. Dù vậy, tòa soạn vẫn nỗ lực xuất bản tròn 100 số. Sau đó, toàn bộ nhân sự chuyển sang Tạp chí Nhà thầu và Thị trường xây dựng, để lại con số không tròn trịa cùng ngân quỹ âm. Tổng hội XDVN đã phải tái thiết nhân sự mới, với người trực tiếp gánh vác trách nhiệm này là bác Phạm Sỹ Liêm - nguyên Chủ tịch 3 khóa và sau này là Phó Chủ tịch Tổng hội.

Mốc 2 (2000 - hết năm 2021): Giai đoạn dưới sự chèo lái của KTS Vũ Quốc Chinh trên cương vị Tổng Biên tập với gần 300 số báo được phát hành. Số lượng bài vở phong phú hơn, mang tính xây dựng và phản biện sắc sảo đối với các vấn đề thời sự, nóng bỏng của ngành. Đây là thời kỳ Tạp chí vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba, được Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (nay là Ban Tuyên giao Trung ương) cùng nhiều tổ chức khác trao tặng nhiều Bằng khen. Cả nội dung lẫn hình thức đều được đổi mới toàn diện.

Mốc 3 (Từ tháng 12/2021 đến nay): Bắt đầu từ Lễ kỷ niệm 35 năm thành lập Tạp chí, đánh dấu thời điểm nhà báo Hoàng Chiến Thắng tiếp nhận nhiệm vụ Tổng Biên tập.

Đây là giai đoạn chuyển giao thế hệ mạnh mẽ; các bậc cao niên trong tòa soạn và các nhà khoa học gạo cội làm cộng tác viên hầu như đã lùi lại phía sau. Những thành tựu đạt được từ năm 2022 đến nay chắc chắn đã được thế hệ trẻ tổng kết đầy đủ trong dịp kỷ niệm 40 năm này.

Định hình bản sắc và chiến lược phát triển chuyên đề

- Báo chí chuyên ngành xây dựng mang những đặc thù riêng. Theo ông, điều gì làm nên giá trị và bản sắc của Tạp chí Người Xây dựng?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: Tạp chí Người Xây dựng là cơ quan ngôn luận của Tổng hội XDVN - một tổ chức xã hội nghề nghiệp quy tụ những người hoạt động và quản lý trong ngành xây dựng có trình độ học vấn cao. Đó chính là đối tượng phục vụ cốt lõi của chúng ta.

Tôi cho rằng người làm báo chuyên ngành cần thấu hiểu sâu sắc đặc thù của ngành xây dựng và nắm bắt chính xác độc giả cần gì, từ đó tìm ra lối đi riêng biệt mà các tạp chí khác không có. Bản sắc đó cũng sẽ cần linh hoạt chuyển dịch theo thời gian, thích ứng với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ trong kỷ nguyên số.

- Trong thời gian công tác, đâu là những chuyên đề hoặc loạt bài mà ông tâm đắc nhất và vì sao?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: Đây là một câu hỏi rất thú vị. Tạp chí từng có truyền thống thực hiện các số chuyên đề theo hai dạng chính: Chuyên đề xây dựng theo địa phương: Đã từng xuất bản các số chuyên đề về Đà Nẵng, Bắc Ninh, Hải Dương.

Chuyên đề chuyên môn: Ví dụ như chuyên đề về sản xuất và xây dựng công trình thép. Tuy nhiên, hình thức này sau đó phải tạm dừng do khó khăn chung về kinh tế của các đơn vị đăng ký chuyên đề, và một phần nguyên nhân chủ yếu là do tòa soạn thiếu phóng viên bám sát hiện trường.

Từ thực tiễn đó, tôi nghĩ đây là thời điểm chín muồi để tái khởi động và mở rộng mạnh mẽ các chuyên đề theo hướng thực tế hơn: Về địa phương: Phát triển chuyên đề xây dựng cho 34 tỉnh thành.

Về lĩnh vực chuyên môn: Xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững, đường cao tốc, đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, sân bay, bến cảng, nhà cao tầng, nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê; kinh nghiệm giải phóng mặt bằng; công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học xây dựng trong thời kỳ số hóa; công tác biên soạn Luật, Nghị định, Thông tư liên quan đến ngành xây dựng...

Tiềm năng về đề tài trong lĩnh vực xây dựng là rất lớn. Tuy nhiên, vấn đề then chốt là phóng viên phải tìm ra được "bà đỡ" – những doanh nghiệp đồng hành cùng Tạp chí để triển khai thực hiện, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa doanh nghiệp và cơ quan báo chí.

- Báo chí hiện nay đang đứng trước những đổi thay mạnh mẽ về công nghệ và truyền thông số. Theo ông, việc kết hợp giữa giá trị truyền thống của báo in với các nền tảng số cần được thực hiện ra sao để vừa giữ vững bản sắc, vừa đáp ứng nhu cầu bạn đọc hiện đại?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: Rất đáng mừng là chúng ta đã có Tạp chí điện tử. Theo tôi, sự kết hợp này không quá phức tạp:

Báo in: Lưu trữ những bài viết mang tính chiến lược, dài hơi, đi sâu vào khoa học công nghệ, kỹ thuật và khoa học quản lý có giá trị vĩnh cửu.

Báo điện tử: Tải trọng các nội dung ngắn hạn, tính thời sự cao và cập nhật nhanh chóng.

Dù xuất bản trên nền tảng nào, điều cốt lõi vẫn là sở hữu nguồn bài viết dồi dào, đảm bảo chất lượng, trung thực, phản ánh khách quan thực tiễn và tuyệt đối tuân thủ các quy định của Luật Báo chí 2025 (Luật số 126/2025/QH15).

Gửi gắm thế hệ mai sau

- Nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập Tạp chí Người Xây dựng, ông muốn gửi gắm điều gì tới các thế hệ cán bộ, phóng viên, biên tập viên đang tiếp nối truyền thống của Tạp chí?

- Kỹ sư Nguyễn Xuân Hải: Thực ra tôi không có điều gì phải lo lắng hay dặn dò quá nhiều, bởi tôi đặt trọn niềm tin vào lớp trẻ. Các bạn cập nhật thông tin rất nhanh, năng động và sáng tạo - những phẩm chất mà thế hệ đi trước khó lòng theo kịp.

Các bạn đang sở hữu những lợi thế lớn lao: Sự lãnh đạo toàn diện từ Chi bộ Đảng; sự dẫn dắt của một Tổng Biên tập trẻ tuổi nhưng giàu kinh nghiệm, nhiệt huyết với nghề; và may mắn khi nhận được sự chỉ đạo sát sao, sự hậu thuẫn hết lòng vì sự phát triển của Tạp chí từ TS. Đặng Việt Dũng - Chủ tịch cơ quan chủ quản (THXDVN) cùng tập thể Đoàn Chủ tịch Tổng hội.

Để khép lại cuộc trò chuyện này, tôi xin mượn những vần thơ tôi từng viết để tặng Tạp chí nhân dịp kỷ niệm 35 năm thành lập:

... Ơi Người Xây dựng!

Ta yêu Người như yêu chính bản thân ta Đừng lạc hướng nhé dẫu sau này ta đã đi xa

Trong cơ chế thị trường đầy tối sáng Vững niềm tin, Anh sẽ mạnh bước tiến xa.

Thay mặt Tòa soạn, Xin trân trong cảm ơn ông!