Hà Nội bãi bỏ quyết định cũ, tiếp tục điều chỉnh quy hoạch đô thị sông Hồng

UBND TP Hà Nội vừa ban hành Quyết định số 5405/QĐ-UBND về việc bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 6142/QĐ-UBND ngày 11/12/2025 liên quan đến nhiệm vụ điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở.

Theo quyết định mới, Ban Quản lý đồ án Quy hoạch kiến trúc thuộc Sở Xây dựng tiếp tục tổ chức lập quy hoạch, phối hợp với Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội. Quá trình thực hiện phải kế thừa các nội dung đã được nghiên cứu, triển khai trước đây theo Quyết định số 5554 ngày 11/11/2025, bảo đảm tiến độ và không làm gián đoạn công tác nghiên cứu.

Sở Xây dựng được giao kiểm tra, hướng dẫn Ban Quản lý đồ án Quy hoạch kiến trúc và Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội trong quá trình thực hiện. Các sở, ngành liên quan có trách nhiệm phối hợp, hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền.

Đối với các công việc, hồ sơ, hợp đồng và kinh phí đã thực hiện theo Quyết định số 5554, thành phố yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan xử lý theo đúng quy định pháp luật và thẩm quyền.

16 phường, xã nằm trong ranh giới nghiên cứu quy hoạch

Trước đó, đầu tháng 9, Hà Nội đã tổ chức lấy ý kiến người dân, cơ quan, tổ chức và chuyên gia về việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở.

Theo phương án lấy ý kiến, 16 phường, xã nằm trong ranh giới quy hoạch và 8 phường, xã thuộc vùng ảnh hưởng được tham gia góp ý về điều chỉnh quy hoạch.

16 phường, xã trong ranh giới nghiên cứu gồm: Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, Lĩnh Nam, Ô Diên, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng, Thanh Trì, Nam Phù và Hồng Vân.

8 phường, xã thuộc vùng ảnh hưởng gồm: Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Hai Bà Trưng, Vĩnh Tuy, Vĩnh Hưng, Yên Sở và Yên Lãng.

Việc điều chỉnh quy hoạch khu vực sông Hồng được đặt trong bối cảnh Hà Nội từng bước thay đổi cách tiếp cận đối với không gian hai bên sông, từ khu vực chủ yếu phục vụ cảnh quan, không gian xanh sang một trục phát triển đô thị quan trọng của Thủ đô.
Theo KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, từ năm 1998, khi Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 được phê duyệt, khu vực hai bên sông Hồng đã được xác định là không gian xanh, chủ yếu phục vụ cảnh quan.

Đến quy hoạch năm 2011, cách tiếp cận đối với sông Hồng được nâng lên, không chỉ dừng ở không gian xanh, cảnh quan mà còn được xác định như một biểu tượng phát triển của Thủ đô.

“Sông Hồng có thể trở thành một động lực mới, tạo không gian mới cho phát triển. Đây là sự thay đổi cấu trúc rất cơ bản, rất quan trọng trong quá trình phát triển”, KTS Tô Anh Tuấn nhận định.

Theo ông, tầm nhìn đối với sông Hồng hiện đã được nâng lên, xác định đây là trục chiến lược, trục huyết mạch của Hà Nội, thay vì chỉ được nhìn nhận như hành lang cây xanh hoặc không gian cảnh quan.

Tuy nhiên, KTS Tô Anh Tuấn cho rằng điều kiện tiên quyết để phát triển không gian sông Hồng là phải kiểm soát được nguy cơ lũ. Đồng thời, quy hoạch cần tổ chức không gian để dòng sông nằm giữa các khu đô thị nhưng vẫn bảo đảm các yêu cầu về phòng, chống lũ.

Bài toán tái định cư cần tính đến sinh kế và văn hóa

Việc thay đổi cách tiếp cận đối với không gian sông Hồng không chỉ đặt ra yêu cầu về hạ tầng, cảnh quan và phát triển đô thị, mà còn liên quan trực tiếp đến khu dân cư, đất ở, đất sản xuất và sinh kế của người dân đang sinh sống trong khu vực.

Theo các chuyên gia, đây là vấn đề cần được tính toán ngay từ khâu lập quy hoạch, đặc biệt đối với phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, cho rằng với những cộng đồng đã sinh sống lâu đời ven sông, nơi ở không đơn thuần là một căn nhà. Đó còn là không gian gắn với quê hương, sinh kế, văn hóa, tín ngưỡng và các mối quan hệ cộng đồng.

Vì vậy, trong trường hợp phải di dời, bài toán tái định cư cần được nhìn nhận rộng hơn việc bố trí một nơi ở mới. Theo ông, cần ưu tiên tối đa phương án tái định cư tại chỗ, tạo điều kiện để người dân tiếp tục khai thác các lợi thế về sinh kế, duy trì hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và tham gia phát triển kinh tế ngay trên vùng đất đã gắn bó lâu đời.

Quan điểm này cho thấy khoảng cách địa lý không phải yếu tố duy nhất trong tổ chức tái định cư. Khả năng duy trì sinh kế, quan hệ cộng đồng và đời sống văn hóa cũng cần được tính đến khi tổ chức lại không gian.

KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cũng cho rằng cần nhìn nhận tái định cư rộng hơn câu chuyện bồi thường nhà và đất.

Theo ông, các làng ven sông chứa đựng nhiều giá trị gắn với nơi ở, từ nhà cửa, đất đai đến sinh kế, quan hệ cộng đồng và ký ức nơi chốn. Nếu chỉ bồi thường tiền sử dụng đất hoặc nhà ở, một phần quan trọng của đời sống người dân có thể chưa được giải quyết.

Đặc biệt, với các hộ làm nghề truyền thống, không gian sinh sống còn có thể đồng thời là nơi sản xuất, kinh doanh, trưng bày sản phẩm và duy trì mạng lưới khách hàng, nguồn nguyên liệu, quan hệ láng giềng, trao đổi nghề nghiệp.

Do đó, nếu phương án di dời chỉ giải quyết chỗ ở mà không tính đến điều kiện sản xuất, kinh doanh và các mối quan hệ cộng đồng, hệ sinh thái của nghề truyền thống có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Theo các chuyên gia, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án phát triển luôn đòi hỏi sự cân bằng giữa lợi ích của dự án và quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng.

Đối với không gian sông Hồng, yêu cầu này càng đáng lưu ý khi khu vực nghiên cứu bao gồm đất ở, đất sản xuất nông nghiệp, mặt nước cùng nhiều không gian có giá trị lịch sử, văn hóa.

Vì vậy, quá trình điều chỉnh quy hoạch không chỉ cần xác định rõ định hướng phát triển đô thị, hạ tầng và cảnh quan mà còn phải tính toán đầy đủ tác động xã hội, phương án tổ chức dân cư, bảo đảm sinh kế và gìn giữ các giá trị văn hóa hiện hữu.