Trước áp lực gia tăng dân số, mật độ xây dựng và sự quá tải của hạ tầng đô thị, Hà Nội đang định hướng tái thiết khu vực nội đô theo hướng giảm mật độ xây dựng, bổ sung công viên, cây xanh, trường học và các tiện ích công cộng.

Tái cấu trúc không gian, giảm áp lực nội đô

Nhiều năm qua, khu vực nội đô Hà Nội phải đối mặt với tình trạng mất cân đối giữa tốc độ phát triển công trình xây dựng và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng. Mật độ dân cư ngày càng cao, trong khi quỹ đất dành cho giao thông, trường học, công viên, bãi đỗ xe và không gian sinh hoạt cộng đồng còn hạn chế.

19-1795097169-ha-noi-tai-thiet-noi-do-uu-tien-khong-gian-cong-cong-va-chat-luong-song
Tái cấu trúc không gian, giảm áp lực nội đô

Thực trạng này thể hiện rõ tại các khu tập thể, khu dân cư cũ, nơi nhiều công trình đã xuống cấp nhưng chưa được cải tạo đồng bộ. Hà Nội hiện có khoảng 2.160 chung cư, nhà tập thể cũ, song tỷ lệ cải tạo mới chỉ đạt khoảng 1 - 2%. Đáng chú ý, diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội đô chỉ khoảng 2 - 3m²/người.

Trong bối cảnh đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng. Đối với khu vực nội đô lịch sử, định hướng phát triển tập trung vào bảo tồn các không gian có giá trị văn hóa, lịch sử, đồng thời chỉnh trang, cải tạo những khu vực xuống cấp.

Đáng chú ý, thành phố định hướng giảm mật độ xây dựng tại một số khu vực trung tâm, khai thác hợp lý không gian cao tầng để dành thêm quỹ đất cho công viên, cây xanh và các tiện ích công cộng. Việc phát triển đô thị cũng cần gắn với giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật và không gian ngầm.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, quá trình tái thiết nội đô phải bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển công trình với khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng. Việc điều chỉnh tầng cao, mật độ xây dựng cần đi đôi với kiểm soát quy mô dân số, nhu cầu giao thông và các điều kiện phục vụ đời sống.

Khai thác quỹ đất, gia tăng tiện ích cho người dân

Cùng với tái cấu trúc không gian xây dựng, Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước. Theo đề án đã được thành phố phê duyệt, mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 12.100ha đất cây xanh, tương đương 11,5m²/người tại khu vực đô thị.

19-1795097240-ha-noi-tai-thiet-noi-do-uu-tien-khong-gian-cong-cong-va-chat-luong-song
Ưu tiên không gian công cộng và chất lượng sống

Thành phố định hướng phát triển hơn 500 công viên quy mô nhỏ từ các ô đất dưới 2.000m², bổ sung 117 vị trí công viên, vườn hoa cấp xã, phường và cải tạo 27 công viên, vườn hoa hiện hữu.

Theo PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), quy hoạch cây xanh cần được tổ chức như một mạng lưới hạ tầng sinh thái đô thị đa chức năng, gắn với quy hoạch sử dụng đất, giao thông và hạ tầng kỹ thuật.

Giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội xác định ưu tiên đầu tư 48 danh mục công viên, triển khai 13 dự án hồ điều hòa kết hợp cây xanh và kêu gọi xã hội hóa 103 dự án công viên.

Tuy nhiên, tái thiết nội đô không đơn thuần là xây dựng thêm những công trình mới hay gia tăng diện tích cây xanh trên quy hoạch. Vấn đề quan trọng là phải bảo đảm quỹ đất công cộng thực sự phục vụ cộng đồng, có khả năng tiếp cận thuận lợi và được quản lý, vận hành hiệu quả.

Do đó, mỗi dự án tái thiết cần được đánh giá trên cơ sở những lợi ích cụ thể: Mật độ xây dựng được điều chỉnh ra sao, hạ tầng được bổ sung thế nào, diện tích không gian công cộng tăng bao nhiêu và người dân được hưởng lợi gì. Đây cũng là điều kiện quan trọng để Hà Nội hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Thủ đô 100 năm, trong đó chất lượng sống của người dân phải trở thành thước đo hiệu quả của quá trình phát triển đô thị.

Hồng Lĩnh (T/H)