HoREA đề xuất dự phòng 10% quy mô dân số trong quy hoạch tổng thể TP.HCM

Góp ý được HoREA gửi tới Thành ủy, UBND, HĐND TP.HCM, Ban Đô thị HĐND Thành phố, Sở Xây dựng và Sở Quy hoạch - Kiến trúc. Trước đó, Hiệp hội nhận được Giấy mời số 182/GM-BĐT ngày 19/10/2026 của Ban Đô thị HĐND Thành phố tham dự cuộc họp thẩm tra dự thảo Nghị quyết thông qua Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, trình HĐND tại Kỳ họp thứ sáu.

Dự báo dân số cần tính đến xu hướng già hóa

Theo HoREA, quy mô dân số và sức chứa đô thị tại các mốc năm 2030, 2035, 2045 và 2050 cần được tính toán thận trọng, có cơ sở khoa học và sát với thực tiễn. Đây là một trong những căn cứ đầu vào quan trọng để hoạch định phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là định hướng phát triển đô thị, nông thôn.

Hiệp hội đề xuất dự báo dân số trung bình toàn Thành phố theo các mốc: năm 2030 khoảng 15,5-16 triệu người; năm 2035 khoảng 17-18 triệu người; năm 2045 khoảng 20-21 triệu người. Đến năm 2050, dân số có thể đạt 22-23 triệu người hoặc chững lại ở mức 21-22 triệu người.

HoREA cho rằng dự báo trong dự thảo Quy hoạch tổng thể hiện nay có phần lạc quan khi giả định dân số Thành phố tiếp tục tăng liên tục trong 25 năm tới. Cụ thể, giai đoạn 2026-2030, dân số dự kiến tăng 1,5-2 triệu người; giai đoạn 2030-2035 tăng thêm 1,5-2 triệu người; giai đoạn 2035-2045 tăng khoảng 3 triệu người và giai đoạn 2045-2050 tăng thêm 2 triệu người.

Theo Hiệp hội, cách tính này dù đã tính đến khả năng tốc độ tăng dân số giảm dần sau năm 2035 nhưng có thể chưa phản ánh đầy đủ xu hướng già hóa dân số và sự suy giảm lượng người nhập cư vào TP.HCM trong tương lai.

HoREA dẫn số liệu cho thấy mức sinh tại Thành phố hiện chỉ đạt 1,51 con/phụ nữ, thấp hơn đáng kể so với mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Đây là một trong những yếu tố khiến tốc độ tăng dân số tự nhiên có xu hướng giảm.

Bên cạnh đó, số người từ 60 tuổi trở lên tại TP.HCM năm 2025 đạt 1.572.988 người, chiếm 11,4% dân số. Theo dự báo tại Đề án phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, con số này có thể vượt 3 triệu người vào năm 2038 và đạt khoảng 4,6 triệu người vào năm 2048, tương đương khoảng 18% dân số.

HoREA nhận định TP.HCM đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2017. Xu hướng này khó đảo ngược mà chủ yếu có thể được làm chậm thông qua các chính sách dân số và phát triển kinh tế - xã hội phù hợp.

Một yếu tố khác cần tính đến là sự thay đổi trong dòng người nhập cư. Theo HoREA, khoảng 20 năm trước, TP.HCM (cũ) duy trì mức tăng trung bình khoảng 200.000 người nhập cư mỗi năm. Tỉnh Bình Dương (cũ) cũng từng thu hút khoảng 1,2 triệu người nhập cư, chủ yếu là lao động phổ thông.

Tuy nhiên, trong khoảng 10 năm gần đây, quá trình công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ tại nhiều địa phương, hình thành các cực tăng trưởng mới và tạo thêm việc làm tại chỗ. Điều này góp phần giữ chân người lao động, khiến lượng người nhập cư vào TP.HCM có xu hướng giảm, đồng thời cơ cấu nhập cư chuyển dịch theo hướng tăng lao động có trình độ, tay nghề và thu nhập cao.

Tính cả dân số quy đổi và lượng khách du lịch

HoREA cho biết quy mô dân số TP.HCM sau hợp nhất hiện vào khoảng 14 triệu người, bao gồm dân số thường trú, người tạm trú trên 6 tháng và dân số quy đổi. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn một bộ phận người nhập cư không đăng ký tạm trú hoặc chỉ đăng ký lưu trú ngắn hạn dù đã sinh sống, làm việc tại Thành phố trong thời gian dài.

Hiệp hội dẫn ví dụ Công ty Giày Pou Yuen tại phường Bình Tân. Thời điểm cao nhất, doanh nghiệp có khoảng 80.000 lao động, hiện còn khoảng 55.000 người, trong đó khoảng 80% là lao động nhập cư thuê trọ tại khu vực Bến Lức, tỉnh Tây Ninh. Hàng ngày, hàng trăm xe đưa đón công nhân từ khu vực này vào TP.HCM làm việc. Lực lượng lao động này vẫn tham gia giao thông và sử dụng các dịch vụ, tiện ích đô thị của Thành phố.

Ngoài dân số thường trú và tạm trú, HoREA cho rằng quy hoạch cần tính đến các yếu tố làm gia tăng dân số cơ học, như thu hút nhân tài, chuyên gia nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài về sinh sống, làm việc và phát triển du lịch.

Hiện cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có hơn 6,5 triệu người. Cùng với đó, chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đặt mục tiêu thu hút 45-50 triệu lượt khách quốc tế, trong khi TP.HCM dự kiến đón 20 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2030.

Đáng chú ý, riêng dự án Khu đô thị lấn biển Cần Giờ (Vinhomes Green Paradise) được HoREA đề cập với khả năng đón khoảng 40 triệu lượt khách du lịch mỗi năm. Theo Hiệp hội, đây cũng là những yếu tố cần được xem xét khi tính toán dân số quy đổi và sức chứa đô thị trong quy hoạch dài hạn.

Đề xuất bổ sung quỹ dân số dự phòng 10%

Từ những phân tích trên, HoREA đề nghị dự thảo Quy hoạch tổng thể bổ sung tỷ lệ dân số dự phòng khoảng 10% trong từng giai đoạn phát triển, nhằm tạo dư địa đón dòng người nhập cư trong tương lai, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển các khu đô thị mới và chỉnh trang, tái thiết những khu vực đô thị cũ, xuống cấp.

Theo Hiệp hội, việc xác định hợp lý ngưỡng quy mô dân số có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình lập các quy hoạch tiếp theo, từ quy hoạch chung xây dựng TP.HCM đến quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000, 1/5.000 và quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 của từng dự án.

Nếu không xác định được ngưỡng dân số phù hợp, các quy hoạch phân khu có thể thiếu dư địa dân số để triển khai những dự án phát triển đô thị, nhà ở xã hội, cải tạo và xây dựng lại chung cư cũ.

HoREA dẫn chứng trường hợp quận Bình Thạnh (cũ), khi quy mô dân số được giao đến năm 2020 là 560.000 người nhưng thực tế ngay từ năm 2014 đã đạt con số này, gồm 480.000 người thường trú và 80.000 người nhập cư. Điều đó khiến địa phương không còn dư địa dân số để triển khai các dự án phát triển đô thị mới tại Bình Quới - Thanh Đa cũng như các dự án chỉnh trang, tái thiết đô thị, di dời nhà ở trên và ven kênh rạch.

Một bất cập khác nằm ở các quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000. Theo HoREA, loại quy hoạch này thường xác định các chỉ tiêu như khu chức năng, đất dân cư, cốt san lấp, mật độ xây dựng, chiều cao tối đa công trình và quy mô dân số toàn phân khu.

Tuy nhiên, nếu quy hoạch chưa tính toán đầy đủ ngưỡng dân số và phần dự phòng thì khi triển khai dự án nhà ở xã hội hoặc cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, địa phương có thể không còn đủ chỉ tiêu dân số để thực hiện.

Vì vậy, HoREA kiến nghị việc dự báo dân số trong Quy hoạch tổng thể TP.HCM cần gắn với khả năng tiếp nhận dân cư, nhu cầu phát triển đô thị và các xu hướng biến động dân số trong dài hạn. Việc dành dư địa dân số hợp lý không chỉ giúp Thành phố chủ động thu hút nguồn nhân lực, nhân tài mà còn tạo điều kiện triển khai các dự án đô thị mới, chỉnh trang và tái thiết đô thị, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong 100 năm tới.