Sau nhiều tranh luận về việc kiểm soát giá chuyển nhượng nhà ở xã hội, Bộ Xây dựng đề xuất tiếp tục giới hạn đối tượng được mua lại sau 5 năm, nhưng không ấn định giá bán. Theo đó, giá chuyển nhượng sẽ do các bên tự thỏa thuận.

Theo phương án mới nhất tại dự thảo báo cáo tiếp thu, chỉnh lý Luật Nhà ở (sửa đổi), sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu chỉ được chuyển nhượng nhà ở xã hội cho người thuộc nhóm đối tượng được hưởng chính sách. Tuy nhiên, giá bán không bị khống chế theo mức giá trong hợp đồng ban đầu mà do bên mua và bên bán thỏa thuận.

16-1794814016-nha-o-xa-hoi-sau-5-nam-gioi-han-nguoi-mua-gia-chuyen-nhuong-do-cac-ben-thoa-thuan
 

Tại cuộc họp Chính phủ chiều 15/11 về tiếp thu, giải trình ý kiến đối với ba dự thảo Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, Bộ Xây dựng tiếp tục báo cáo phương án này. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ủng hộ việc giới hạn đối tượng mua lại nhằm bảo đảm mục tiêu chính sách, hạn chế tình trạng trục lợi nhà ở xã hội.

Giới hạn đối tượng mua lại, thay đổi cách kiểm soát giá

Theo đề xuất, 8 nhóm đối tượng được mua lại nhà ở xã hội gồm: người có công với cách mạng; hộ nghèo, cận nghèo; người thu nhập thấp, công nhân tại doanh nghiệp, hợp tác xã; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp; cán bộ, công chức, viên chức; người trả lại nhà ở công vụ; người bị Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội mà chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không quy định mức giá chuyển nhượng cụ thể sau thời hạn 5 năm. Thay vào đó, các bên được quyền thỏa thuận giá bán, trong khi đối tượng nhận chuyển nhượng vẫn phải đáp ứng điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội.

So với quy định hiện hành tại Điều 89 Luật Nhà ở năm 2023, đây là thay đổi đáng kể. Theo luật hiện hành, trong thời hạn tối thiểu 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu nếu có nhu cầu bán lại chỉ được chuyển nhượng cho chủ đầu tư hoặc người thuộc nhóm đủ điều kiện mua nhà ở xã hội. Giá bán tối đa bằng giá ghi trong hợp đồng mua bán với chủ đầu tư.

Sau thời hạn 5 năm, nếu đã được cấp Giấy chứng nhận, chủ sở hữu được bán nhà theo cơ chế thị trường cho người có nhu cầu, không giới hạn đối tượng mua. Người bán phải thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập theo quy định; trường hợp nhà ở xã hội là nhà ở riêng lẻ còn phải nộp tiền sử dụng đất theo quy định của Chính phủ.

Như vậy, dự thảo sửa đổi có hướng tiếp cận mới khi tiếp tục giới hạn đối tượng mua lại sau 5 năm, nhưng trao quyền thỏa thuận giá chuyển nhượng cho các bên.

Đối với những căn nhà ở xã hội đã thanh toán đủ tiền và đủ thời hạn 5 năm trước ngày luật mới có hiệu lực, Bộ Xây dựng đề xuất không áp dụng giới hạn đối tượng nhận chuyển nhượng, tiếp tục thực hiện theo cơ chế thị trường. Quy định này nhằm tránh tác động hồi tố đến các giao dịch đã hoàn thành theo pháp luật hiện hành.

16-1794814036-nha-o-xa-hoi-sau-5-nam-gioi-han-nguoi-mua-gia-chuyen-nhuong-do-cac-ben-thoa-thuan
 

Vì sao Bộ Xây dựng không đề xuất khống chế giá bán?

Việc kiểm soát chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm từng nhận được nhiều ý kiến khác nhau tại nghị trường. Một số đại biểu Quốc hội cho rằng, nếu chỉ giới hạn đối tượng mua mà không kiểm soát giá bán, nhà ở xã hội vẫn có nguy cơ bị đẩy giá sau khi hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng.

Theo các đại biểu, giá bán lại quá cao có thể khiến những người thuộc diện được hưởng chính sách không đủ khả năng tiếp cận, làm giảm ý nghĩa hỗ trợ của chương trình phát triển nhà ở xã hội.

Trước đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cũng nhấn mạnh nhà ở xã hội được xây dựng nhằm hỗ trợ người khó khăn về thu nhập, do đó không nên để xảy ra tình trạng mua nhà theo chính sách rồi bán lại theo giá thị trường sau 5 năm.

Tuy nhiên, trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, Bộ Xây dựng cho rằng việc áp đặt mức giá chuyển nhượng có thể phát sinh nhiều bất cập.

Theo cơ quan soạn thảo, Bộ luật Dân sự quy định quyền sở hữu tài sản bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Do đó, người mua nhà có quyền định đoạt tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của mình.

Nếu quy định mức giá bán lại, cơ quan quản lý có thể phải thực hiện thêm các thủ tục xác định giá, đồng thời phát sinh trách nhiệm của các bên khi việc xác định giá không chính xác. Đây cũng là vấn đề phức tạp do giá trị nhà ở chịu tác động của nhiều yếu tố và có thể thay đổi theo thời gian.

Bộ Xây dựng cho biết đã nhận được nhiều ý kiến đề nghị xem xét lại phương án không cho phép bán nhà ở xã hội theo giá thị trường sau 5 năm, bởi quy định này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân và có thể gây phản ứng xã hội.

Những vướng mắc trên là cơ sở để cơ quan soạn thảo chuyển trọng tâm từ kiểm soát giá sang kiểm soát đối tượng nhận chuyển nhượng.

HoREA đề xuất cơ chế chuyển nhượng linh hoạt hơn

Trong quá trình góp ý sửa đổi các luật liên quan đến bất động sản, Hội đồng Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản VARS ghi nhận nhiều quan điểm về việc tiếp tục hạn chế chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm.

Theo các chuyên gia, cần phân biệt người mua nhà đúng đối tượng, sử dụng nhà để ở nhưng sau đó phát sinh nhu cầu thay đổi nơi sinh sống với những trường hợp lợi dụng chính sách để đầu cơ, trục lợi. Việc áp dụng một cơ chế hạn chế chung có thể khiến người mua hợp pháp gặp khó khăn khi hoàn cảnh cá nhân thay đổi.

Ở góc độ hiệp hội, HoREA cho rằng việc kéo dài các hạn chế chuyển nhượng sau thời hạn 5 năm cần được cân nhắc kỹ, bởi có thể ảnh hưởng đến quyền lợi người mua, khả năng tiêu thụ sản phẩm và động lực đầu tư phát triển nhà ở xã hội của doanh nghiệp.

Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, người mua nhà ở xã hội ngoài tiền mua nhà còn phải chịu lãi vay ngân hàng, phí bảo trì và nhiều khoản chi phí liên quan. Nếu tiếp tục bị hạn chế quyền chuyển nhượng, họ có thể gặp khó khăn khi cần thay đổi nơi ở hoặc giải quyết nhu cầu tài chính.

HoREA cũng cho biết đã có trường hợp người dân rút đăng ký mua, thuê mua nhà ở xã hội sau khi tiếp nhận thông tin về đề xuất hạn chế chuyển nhượng. Dù chưa có số liệu đầy đủ để đánh giá mức độ tác động, diễn biến này cho thấy chính sách có thể ảnh hưởng đến tâm lý người mua.

Trên cơ sở đó, HoREA đề nghị tiếp tục duy trì cơ chế cho phép bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền và được cấp Giấy chứng nhận. Trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận, người mua được chuyển nhượng hợp đồng theo cơ chế thị trường cho người có nhu cầu.

Đáng chú ý, hiệp hội còn đề xuất cơ chế chuyển nhượng ngay trong thời hạn 5 năm kể từ ngày ký hợp đồng mua bán, thuê mua với chủ đầu tư, kể cả khi người mua chưa thanh toán đủ tiền.

Theo phương án này, nếu có nhu cầu chuyển nhượng trong thời hạn 5 năm, người mua chỉ được bán lại cho chủ đầu tư dự án hoặc chuyển nhượng hợp đồng cho người thuộc đối tượng được mua nhà ở xã hội.

Giá chuyển nhượng tối đa bằng giá bán ghi trong hợp đồng ban đầu cộng các chi phí hợp lệ. Các khoản được tính gồm lãi vay tín dụng mua nhà, chi phí vốn đối với khoản tiền ứng trước lần đầu không vượt quá 30% giá trị hợp đồng và mức trượt giá CPI hằng năm.

Chi phí vốn được tính theo lãi suất tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn 13 tháng của 4 ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước. Nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân thực hiện theo quy định pháp luật về thuế.

Sau thời hạn 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua, thuê mua, HoREA đề xuất người mua được bán lại cho người đủ điều kiện hưởng chính sách nếu đã được cấp Giấy chứng nhận. Trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận, người mua được chuyển nhượng hợp đồng theo cơ chế thị trường.

Bên chuyển nhượng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền sử dụng đất theo quy định của Chính phủ và thuế thu nhập theo pháp luật về thuế.

Các đề xuất cho thấy bài toán sửa đổi chính sách chuyển nhượng nhà ở xã hội vẫn đặt ra yêu cầu cân bằng giữa mục tiêu bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng, ngăn ngừa trục lợi và bảo vệ quyền sở hữu, quyền định đoạt tài sản hợp pháp của người dân.

Mai Anh (T/H)