“Nội chiến” ở Tập đoàn Hòa Bình và Coteccons khép lại nhưng đã phơi bày nhiều góc khuất trong cuộc tranh giành ở các doanh nghiệp xây dựng. Đó dường như là quy luật của sự phát triển - sự “tự đấu tranh” trong nội bộ của doanh nghiệp để thích nghi với xu hướng quản trị hiện đại, hội nhập toàn cầu.
 
Toàn cảnh “cuộc chiến bè bạn” ở Hoà Bình
 
Ngày đầu năm 2023, Công ty Cổ phần Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (Hòa Bình Corp, HBC) nhận được nhiều sự chú ý khi có những thông tin trái ngược về người nắm vị trí Chủ tịch Tập đoàn này. 
 
Nguồn cơn của trong “nội chiến” ở Hòa Bình Corp đều gắn với hai cha con ông Lê Viết Hải và Lê Viết Hiếu.
 
Cách đây gần 3 năm, vào ngày 23/7/2020, Hòa Bình Corp thông qua đơn từ nhiệm chức vụ Tổng giám đốc của ông Lê Viết Hải, đồng thời bổ nhiệm ông Lê Viết Hiếu, con trai ông Lê Viết Hải làm Tổng giám đốc.
 
Một trong những công trình do Hòa Bình thi công xây dựng
 
Điều này là để tuân thủ quy định Chủ tịch Hội đồng quản trị không được kiêm nhiệm chức danh Tổng giám đốc của 1 công ty đại chúng. Ngoài Hòa Bình Corp, rất nhiều lãnh đạo doanh nghiệp những năm gần đây cũng đã phải đưa ra lựa chọn giữa hai vị trí này.
 
Quyết định bổ nhiệm ông Lê Viết Hiếu có thời hạn 2 năm và tròn 2 năm sau khi thời hạn này kết thúc, vào ngày 23/7/2022, Hòa Bình Corp quyết định ông Lê Viết Hiếu thôi làm Tổng giám đốc, và giữ chức vụ Phó Tổng giám đốc thường trực.
 
Quyết định này được đưa ra để đảm bảo tuân thủ quy định của Luật Doanh nghiệp: "Tổng giám đốc không được là người có quan hệ gia đình của người quản lý doanh nghiệp". Hay nói cách khác, nếu con làm Tổng giám đốc thì bố không thể ngồi trong Hội đồng quản trị.
 
Đến ngày 12/12/2022, ông Lê Viết Hải có đơn từ nhiệm chức danh Chủ tịch Hội đồng quản trị, rút khỏi tư cách thành viên Hội đồng quản trị và dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2023.
 
Việc từ nhiệm này nhằm đảm bảo tính pháp lý trong việc đề cử ông Lê Viết Hiếu đảm nhận chức vụ Tổng giám đốc.
 
Với việc ông Lê Viết Hải rút lui, Hòa Bình Corp bổ nhiệm ông Nguyễn Công Phú làm Chủ tịch, cũng dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2023. Ông Nguyễn Công Phú trước đó do ông Lê Viết Hải mời về làm việc và xem như là một người bạn, một người cùng chí hướng.
 
Đồng thời, Hòa Bình Corp cũng thông qua việc thành lập "Hội đồng sáng lập Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình" và đồng thuận ông Lê Viết Hải là Chủ tịch Hội đồng sáng lập.
 
Cuộc chiến "vương quyền" xảy ra giữa ông Lê Viết Hải và ông Nguyễn Công Phú
 
Các quyết định nói trên nhận được sự đồng thuận tuyệt đối (8/8 thành viên) Hội đồng quản trị, trong đó có cả ông Lê Viết Hải tại cuộc họp ngày 13/12/2022, và được hiện thực hóa bằng nghị quyết Hội đồng quản trị ngày 14/12/2022.
 
Theo Quy chế Tổ chức và Hoạt động của Hội đồng Sáng lập Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình thì đây là cơ quan tham mưu, tư vấn và phản biện cho Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành của Tập đoàn về chiến lược kinh doanh và các quyết sách trong hoạt động quan trọng của Tập đoàn. 
 
Chủ tịch Hội đồng Sáng lập và Chủ tịch Hội đồng Quản trị sẽ cùng nhau thảo luận các giải pháp chung đối với các vấn đề trọng yếu của Tập đoàn cũng như thảo luận để định hướng cho hoạt động của Tập đoàn ngày càng phát triển hơn cũng theo nguyên tắc đồng thuận.
 
Tưởng chừng như mọi việc đã được giải quyết ổn thỏa, thì bất ngờ đến ngày cuối cùng của năm 2022, HĐQT Hòa Bình ban hành nghị quyết hoãn thi hành việc bầu ông Phú làm Chủ tịch HĐQT - đồng nghĩa với việc ông Hải tiếp tục là người lãnh đạo cao nhất tại doanh nghiệp xây dựng này. 
 
Ông Phú cùng 3 thành viên HĐQT khác sau đó công khai trên truyền thông phản đối Nghị quyết trên. Ông cho biết không tham gia cuộc họp ngày 31/12/2022 đồng thời nêu quan điểm nghị quyết tiếp tục để ông Hải làm Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hòa Bình vi phạm điều lệ doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, Tập đoàn Hòa Bình khẳng định cuộc họp và nghị quyết hoãn thi hành bầu ông Phú, để ông Hải tiếp tục làm Chủ tịch HĐQT là hợp lệ. 
 
Vụ việc sau đó tiếp tục nóng lên khi ông Phú cùng một số thành viên HĐQT của Tập đoàn Hòa Bình xuất hiện chính thức trước truyền thông, tiết lộ nhiều nội dung liên quan đến các cuộc họp và một số vấn đề nội bộ liên quan hoạt động điều hành, quản trị doanh nghiệp. 
 
Ngược lại, phía Tập đoàn Hòa Bình tuyên bố các hành vi của ông Phú và thành viên có liên quan có dấu hiệu vi phạm pháp luật khi không chỉ cung cấp thông tin và phát tán tài liệu có tính nội bộ, bảo mật mà còn cố tình diễn giải sai với bản chất.
 
Sau đó, khi dịp nghỉ Tết Nguyên đán 2023 kết thúc, phía Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình đã công bố thông tin ông Nguyễn Công Phú đã có đơn từ nhiệm thành viên HĐQT độc lập của Tập đoàn Hòa Bình kể từ ngày 13/2/2023.
 
Đến ngày 27/2 Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình thông báo nghị quyết chính thức hủy các nghị quyết 50, 51, 53 ban hành vào các ngày 14/12, 31/12/2022. HĐQT Tập đoàn Hòa Bình cũng thông qua việc rút đơn từ nhiệm chức danh Chủ tịch HĐQT và tư cách thành viên của ông Lê Viết Hải.
 
Như vậy, ông Lê Viết Hải vẫn làm lãnh đạo cao nhất tại Tập đoàn Hòa Bình. HĐQT của doanh nghiệp xây dựng này hiện còn lại 7 thành viên. Con trai ông Hải là Lê Viết Hiếu vẫn làm Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc thường trực công ty.
 
Ông Nguyễn Công Phú có theo bước ông Nguyễn Bá Dương gây dựng "đế chế" mới?
 
“Cuộc nội chiến” diễn ra tại Tập đoàn Hòa Bình khiến giới quan sát nhớ lại câu chuyện của Coteccon (MCK: CTD) một “ông lớn” khác trong lĩnh vực xây dựng.
 
Năm 2012, Coteccons chấp nhận phát hành 10,43 triệu cổ phiếu riêng lẻ (tương đương 24,7% cổ phần) cho Kusto Group với mức giá phát hành là 50.000 đồng/CP. Thương vụ mang về cho Coteccons hơn 520 tỷ đồng.  
 
Coteccons cũng từng diễn ra “nội chiến”.
 
Có sự giúp sức từ dòng vốn ngoại, Coteccons liên tục bứt phá với tăng trưởng doanh thu trung bình đạt tới 45%/năm. Những năm tháng đỉnh cao (2016 - 2018), lợi nhuận sau thuế trung bình tới 1.500 tỷ đồng - một con số khổng lồ đối với ngành xây dựng. Dù vậy kể từ đây, những bất đồng nội bộ đã manh nha.
 
Những căng thẳng với cổ đông lớn Kusto liên tục nổ ra từ các cuộc họp cổ đông thường niên năm 2018-2019, đỉnh điểm là cuộc họp năm 2020. Nhóm cổ đông ngoại nhiều lần đưa ra các cáo buộc về vi phạm quản trị doanh nghiệp và xung đột lợi ích tại Coteccons với các công ty liên quan.
 
Trong khi đó, lãnh đạo Coteccons bấy giờ phản bác các cáo buộc, đồng thời đặt nghi vấn các cổ đông ngoại cấu kết với nhau để thâu tóm công ty. Không hài lòng với đội ngũ quản trị và điều hành của Coteccons do ông Nguyễn Bá Dương đứng đầu, nhóm cổ đông do Kusto đứng đầu đã có những động thái nhằm phế truất ban lãnh đạo của Coteccons.
 
Từ đối tác chiến lược, tháng 6/2020, Kustocem (nắm hơn 17% vốn) đã thông báo họp ĐHĐCĐ bất thường nhằm thay đổi HĐQT đương thời, yêu cầu Chủ tịch Nguyễn Bá Dương từ chức.
 
Cuộc chiến quyền lực của ông Nguyễn Bá Dương tại doanh nghiệp mà ông sáng lập mới chính thức chấm dứt khi đơn từ nhiệm của ông vì "lý do sức khỏe và muốn dành nhiều thời gian hơn cho gia đình" được HĐQT nhanh chóng thông qua. 
 
Sau khi nhà sáng lập từ chức chủ tịch và không còn là cổ đông lớn công ty, hàng loạt thành viên lâu năm trong ban điều hành Coteccons cũng nối gót ra đi. Chiều ngược lại, HĐQT thống nhất bầu ông Bolat Duisenov đảm nhận trọng trách này, trở thành Chủ tịch Coteccons kể từ ngày 5/10/2020.
 
Sau khi dứt áo khỏi Coteccons sau 17 năm gây dựng, ông Nguyễn Bá Dương gây dựng "đế chế" mới và đặc biệt xuất hiện nhiều tại 2 đơn vị là SOL E&C và Newtecons. 
 
Năm 2020, Công ty chính thức trở thành Tổng thầu Xây dựng SOL E&C với giá trị hợp đồng ký kết hơn 2.000 tỷ đồng. Tháng 4/2021, ông Dương lần đầu xuất hiện tại SOL với chức danh là Chủ tịch sáng lập, tuyên bố tham vọng trở thành doanh nghiệp xây dựng Top đầu Việt Nam. 
 
Ngoài ông Dương, SOL E&C còn có sự góp mặt của Tổng giám đốc là ông Lê Chí Trung, người từng làm Tổng giám đốc tại Unicons. Giám đốc điều hành là ông Ngô Thanh Phong, người từng làm Chánh văn phòng tại Coteccons.
 
Trong năm 2022, SOL E&C cho biết được công bố là doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất ngành Xây dựng Việt Nam theo bảng xếp hạng FAST500 của VNR (tháng 4/2022), đồng thời ghi nhận doanh thu gần 4.500 tỷ đồng (tăng trưởng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm 2021).
 
Còn Newtecons được thành lập từ năm 2003 với chuyên ngành là thi công xây dựng công trình có quy mô vừa và nhỏ. Năm 2016 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của Newtecons khi cùng Coteccons tham gia nhiều dự án lớn như Masteri Thảo Điền CT5, Vinhomes Thăng Long, D’.Capitale… Công ty cũng góp mặt thi công phần lõi thang tòa nhà The Landmark 81.
 
Đặc biệt, sau sự kiện tại Coteccons, Newtecons liên tục công bố thế chân Coteccons tại loạt dự án lớn như The Spirit Saigon (trung tâm quận 1), Lumiere Riverside (quận 2)… 
 
Năm 2022, Newtecons đã cán mốc kế hoạch doanh thu 10.000 tỷ đồng, tăng trưởng vượt trội so với loạt nhà thầu còn lại trong bối cảnh thị trường nội địa đang co hẹp và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt. 
 
Với kết quả này, Newtecons đã có bước nhảy vọt lên Top 3 ngành, chỉ xếp sau Hoà Bình (kế hoạch 17.500 tỷ đồng) và Coteccons (kế hoạch 15.000 tỷ đồng).
 
Về phần mình, CTCP Đầu tư Xây dựng Ricons được thành lập vào năm 2004 với cái tên ban đầu là CTCP Đầu tư Xây dựng Phú Hưng Gia. Hiện tại, Chủ tịch HĐQT, kiêm Người đại diện theo pháp luật công ty là ông Nguyễn Sỹ Công (SN 1970) – cựu thành viên HĐQT Coteccons (rời Coteccons vào tháng 6/2020), còn vị trí Tổng Giám đốc do ông Trần Quang Quân (SN 1973) – cựu thành viên HĐQT Coteccons (rời Coteccons vào tháng 6/2017) đảm nhiệm, các cá nhân này từng là trợ thủ đắc lực của ông Nguyễn Bá Dương. 
 
Trong năm 2022, Ricons cũng đã cán mốc doanh thu vượt 11.000 tỷ đồng (kế hoạch 10.000 tỷ đồng), thiết lập kỷ lục doanh thu cao nhất trong lịch sử của doanh nghiệp này từ trước đến nay.
 
Như vậy, chỉ tính riêng tổng doanh thu của Ricons, SOL E&C và Newtecons đã lên tới 24.500 tỷ đồng, thậm chí doanh nhân Nguyễn Bá Dương còn tuyên bố "đế chế" mới của mình gồm SOL E&C, Newtecons, Ricons, BM Windows, Boho Décor, DB sẽ đạt 1 tỷ USD doanh thu.
 
Trong khi ông Nguyễn Bá Dương đang dần hái quả ngọt sau hai năm dứt áo ra đi, thì Coteccons lại đang đối diện nguy cơ lung lay vị thế trong quá trình thực hiện nhiều tham vọng mới dưới thời Kusto cùng kết quả kinh doanh sụt giảm do thị trường bất động sản gặp nhiều khó khăn.
 
Từ câu chuyện của ông Nguyễn Bá Dương, giới quan sát đặt ra câu hỏi liệu ông Nguyễn Công Phú có theo bước ông Nguyễn Bá Dương gây dựng "đế chế" mới nhằm cạnh tranh với Tập đoàn Hòa Bình? Câu trả lời sẽ có trong tương lai nhưng chắc chắn “cuộc nội chiến” tại Tập đoàn Hòa Bình sẽ ít nhiều tác động xấu đến doanh nghiệp này. 
 
Trước đó, theo báo cáo tài chính HBC công bố cho thấy, doanh nghiệp này đã dính khoản lỗ ròng kỷ lục (tính theo quý) hơn 1.200 tỷ đồng trong quý IV/2022. Lũy kế cả năm, doanh thu của HBC tăng hơn 20% nhưng giá vốn tăng cao khiến biên lãi gộp của doanh nghiệp trong top đầu ngành xây dựng thu hẹp về dưới 2%, so với mức 7% của năm trước. 
 
Đồng thời, doanh thu hoạt động tài chính không đủ để bù đắp chi phí lãi vay và chi phí quản lý doanh nghiệp - hai chỉ tiêu đều tăng tính bằng đơn vị lần. 
 
Kết quả, Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình ghi nhận khoản lỗ ròng hơn 1.100 tỷ đồng sau năm 2022, so với mức lãi ròng gần 100 tỷ của năm trước. 
 
Được biết, sau khi trải qua năm đầu tiên báo lỗ do thị trường khó khăn, Hòa Bình đặt mục tiêu doanh thu 2023 đạt 12.500 tỷ đồng và lãi sau thuế 125 tỷ đồng.
 
Trong đó, chỉ tiêu doanh thu giảm hơn 11% so với kết quả năm 2022 do những khó khăn của thị trường xây dựng vẫn kéo dài trong năm nay.
 
 
 
Đức Khôi
 
PV (Người Xây Dựng)