(NXD) -
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, giao dịch BĐS đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tinh giản thủ tục nhưng vẫn bảo đảm an toàn pháp lý. Công chứng điện tử được xem là giải pháp then chốt để giải bài toán này.
.jpg)
Hành lang pháp lý đồng bộ cho giao dịch BĐS số
Thực tiễn chuyển đổi số đã và đang đưa nhiều hoạt động kinh tế - xã hội lên môi trường điện tử. Trong đó, lĩnh vực BĐS với đặc thù nhạy cảm pháp lý, giá trị lớn và tác động rộng, cần một cơ chế vừa tạo thuận lợi, vừa củng cố niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, quy trình giao dịch BĐS hiện nay vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu minh bạch của nền kinh tế số. Sự thiếu đồng bộ về thực thi và trong hệ thống thông tin đã làm tăng chi phí xã hội và suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.
Để giải quyết những tồn tại này, việc xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý trên nền tảng số trở thành yêu cầu cấp thiết, và công chứng điện tử được xem là một trong những giải pháp quan trọng.
Chia sẻ vấn đề này tại Hội thảo chuyên đề “Bảo đảm an toàn pháp lý trong số hóa giao dịch BĐS và giải pháp công chứng điện tử” do Hiệp hội BĐS Việt Nam và Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam tổ chức, bà Phạm Thúy Hạnh - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) cho biết, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng nhằm phát triển thị trường BĐS an toàn, lành mạnh, và gắn liền với chuyển đổi số quốc gia.
Cụ thể, trong năm 2024, Nghị quyết 161/2024/QH15 yêu cầu hoàn thiện hệ thống dữ liệu đất đai, nhà ở, BĐS và kết nối với dữ liệu dân cư. Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cũng nhấn mạnh yêu cầu số hóa toàn bộ hoạt động của cơ quan nhà nước.
Ở cấp Chính phủ, Nghị quyết 214/NQ-CP (năm 2025) đã đề ra kế hoạch chuẩn hóa và liên thông 100% cơ sở dữ liệu quốc gia. Thậm chí, Công điện 03/CĐ-TTg năm 2025 của Thủ tướng còn yêu cầu nghiên cứu thí điểm Trung tâm giao dịch BĐS điện tử do Nhà nước quản lý.
Trong bối cảnh thị trường BĐS ngày càng đặt ra yêu cầu vừa tinh giản thủ tục hành chính, vừa bảo đảm an toàn pháp lý, công chứng điện tử chính là giải pháp then chốt để dung hòa hai mục tiêu này. Ảnh: ITN.
Những chủ trương và chỉ đạo này đã hình thành một hành lang thể chế đồng bộ, vừa tháo gỡ khó khăn, giảm chi phí tuân thủ, vừa bảo đảm tính minh bạch.
Giai đoạn 2023 - 2025, hệ thống pháp lý cũng được hoàn thiện để hỗ trợ số hóa giao dịch BĐS: Luật Giao dịch điện tử 2023 công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng và chữ ký số; Luật Đất đai 2024 cho phép đăng ký, chuyển nhượng trực tuyến và Luật Công chứng 2024 lần đầu tiên thừa nhận công chứng điện tử.
Số hóa để tinh giản, không phải để thêm rườm rà
Dù hành lang pháp lý đang dần hoàn thiện, các chuyên gia vẫn đặt ra nhiều băn khoăn về mục tiêu thực chất của công chứng điện tử. ĐBQH Phan Đức Hiếu, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, băn khoăn về sự cần thiết của công chứng trong thời kỳ số hóa.
Theo ông Hiếu, kết quả cuối cùng của số hóa công chứng phải là giảm thiểu tối đa thủ tục, giấy tờ và chi phí, nếu chỉ đơn thuần điện tử hóa bản giấy thì chưa thể gọi là công chứng điện tử.
Cũng chung quan điểm, PGS. TS Nguyễn Quang Tuyến - Phó Chủ tịch Hội đồng Trường, Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, đặt ra hàng loạt câu hỏi về chi phí, an toàn dữ liệu, quyền riêng tư và khả năng triển khai tại các địa bàn vùng sâu vùng xa. Đặc biệt, ông Hiếu nhấn mạnh, "xu hướng công chứng điện tử cần hướng đến mục tiêu phải làm sao để có thể cắt giảm 30% thủ tục hành chính".
Thực tế, các giao dịch dân sự đều dựa trên nguyên tắc tự nguyện. Luật Đất đai 2024, kế thừa từ Luật Đất đai 2013, đã quy định rõ chỉ một số giao dịch về quyền sử dụng đất như tặng cho, chuyển nhượng, thế chấp, góp vốn mới bắt buộc phải công chứng, trong khi các giao dịch khác để người dân tự quyết định.
Ông Bùi Văn Doanh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu BĐS Việt Nam, cũng nhấn mạnh, Nghị quyết 66 và Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường kinh doanh “thuận lợi, thông thoáng, chi phí tuân thủ thấp”.
Như vậy, việc duy trì công chứng bắt buộc ở các giao dịch đặc thù là cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý, trong khi các giao dịch kinh doanh có yếu tố doanh nghiệp tham gia không bắt buộc phải công chứng, giúp tránh sự rườm rà không cần thiết.
Trong bối cảnh thị trường BĐS ngày càng đặt ra yêu cầu vừa tinh giản thủ tục hành chính, vừa bảo đảm an toàn pháp lý, công chứng điện tử chính là giải pháp then chốt để dung hòa hai mục tiêu này.
Theo ông Đào Duy An - Tổng Thư ký Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, công chứng chính là "người gác cổng", giúp các giao dịch diễn ra an toàn, minh bạch, qua đó góp phần tạo dựng sự bền vững cho nền kinh tế.
Bài toán đặt ra là làm thế nào để "người gác cổng" này vừa bảo vệ thị trường, vừa không trở thành một rào cản thủ tục, một gánh nặng chi phí trong kỷ nguyên số.