TP.HCM chuẩn bị thu tiền sử dụng không gian ngầm từ năm 2027

Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND của HĐND TP.HCM quy định một số chính sách quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm và phát triển công trình ngầm trên địa bàn thành phố, nhằm khai thác hiệu quả quỹ không gian dưới mặt đất, đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị và hạ tầng giao thông.

Rà soát công trình ngầm, chuẩn bị cơ chế thu

TP.HCM là đô thị có mật độ dân cư, công trình xây dựng và hoạt động kinh tế cao, trong khi dư địa mở rộng không gian trên mặt đất tại nhiều khu vực ngày càng hạn chế. Do đó, khai thác hợp lý không gian ngầm được xem là giải pháp bổ sung không gian phát triển, giảm xung đột sử dụng đất, nâng cao năng lực hạ tầng và tăng cường kết nối giao thông công cộng.

Để triển khai nghị quyết, UBND thành phố yêu cầu các sở, ban, ngành; UBND các xã, phường, đặc khu và cơ quan quản lý khu chức năng rà soát công trình ngầm thuộc ngành, lĩnh vực, địa bàn và phạm vi quản lý.

Các đơn vị có trách nhiệm tổng hợp hồ sơ, dữ liệu về vị trí, ranh giới, cao độ, độ sâu, diện tích, công năng, chủ sở hữu, đơn vị quản lý, vận hành và thời điểm nghiệm thu, đưa công trình vào khai thác, sử dụng. Đồng thời, kiểm tra, ngăn chặn và xử lý theo thẩm quyền các hành vi trục lợi chính sách, gây thất thoát, lãng phí.

UBND thành phố giao Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thuế thành phố cùng các cơ quan liên quan chuẩn bị việc xác định, thông báo, thu, nộp và quản lý tiền sử dụng không gian ngầm. Các đơn vị cũng cần tham mưu phân công trách nhiệm, xây dựng quy trình phối hợp, bảo đảm thực hiện đúng thời điểm phát sinh nghĩa vụ tài chính theo nghị quyết.

Theo quy định tại Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND, trong ranh giới thửa đất, người sử dụng đất được sử dụng lòng đất đến độ sâu tối đa 15 m, tính từ mốc cao độ quy định, mà không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm.

Đối với phần không gian ngầm vượt quá độ sâu 15 m, việc xây dựng chỉ được thực hiện khi phù hợp với quy hoạch, không chồng lấn công trình khác, bảo đảm an toàn kỹ thuật và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Bên cạnh cơ chế thu, thành phố cũng ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư và khai thác công trình ngầm, nhất là tại khu vực nhà ga đường sắt đô thị, các khu vực phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và những trung tâm đô thị mới.

Đánh giá về định hướng khai thác không gian ngầm, TS. Ngô Trùng Dương, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM, cho rằng thành phố nên ưu tiên những khu vực có nhu cầu rõ ràng, khả năng kết nối cao và điều kiện kỹ thuật phù hợp, thay vì triển khai đầu tư dàn trải.

Theo ông Dương, các dự án thí điểm được chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ cung cấp dữ liệu thực tế để hoàn thiện phương pháp quy hoạch, mô hình đầu tư và quy trình phối hợp giữa các cơ quan, trước khi mở rộng sang những khu vực có điều kiện phức tạp hơn.

Chuyên gia này cũng đề xuất xây dựng tiêu chí phân tầng quy hoạch không gian ngầm, trong đó phân định rõ tầng nông từ 0–10 m dành cho thương mại, bãi đỗ xe; tầng trung từ 10–30 m phục vụ đường sắt đô thị và hạ tầng kỹ thuật; tầng sâu trên 30 m dành cho các công trình quy mô lớn như hầm thoát lũ hoặc công trình lưu trữ chiến lược.

Cùng với đó, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan lập quy hoạch, cơ quan thẩm định, đơn vị cấp phép, chủ đầu tư và đơn vị vận hành nhằm hạn chế chồng chéo, tránh bỏ trống trách nhiệm trong quá trình quản lý, khai thác công trình ngầm.

Hà Nội áp dụng cơ chế thu tiền thuê đất đối với một số công trình ngầm

Trước đó, HĐND TP Hà Nội đã thông qua quy định về tiền thuê đất đối với một số công trình ngầm phục vụ kinh doanh thương mại, dịch vụ.

Theo quy định được thông qua, đối với công trình ngầm không phải là phần ngầm của công trình xây dựng trên mặt đất, tổ chức, cá nhân thuê đất để xây dựng công trình phục vụ kinh doanh thương mại, dịch vụ phải nộp tiền thuê đất đối với phần không gian từ 0–15 m. Đơn giá thuê đất được tính bằng 30% đơn giá thuê đất trên bề mặt có mục đích sử dụng tương đương. Phần không gian sâu hơn 15 m được miễn tiền thuê đất.

Trường hợp sử dụng đất để xây dựng bãi đỗ xe và các mục đích khác ngoài kinh doanh thương mại, dịch vụ, tổ chức, cá nhân được miễn tiền thuê đất theo phạm vi quy định.

Đối với công trình ngầm gắn với công trình xây dựng trên mặt đất nhưng có diện tích vượt ra ngoài ranh giới khu đất được giao hoặc cho thuê, mức thu được xác định theo mục đích sử dụng và độ sâu công trình.

Cụ thể, với phần công trình vượt ranh giới phục vụ kinh doanh thương mại, dịch vụ ở độ sâu từ 0–15 m, tiền thuê đất được tính bằng 30% đơn giá thuê đất trên bề mặt có mục đích sử dụng tương đương; phần sâu hơn 15 m được miễn tiền thuê đất.

Đối với phần công trình vượt ranh giới phục vụ bãi đỗ xe và các mục đích khác ngoài kinh doanh thương mại, dịch vụ, đơn giá thuê đất ở độ sâu từ 0–15 m bằng 10% đơn giá thuê đất trên bề mặt có mục đích sử dụng tương đương; phần sâu hơn 15 m được miễn tiền thuê đất.

Ngoài tiền thuê đất, quy định của Hà Nội còn đề cập phí kết nối không gian ngầm. Đây là khoản tiền chủ đầu tư dự án bất động sản phải nộp khi có nhu cầu kết nối giao thông ngầm từ dự án đến bãi đỗ xe công cộng hoặc ga đường sắt đô thị được Nhà nước đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách. Quy định này không áp dụng đối với khu vực TOD.

Việc TP.HCM chuẩn bị triển khai cơ chế quản lý, thu tiền sử dụng không gian ngầm từ năm 2027 cho thấy yêu cầu ngày càng rõ nét về hoàn thiện chính sách khai thác tài nguyên không gian dưới mặt đất. Cùng với cơ chế tài chính, quy hoạch đồng bộ, dữ liệu công trình đầy đủ và phân định trách nhiệm quản lý sẽ là những yếu tố quan trọng để bảo đảm khai thác không gian ngầm an toàn, hiệu quả và bền vững.