Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết mới về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia

Nghị quyết đánh giá, sau hơn 3 năm triển khai các nghị quyết của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại 6 vùng kinh tế - xã hội, nhận thức về vai trò, vị trí và tầm quan trọng của phát triển vùng ngày càng được nâng cao. Liên kết vùng từng bước được tăng cường; tiềm năng, lợi thế của các địa phương và từng vùng bước đầu được khai thác, phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, Nghị quyết cũng chỉ rõ, phát triển các vùng vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra. Nguồn lực xã hội chưa được khơi thông và phát huy hiệu quả; công tác quy hoạch còn chồng lấn, thiếu đồng bộ, thiếu liên kết. Kết cấu hạ tầng tiếp tục là một trong những điểm nghẽn lớn; các hành lang kinh tế, cụm liên kết ngành phát triển còn chậm.

Một số đô thị lớn, cực tăng trưởng chưa phát huy đầy đủ vai trò hạt nhân, dẫn dắt và lan tỏa. Liên kết giữa các địa phương trong vùng và giữa các vùng còn yếu, hiệu quả chưa cao.

Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền các cấp quán triệt sâu sắc và tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế từng vùng, thúc đẩy liên kết và khai thác hiệu quả các không gian phát triển mới.

Phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia

Nghị quyết xác định 3 quan điểm chỉ đạo, trong đó nhấn mạnh phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.

Theo đó, cần đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng; chuyển từ chủ yếu dựa vào các nguồn lực sẵn có sang kiến tạo, dẫn dắt, khơi thông và kích hoạt mọi nguồn lực. Nội lực giữ vai trò cơ bản, chiến lược, lâu dài và quyết định, đồng thời kết hợp hiệu quả với ngoại lực, bảo đảm phát triển nhanh, bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, có sức chống chịu cao.

Bộ Chính trị yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo hướng thống nhất, trên cơ sở xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng, lợi thế, bản sắc và sứ mệnh phát triển của từng vùng trong tổng thể phát triển đất nước.

Các vùng cần tăng cường liên kết, bổ trợ và lan tỏa giữa vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế, chuỗi đô thị và các trung tâm kinh tế; khai thác hiệu quả các không gian phát triển mới trong giới hạn sinh thái, phù hợp với khả năng chịu tải của môi trường.

Qua đó, từng bước khắc phục tư duy cục bộ, phát triển dàn trải, trùng lặp; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và sức cạnh tranh của từng vùng cũng như của nền kinh tế.

Nghị quyết xác định xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng thực sự mạnh, thực chất, hiệu quả là một khâu đột phá. Việc quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực phải được thực hiện đồng bộ, liên thông; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, địa phương, hài hòa lợi ích giữa địa phương, vùng và quốc gia.

Tái cấu trúc, quản lý hiệu quả không gian phát triển vùng

Nghị quyết đặt mục tiêu tổng quát là tái cấu trúc, quản lý và khai thác hiệu quả không gian phát triển vùng, đồng bộ với không gian phát triển quốc gia.

Trọng tâm là phát huy tối đa ưu điểm nổi trội, lợi thế cạnh tranh và bản sắc văn hóa của từng vùng, từng địa phương; phát huy vai trò đi đầu, dẫn dắt, lan tỏa của các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng.

Đồng thời, bảo đảm các yêu cầu về tự chủ chiến lược, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân; bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, duy trì môi trường hòa bình, ổn định.

Nghị quyết xác định các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 đối với các vùng, đồng thời đề ra tầm nhìn đến năm 2045.

Đến năm 2045, các vùng được định hướng phát triển và vận hành theo phương thức của kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn; có hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao và kết nối thông suốt.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính của tăng trưởng và phát triển. Liên kết giữa các địa phương trong vùng và giữa các vùng được tăng cường; xã hội phát triển theo hướng kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa; quản trị xã hội trên nền tảng xã hội số hoàn chỉnh.

Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm môi trường sinh thái bền vững, quốc phòng, an ninh hiện đại, tự chủ, tự cường, vững mạnh; người dân được thụ hưởng các dịch vụ xã hội chất lượng cao, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng của vùng

Để hiện thực hóa các mục tiêu, Nghị quyết đề ra nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm về tổ chức không gian phát triển vùng và thực hiện hiệu quả quy hoạch vùng; hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển vùng; đổi mới mô hình tăng trưởng, hình thành các động lực kinh tế mới; phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, đồng bộ, liên vùng; xây dựng hệ thống đô thị hiện đại gắn với các cực tăng trưởng.

Trong đó, không gian phát triển kinh tế - xã hội của vùng được tổ chức theo hướng đa tầng, đa cực, liên kết đồng bộ giữa đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số và các không gian phát triển mới. Các hành lang kinh tế được hình thành, phát triển, kết nối hiệu quả với các vùng động lực và cực tăng trưởng quốc gia.

Nghị quyết nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế phối hợp, điều phối và huy động nguồn lực vùng thực sự mạnh, thực chất, hiệu quả, coi đây là khâu đột phá trong phát triển vùng.

Liên kết vùng được đẩy mạnh theo không gian phát triển và chuỗi giá trị, lấy hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và đô thị động lực làm hạt nhân. Đồng thời, hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thực hiện hiệu quả chủ trương phân cấp, phân quyền phù hợp với năng lực và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng của vùng theo hướng phát triển kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu, trục xuyên suốt trong phát triển vùng.

Nguồn lực được tập trung cho phát triển hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, hạ tầng công nghệ, hạ tầng phục vụ chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng, tạo động lực đột phá kinh tế, mở rộng không gian phát triển và khơi thông các nguồn lực.
Cùng với đó, đầu tư phát triển hệ thống giao thông hiện đại, đồng bộ, tăng cường kết nối giữa các ngành, các vùng, giữa địa phương với các trung tâm kinh tế lớn và giữa thị trường trong nước với quốc tế.

Nghị quyết cũng đề ra các nhiệm vụ, giải pháp về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển văn hóa, xã hội, bảo đảm an sinh xã hội toàn diện; bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu; tăng cường quốc phòng, an ninh, đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế; xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị.

Nghị quyết số 27-NQ/TW thay thế các Nghị quyết số 11-NQ/TW, 13-NQ/TW, 23-NQ/TW, 24-NQ/TW, 26-NQ/TW, 30-NQ/TW của Bộ Chính trị khoá XIII về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh 6 vùng kinh tế - xã hội và có hiệu lực kể từ ngày ký.