Mong có sự giải thích kịp thời của Hội Kiến trúc sư Việt Nam (KTSVN) và những người có trách nhiệm về quản lý nhà nước đối với hàng loạt các vấn đề được nêu từ sau khi ban hành Luật Kiến trúc.

 

Đã lâu, lâu lắm rồi mới gặp lại anh - khi cùng tham gia Hội thảo khoa học quốc tế “Đà Lạt – Đô thị di sản với công tác quy hoạch và quản lý phát triển”. Anh là Ths. KTS (*), vừa là nhiếp ảnh gia, vừa là cộng tác viên tích cực trên các diễn đàn, tạp chí về quy hoạch, kiến trúc, xây dựng.

Hoạt động trên hơn 40 năm, bắt đầu là thợ vẽ cho từng tổ ấm gia đình, rồi đến các công trình kiến trúc hiện đại, quy hoạch, rồi đến vai trò quản lý nhà nước về chuyên môn, rồi trên bục giảng đường hướng dẫn các đồ án quy hoạch, kiến trúc cho các sinh viên ra trường…Với anh, 40 năm là một quãng đường dành trọn cho những đam mê với nghề.

Hội thảo khoa học quốc tế “Đà Lạt – Đô thị di sản với công tác quy hoạch và quản lý phát triển”

Câu chuyện bắt đầu từ những thăm hỏi, rồi chuyển dần đến nghề, rồi hành nghề. Xem ra câu chuyện hành nghề hôm nay có quá nhiều phức tạp, nhất là: “SỰ BẤT CẬP TRONG TỔ CHỨC VÀ TÍNH ĐIỂM PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP LIÊN TỤC”

Anh tâm sự: “Tôi thắc mắc không biết hỏi ai. Mong rằng, câu chuyện được ghi chép, đăng đàn lên đây sẽ nhận được nhiều ý kiến của những ai đang hành nghề kiến trúc…”

Như đã biết, căn cứ Nghị định số 85/2020/NĐ-CP ngày 17/7/2020 của Chính phủ về “Quy định chi tiết một số điều của Luật Kiến trúc”, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã ban hành 3 quyết định: Số 01/QĐ-KTSVN ngày 12/01/2021 về “Quy tắc ứng xử nghề nghiệp của KTS hành nghề”; Quyết định số 18/QĐ-KTSVN ngày 06/4/2021 về “Chương trình, tài liệu phục vụ sát hạch, bộ câu hỏi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề (CCHN) kiến trúc” do Hội Kiến trúc sư Việt Nam ấn hành xuất bản giá 198.000 đồng/quyển và quyết định số 04/QĐ-KTSVN ngày 12/01/2021 về “Quy định chi tiết Bảng tính điểm phát triển nghề nghiệp liên tục đối với các hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục của KTS hành nghề” (gọi tắc là “Bảng tính điểm CPD”– theo chữ viết tắt tiếng Anh của Hội KTSVN).

Sau khi ban hành, Hội KTSVN đã tiên phong triển khai việc tổ chức hội thảo về “Quy cách ứng xử nghề nghiệp” vào ngày 08/4/2021.

Tiếp theo, Hội KTS TP Hồ Chí Minh cũng tổ chức được 02 cuộc hội thảo, nhằm giúp các kiến trúc sư (KTS) thành phố và các tỉnh phía Nam (theo sự ủy quyền của Hội KTS.VN) có cơ hội tích điểm CPD.

Hiện nay, nghe nói có 9 đơn vị được Bộ Xây dựng quyết định công nhận “đủ điều kiện sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề (CCHN) kiến trúc”. Trong đó tại TP. Hồ Chí Minh có Trường Đại học Kiến trúc và Hội KTS thành phố. Điều này rất thuận lợi cho KTS các vùng miền, nhất là phía Nam cần cấp mới hoặc gia hạn CCHN kiến trúc.

Anh tâm sự: “Tôi đã trải nghiệm thực tế tham dự hội thảo chuyên đề “Thiên nhiên và con người trong định hướng kiến trúc VN”, vào ngày 24/4/2021 tại TP. Hồ Chí Minh. Qua khảo sát ý kiến một vài KTS từ một số tỉnh khi đến tham dự, hầu như họ cũng nhận định về cách tổ chức thực hiện các hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục và phương pháp tính điểm CPD đối với giới KTS hành nghề có điều gì cần bàn thảo, xem xét lại.

Nói về tổ chức các hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục, anh nói: Căn cứ Nghị định số 85/2020/NĐ-CP của Chính phủ: KTS hành nghề “dịch vụ kiến trúc” gồm 2 loại hình: “Thiết kế công trình kiến trúc” và “Thẩm tra thiết kế kiến trúc công trình” phải lập hồ sơ xin cấp mới CCHN, cấp lại hoặc gia hạn CCHN đã cấp do đến nay hết hạn

Nhưng đối với người xin gia hạn CCHN, trước hết phải có điều kiện cần là: Tích đủ 4 điểm CPD/năm, riêng KTS trên 60 tuổi chỉ cần đạt 2 điểm CPD/năm. Đồng thời, phải đạt kết quả sát hạch (điều kiện đủ) là: Có tổng số điểm từ 70/100 điểm trở lên – trong đó điểm sát hạch về “kiến thức pháp luật”phải đạt tối thiểu 16 điểm (là điểm liệt). Các phần còn lại đạt tối thiểu 50% số điểm theo quy định.

Hình thức thi sát hạch, gồm 2 bước: Cá nhân xin “cấp CCHN lần đầu” phải thi trắc nghiệm và vấn đáp. Riêng cá nhân “xin cấp lại và gia hạn” chỉ thi phần trắc nghiệm.

Nội dung thi sát hạch phần trắc nghiệm gồm 4 phần: 10 câu hỏi về “kinh nghiệm nghề nghiệp” (tối đa 40 điểm), 05 câu hỏi về “kiến thức pháp luật” (20 điểm), 05 câu hỏi về “kiến thức chuyên môn” (20 điểm) và 05 câu hỏi về “Quy tắc ứng xử nghề nghiệp” (20 điểm). Riêng phần thi vấn đáp, cá nhân trả lời tối đa 04 câu hỏi, theo hình thức bốc thăm.

Đặc biệt, có 2 điều kiện đặc cách (theo Điều 28 của Luật Kiến trúc) là:

1. Cá nhân “trực tiếp tham gia quản lý nhà nước về kiến trúc, đào tạo trình độ Đại học trở lên về lĩnh vực kiến trúc và hành nghề kiến trúc”và “có thời gian liên tục từ 10 năm trở lên” (không bị gián đoạn) được miễn điều kiện thi sát hạch;

2. Cá nhân “đạt giải thưởng Kiến trúc Quốc gia hoặc giải thưởng Quốc tế về kiến trúc” được miễn điều kiện “có kinh nghiệm tham gia thực hiện dịch vụ kiến trúc tối thiểu 03 năm tại tổ chức hành nghề kiến trúc hoặc hợp tác với KTS hành nghề với tư cách cá nhân” (nghĩa là có hợp đồng lao động, cộng tác thiết kế kiến trúc với tổ chức tư vấn hoặc cá nhân KTS hành nghề thiết kế).

Hiện nay, Hội KTSVN và Hội KTS TP Hồ Chí Minh đã tích cực tổ chức các cuộc hội thảo với lệ phí tham dự 400.000 đồng/người, nếu là Hội viên và 600.000 đồng/người, nếu chưa Hội viên. Kèm theo cuốn sách “Đáp án 280 câu hỏi và hướng dẫn phục vụ sát hạch cấp CCHN kiến trúc” (in đẹp, giấy tốt, giá 198.000 đồng/cuốn).

Số lượng người tham dự rất đông, gồm nhiều thành phần, trình độ và học vị khác nhau, cương vị công tác khác nhau (giảng viên đại học, giám đốc công ty tư vấn, KTS hành nghề, có cả cán bộ về hưu nay hành nghề thiết kế…) Nhưng hình thức tổ chức hội thảo, có thể nói, khác nhau về giá trị nội dung, mục đích, yêu cầu và ý nghĩa tinh thần đối với người tham dự – so với trước và sau khi có Luật Kiến trúc.

Trước đây, phần lớn các cơ quan cấp Bộ và UBND các tỉnh thường phối hợp với các Hội KTSVN, Hội Quy hoạch Phát triển đô thị VN, các Cục-Vụ-Viện thuộc Bộ và trường đại học tổ chức các Hội thảo mang tầm quốc gia và quốc tế. Mục đích là nhằm giúp địa phương tìm kiếm những giải pháp cần thiết trong quá trình quản lý, sao cho đảm bảo tính khoa học - hàn lâm, tích hợp các bài học kinh nghiệm trong nước và quốc tế, nhưng không xa rời với thực tiễn của địa phương.

Các địa phương thường có kế hoạch và ngân sách thực hiện, cần các tổ chức chuyên gia chủ trì phần thẩm định nội dung tham luận, tham gia điều hành phiên thảo luận và chịu trách nhiệm giúp địa phương đúc kết, phân tích giá trị toàn bộ các ý kiến, vấn đề được nêu ra tại hội thảo…

Các chuyên gia được mời viết tham luận, báo cáo diễn đàn hoặc tọa đàm đều được lựa chọn trước, được tài trợ chi phí đi lại, ăn ở khách sạn cao cấp và chi trả nhuận bút tham luận.

Đại biểu (trong, ngoài tỉnh) khi được mời tham dựcũng rất hãnh diện về giá trị tinh thần với sự kiện tổ chức, qua đó cũng tích hợp được ít nhiều kiến thức giá trị qua từng nội dung trình bày…

Tôi từng được mời dự các hội thảo trong nước, tầm quốc gia và quốc tế, với tư cách diễn giả, báo cáo tham luận hoặc chỉ đến dự nghe. Các cuộc hội thảo như vậy luôn được tổ chức sang trọng, hoành tráng, tiếp đón trọng thể và chiêu đãi chu đáo…

Hiện nay, việc tổ chức các hội thảo từ trung ương đến địa phương là thiện ý tốt, đặt ra mục tiêu để “tạo cơ hội cho các KTS hành nghề có cơ hội tích điểm CPD”. Việc thu lệ phí cũng là lẽ bình thường vì hội nghề nghiệp thường ít được ngân sách nhà nước “bao cấp” hoặc đôi khi không có các “doanh nghiệp thân hữu” tài trợ.

Nhưng với kết quả các hội thảo đã tổ chức, xin chớ vội mừng là số người tham dự lần sau đông hơn lần trước, nội dung đề tài chất lượng, được người nghe thật sự quan tâm.

Ban tổ chức hội thảo cần nghĩ đến phương thức tổ chức, tính khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài, trình độ và uy tín chuyên môn của diễn giả, kỹ năng trình bày chuyên nghiệp… ngoài mục tiêu trước mắt là đảm bảo doanh thu cho đơn vị tổ chức và tích điểm CPD cho cá nhân hành nghề.

Tôi đã khảo sát thực tế,  một Hội viên từ vùng núi Tây nguyên ra Hà Nội tham dự hội thảo, với 2 vé máy bay (giá rẻ) khứ hồi, ngủ khách sạn từ 1 đến 2 đêm, chi phí taxi, ăn uống, lệ phí họp… chỉ mong được Giấy chứng nhận tích điểm CPD (0,9 điểm).

Sau đó, tiếp tục về TP. Hồ Chí Minh dự một hội thảo khác, cũng với mục đích tích điểm CPD (0,9 điểm) - với các khoản chi phí tương tự.

Để có đủ 4 điểm CPD/năm, KTS phải tham dự ít nhất 5 hội thảo loại 0,9 điểm (5 x 0,9 = 4,5 điểm). Nếu chọn loại có mục tính điểm CPD thấp hơn, sẽ phải đi nhiều hội thảo hơn (hoặc ngược lại)

Nhưng không ai biết sắp tới phải đi chặng đường nào, đến đâu, để tích đủ điểm CPD nhanh nhất, nếu thời gian gia hạn CCHN gần kề.

Thử hỏi, người nghe có tâm trạng ngồi theo dõi hết nội dung hội thảo, hay phải tranh thủ thời gian ra ngoài ăn uống, mua sắm, sau đó quay lại nơi họp nhận Giấy chứng nhận tích điểm, để kịp giờ ra bến tàu, bến xe về lại quê nhà.

Tôi cũng đã tham dự khóa “Tập huấn, phổ biến văn bản quy phạm pháp luật” (về đầu tư, xây dựng…) do Sở Xây dựng phối hợp cùng Trung tâm phát triển công nghệ quản lý và Kiểm định xây dựng (thuộc Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, Bộ Xây dựng) tổ chức 01 ngày. Chiếu theo Bảng tính điểm CPD là được 3,2 điểm.

Với tôi, khóa học rất thiết thực và hiệu quả về chi phí, tiết kiệm thời gian đi lại; bài giảng bám sát các diễn biến hoạt động xây dựng tại địa phương để minh họa những hoàn cảnh cần tuân thủ quy định pháp luật; diễn giả chuyên nghiệp từ các cơ quan có chức năng “phổ biến pháp luật”…

Bây giờ, cả nước đang căng mình phòng chống dịch, Chính phủ yêu cầu hạn chế đi lại và tập trung đông người, nên Hội KTS TP Hồ Chí Minh cũng hoãn kế hoạch tổ chức hội thảo. Vậy là các KTS hành nghề kiến trúc phải tạm ngưng công việc tích điểm CPD, nghĩa là việc xin cấp mới hoặc gia hạn CCHN cũng nên tạm gác lại.

Nếu biết CCHN của KTS hết hạn, liệu chủ đầu tư có ký hợp đồng giao việc, hoặc các Sở Xây dựng có tiếp nhận hồ sơ trình thẩm định thiết kế, cấp phép xây dựng của các đơn vị tư vấn và KTS hay không?

Hiện nay, Hội KTSVN đã công bố online trên cổng thông tin của Hội (tapchikientruc.com.vn và kienviet.net).  Hy vọng trong thời gian ngắn, có nhiều Hội KTS các tình, thành phố, các viện, trường đại học đào tạo kiến trúc trên các vùng miền cả nước, sẽ tổ chức nhiều hoạt động CPD để KTS sẽ ít phải di chuyển vất vả. Nhất là trong mùa dịch bệnh này nên có hình thức “CPD online”.

Vậy, làm thế nào để tiện ích, khoa học hơn cho KTS, đặc biệt là những KTS ở các tỉnh thành còn hạn chế về phương tiện đi lại?

Với góc độ cá nhân, thử đề xuất một cách làm khác: Trên cơ sở Bảng kết quả công việc của KTS (trong hồ sơ xin cấp CCHN hoặc gia hạn), bám theo 8 hình thức hoạt động được Chính phủ quy định (tại khoản 1 Điều 24/NĐCP), cá nhân tự chấm điểm CPD (theo Bảng điểm của Hội KTSVN quy định).

Để kiểm tra việc hành nghề liên tục, nên xem công trình thiết kế là 1 trong những tiêu chí bắt buộc. Sau đó đối chiếu với Bảng danh mục hồ sơ thiết kế (tên công trình, địa điểm, người chủ trì…) kèm theo Báo cáo định kỳ (6 tháng, năm) của Sở Xây dựng đối với hồ sơ thiết kế được tiếp nhận, phê duyệt và cấp phép (nếu không được phê duyệt và từ chối cấp phép, cơ quan chức năng cần ghi rõ lý do chủ quan - khách quan, về pháp lý hay chuyên môn, thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư hay người thiết kế…)

Các hình thức hoạt động khác (như Giải thưởng, viết sách báo kiến trúc...) có thể photo Giấy chứng nhận, bài đăng báo, Giấy phép xuất bản sách; trường hợp dự Hội thảo chỉ cần photo Giấy mời tham dự…Qua hồ sơ xin thi sát hạch, các đơn vị chức năng có thể kiểm tra Kết quả tự chấm điểm CPD của cá nhân (kèm các tài liệu chứng minh); nếu đạt yêu cầu sẽ bước tiếp vàovòng thi trắc nghiệm (đề nghị bỏ thi vấn đáp, vì đối với KTS có trình độ “từ Đại học trở lên”, việc thi vấn đáp chỉ là hình thức và không cần thiết).Căn cứ vào kết quả điểm thi sát hạch, cơ quan quản lý xây dựng cấp tỉnh, thành phố (Sở Xây dựng) sẽ kiểm tra lần cuối trước khi cấp mới hoặc gia hạn CCHN cho cá nhân. Mọi việc vi phạm (do KTS khai báo kết quả công việc và tự chấm điểm CPD thiếu trung thực, do đơn vị tổ chức sát hạch gian dối điểm thi…), tùy theo cấp độ hành vi và cấp hạng đơn vị sai phạm, Bộ Xây dựng hoặc Sở Xây dựng có đủ thẩm quyền thanh, kiểm tra, xử lý các tổ chức và cá nhân vi phạm (theo quy định pháp luật).

Về những bất cập và khó hiểu trong Bảng tính điểm CPD

Để có điều kiện tích đủ điểm CPD, Chính phủ quy định có 8 hình thức hoạt động dành cho KTS hành nghề (khoản 1 Điều 24/NĐCP). Hội KTS.VN quy định tính điểm CPD bằng cách phân thứ hạng như sau: Hai hình thức hoạt động (1) Khóa học, Tập huấn và (2) Hội nghị, Hội thảo, Tọa đàm, Diễn đàn được chia thành 5 lĩnh vực: (a) Nghiên cứu lý luận, tiến bộ khoa học công nghệ; (b) Thiết kế bền vững; (c) Phổ biến, cập nhật pháp luật; (d) Kinh nghiệm thực tiễn; (đ) Kỹ năng.

Mỗi lĩnh vực lại phân từ 3 đến 4 khoản mục nhỏ, với tổng cộng là 19 khoản mục cho 5 lĩnh vực, được đánh dấu từ a đến t (xem phụ lục 1). Chưa kể có khoản mục được phân định phạm vi (trong nước, quốc tế) và phân hạng theo thời lượng (nữa ngày, 1 ngày, hơn 1 ngày, 2 ngày trở lên) để có điểm cách biệt cho từng khoản mục.

Vẫn biết, toàn bộ nội dung chi tiết Bảng tính điểm CPD đã được Bộ Xây dựng có ý kiến thống nhất trước khi Hội KTSVN ban hành; nhưng với góc độ cá nhân người cần tích điểm CPD, thử đặt ra các câu hỏi sau:

Về hình thức “khóa học, tập huấn”: Vì sao phải quy định “2 ngày trở lên” cho một khóa học, tập huấn? Có thể vì lý do kế hoạch tổ chức, điều kiện ngân sách… nếu tổ chức dưới 2 ngày, thì sẽ không được tính điểm CPD?

Với “Giảng viên không phải là giáo viên kiến trúc”: Có thể hiểu diễn giả là giảng viên, nhưng không dạy môn kiến trúc – chỉ tính “2 điểm cho 01 chuyên đề” (thấp hơn so với người tham dự)? Đối với giảng viên, chưa chắc họ cần tích điểm CPD, vì không hành nghề kiến trúc. Nhưng cần quy định thời lượng tối đa cho một chuyên đề, để có sự thống nhất giữa Ban tổ chức và giảng viên, theo kế hoạch giảng bài.

Về hình thức “Viết sách, bài trên sách, báo, tạp chí chuyên ngành kiến trúc”: Xin hỏi ở VN có “Nhà xuất bản chuyên ngành kiến trúc” nào? Các sách viết về chủ đề quy hoạch, kiến trúc từ các nhà xuất bản khác trong nước vì sao không được công nhận để tính điểm CPD?

Rồi “Tạp chí chuyên ngành kiến trúc cấp ngành, cấp hội nghề nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học đào tạo về kiến trúc hoặc tương đương”, cụ thể là những tạp chí nào? Các tạp chí Quy hoạch đô thị (của Hội Quy hoạch Phát triển đô thị VN), Quy hoạch Xây dựng (của Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia), Tạp chí Người Xây Dựng; Người đô thị (của Tổng hội Xây dựng VN)… có phải là “Tạp chí chuyên ngành về kiến trúc”không? Hay chỉ có Tạp chí Kiến trúc, Kiến Việt online, Kiến trúc Nhà đẹp và Kiến trúc Đời sống TP. Hồ Chí Minh (thuộc Hội KTS), mới được xem là “Tạp chí chuyên ngành kiến trúc cấp hội nghề nghiệp”?

Về hình thức “Viết chuyên đề tham luận Hội nghị, Hội thảo về kiến trúc”: Tại các Hội nghị, hội thảo quốc gia và quốc tế (được tổ chức tại VN), người được mời báo cáo chuyên đề (diễn giả chính) khác với người có bài viết chuyên đề tham luận (chỉ in bài trong tập Kỷ yếu Hội thảo, không được mời lên trình bày – vì lý do thời gian chẳng hạn) nhưng không có khoảng cách biệt khi tính điểm CPD giữa 2 thành phần này?

Làm thế nào xác định được tính chất chuyên đề tham luận “cấp quốc tế, cấp ngành, cấp hội nghề nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học đào tạo về kiến trúc hoặc tương đương”?

Về hình thức “Đạt giải thưởng kiến trúc quốc tế và quốc gia”: Rất tiếc, Bảng tính điểm CPD không áp dụng cho Giải thưởng Quy hoạch đô thị Quốc gia, các phương án kiến trúc thi tuyển được chọn (Nhất, Nhì, Ba) tại các cuộc thi tuyển cấp quốc gia và quốc tế, quy mô công trình tầm quốc gia được tổ chức trong nước. Tất các các đồ án, công trình được vinh danh đều do các KTS sáng tác. Vì sao không được xem là hoạt động “phát triển nghề nghiệp liên tục” của KTS để tính điểm CPD?...

Do nội dung “văn bản pháp quy” của Hội KTSVN không có khoản mục “Giải thích từ ngữ” nên khó tránh được những câu hỏi tương tự từ những người trong cuộc – là các KTS đang tìm kiếm cơ hội tích điểm CPD từ các hoạt động của mình trong thời gian qua.

Những ý kiến của tôi nhằm mục đích phản ánh các “thắc mắc không biết hỏi ai” và bày tỏ suy nghĩ của mình.

Qua câu chuyện trao đổi trên, người ghi chép lại mẫu thoại này  cũng rất mong có sự chia sẽ và đồng cảm từ các đồng nghiệp. Mong có sự giải thích kịp thời của Hội KTSVN và những người có trách nhiệm về quản lý nhà nước đối với hàng loạt các vấn đề được nêu từ sau khi ban hành Luật Kiến trúc.

(*) Nhân vật trong bài viết xin được giấu tên.

Theo Cửu Loan/ Sức khỏe 24h
Link gốc: http://suckhoe24h.suckhoecongdongonline.vn/hanh-nghe-kien-truc-va-nhung-thac-mac-chua-biet-hoi-ai-a202097.html
PV (Người Xây Dựng)