Mặc dù nền kinh tế chịu ảnh hưởng lớn của dịch bệnh, các doanh nghiệp vẫn lựa chọn kênh phát hành trái phiếu để huy động vốn, điều này đồng thời tạo ra nhiều rủi ro tiềm ẩn trên thị trường.

 

Theo Bộ Tài chính, trong năm 2021 khối lượng phát trái phiếu để huy động vốn tăng 40,36% so với năm 2020, trong đó mức đăng ký chào bán trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) ra công chúng tăng cao nhất từ trước tới nay, đạt 49.625,78 tỷ đồng, tăng 47,4% so với năm 2020, chiếm 7,6% tổng khối lượng phát hành, cao hơn mức 6,5% của năm 2020. Khối lượng giao dịch trên thị trường TPDN thứ cấp, bao gồm cả TPDN niêm yết và TPDN phát hành riêng lẻ đều tăng so với năm 2020.
 
Điều này cũng đồng thời xuất hiện những vấn đề mới, rủi ro đối với sự phát triển của thị trường. Theo đó, đối với nhà đầu tư TPDN riêng lẻ, mặc dù trên thị trường sơ cấp, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân mua TPDN riêng lẻ giảm mạnh so với năm 2020 nhưng trên thị trường thứ cấp, tỷ trọng mua của các nhà đầu tư cá nhân lên tới mức 19% tổng khối lượng phát hành.
 
Trong đó, để chào mời, mua TPDN riêng lẻ cho nhà đầu tư cá nhân, thị trường đã xuất hiện nhiều cách thức “lách” quy định của pháp luật về nhà đầu tư chứng khoán riêng lẻ như: Nhà đầu tư cá nhân được xác nhận là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp (hiệu lực trong vòng 1 năm) bằng hợp đồng mua kỳ hạn trái phiếu Chính phủ hoặc chứng khoán niêm yết trong thời gian từ 2-4 ngày; Nhà đầu tư cá nhân sử dụng tài khoản vay ký quỹ để chứng minh danh mục chứng khoán niêm yết đang nắm giữ có giá trị trên 2 tỷ đồng nhưng thực tế số vốn tự có thấp hơn; Cá nhân không trực tiếp đứng tên mua trái phiếu mà ký hợp đồng dân sự với công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại để mua TPDN riêng lẻ.
 
Đối với doanh nghiệp phát hành, trong số 358 doanh nghiệp phát hành TPDN riêng lẻ năm 2021, có 57 doanh nghiệp phát hành có kết quả kinh doanh lỗ trước khi phát hành; 45 doanh nghiệp có hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu lớn hơn 10 và 10 doanh nghiệp phát hành có tỷ lệ khối lượng phát hành gấp trên 5 lần vốn chủ sở hữu. Một số doanh nghiệp phát hành để góp vốn, mua cổ phần, mua TPDN khác hoặc cho doanh nghiệp khác vay vốn hoặc phát hành để chuyển vốn “lòng vòng” nhằm lách quy định về giới hạn cho vay/đầu tư TPDN của tổ chức tín dụng đối với 1 khách hàng/nhóm khách hàng.
 
Thị trường cũng có hiện tượng các doanh nghiệp chào bán công khai TPDN phát hành riêng lẻ trên các phương tiện thông tin đại chúng. Trái phiếu được chào bán là trái phiếu có lãi suất cao (11%-12%/năm), thông tin chào bán do chính tổ chức phát hành trực tiếp chào mời trên thị trường sơ cấp như trường hợp CTCP Tập đoàn APEC và CTCP Tập đoàn VsetGroup hoặc do doanh nghiệp có liên quan chào bán lại trên thị trường thứ cấp như trường hợp Tập đoàn Tân Hoàng Minh chào bán các trái phiếu do Công ty TNHH đầu tư bất động sản Ngôi Sao Việt và CTCP Cung Điện Mùa Đông phát hành trên website của Tập đoàn.
 
Đối với tổ chức cung cấp dịch vụ, tổ chức tư vấn hồ sơ chào bán trái phiếu là công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ tư vấn, rà soát, hỗ trợ xây dựng hồ sơ chào bán TPDN riêng lẻ đáp ứng quy định về điều kiện và hồ sơ chào bán trái phiếu theo Nghị định số 153/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ quy định về chào bán, giao dịch TPDN riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán TPDN ra thị trường quốc tế và các trách nhiệm rà soát, đảm bảo tính tuân thủ của hồ sơ. Tuy nhiên, có hiện tượng một số tổ chức tư vấn xây dựng hồ sơ chào bán nhằm có lợi cho doanh nghiệp để huy động vốn mà không cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin công bố cho nhà đầu tư.
 
Theo quy định tại Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, tổ chức đại lý phát hành, tổ chức đăng ký, lưu ký trái phiếu có trách nhiệm rà soát chào bán cho đúng đối tượng nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp và thực hiện đăng ký, chuyển nhượng trái phiếu cho đúng đối tượng nhà đầu tư. Tuy nhiên, một số tổ chức đại lý phát hành, tổ chức đăng ký lưu ký cung cấp các dịch vụ để hợp thức hóa hồ sơ xác nhận nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp để chào mời nhà đầu tư cá nhân mua TPDN riêng lẻ.
 
Từ những bất cập trên đây cho thấy, để thị trường TPDN phát triển minh bạch, an toàn và bền vững cần thiết hoàn thiện khung khổ pháp lý, trong đó quy định chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp liên quan nếu có sai phạm.
 
 
 
Theo Thanh Nga/ Tạp chí Xây dựng
 
Link gốc:https://tapchixaydung.vn/phat-hanh-trai-phieu-huy-dong-von-tiem-an-nhieu-rui-ro-20201224000010433.html
PV (Người Xây Dựng)