Tham vấn chính sách xây dựng Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng

Chiều 9/9, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh chủ trì hội nghị.

Tham dự hội nghị có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải; đại diện các Bộ, ngành Trung ương, lãnh đạo Sở Xây dựng các địa phương; đại diện các hội, hiệp hội chuyên ngành, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Ngành vật liệu xây dựng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh ngành sản xuất vật liệu xây dựng có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, đóng góp ngân sách và tạo việc làm.

Theo Thứ trưởng, những năm gần đây, ngành vật liệu xây dựng Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực. Năng lực sản xuất hiện đạt khoảng 125 triệu tấn xi măng, 150 triệu m³ bê tông, 11,7 triệu tấn thép xây dựng, 6,1 triệu tấn tôn mạ, 2,5 triệu tấn ống thép hàn, 840 triệu m² gạch ốp lát, 350 triệu m² kính xây dựng, hơn 40 tỷ viên gạch xây quy tiêu chuẩn, 26 triệu sản phẩm sứ vệ sinh, 26 triệu m² đá ốp lát và 25 triệu tấn bê tông nhựa asphalt mỗi năm, cùng nhiều chủng loại vật liệu khác.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện đứng thứ 3 thế giới về sản lượng xi măng và thứ 5 thế giới về gạch gốm ốp lát. Công nghệ sản xuất từng bước được đổi mới, tiệm cận trình độ tiên tiến, qua đó góp phần giảm tiêu hao nguyên liệu, năng lượng và phát thải khí nhà kính.

Việc tận dụng nhiệt thừa tại một số nhà máy thép, xi măng và kính đã tạo ra khoảng 5 tỷ kWh điện mỗi năm. Khoảng 20 triệu tấn tro, xỉ nhiệt điện và hơn 2 triệu tấn xỉ luyện kim được tái sử dụng hằng năm. Tỷ lệ sử dụng nhiên liệu thay thế trong sản xuất xi măng đạt khoảng 7-10%.

Cùng với đó, chất lượng nhiều sản phẩm vật liệu xây dựng đã đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, từng bước thay thế hàng nhập khẩu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Các loại vật liệu xanh, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và thân thiện với môi trường như tre, gỗ rừng trồng, gạch không nung, vật liệu tái chế... ngày càng được quan tâm nghiên cứu, ứng dụng.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho rằng ngành vật liệu xây dựng vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Đầu tư phát triển còn dàn trải, thiếu trọng tâm, dẫn tới mất cân đối cung - cầu và lãng phí nguồn lực; hiệu quả sản xuất, kinh doanh chưa cao; đổi mới công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu.

Thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, trong khi nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa được triển khai quyết liệt. Năng lực cạnh tranh và chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, còn áp lực về môi trường và yêu cầu giảm phát thải ngày càng gia tăng.

“Việc nghiên cứu xây dựng Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn mà còn là nhiệm vụ chính trị, lập pháp đã được xác định rõ tại Chỉ thị số 03-CT/TW của Ban Bí thư, Kết luận số 83-KL/TW, Quyết định số 527/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Nghị quyết số 185/NQ-CP của Chính phủ”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh.

Quản lý vật liệu theo toàn bộ vòng đời

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, dự thảo Luật được xây dựng theo chuỗi từ nguyên liệu, đầu tư, sản xuất, chất lượng, lưu thông, sử dụng đến thu hồi, tái chế và tái sử dụng.

Dự thảo tập trung vào 6 nhóm chính sách gồm: hoàn thiện công cụ chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; phát triển vật liệu theo hướng đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng, phát triển vật liệu mới và vật liệu xanh; quản lý chế biến, sử dụng nguyên liệu, bảo đảm nguồn cung; hoàn thiện quy định về sử dụng vật liệu trong công trình; thúc đẩy thu hồi, tái chế, kinh tế tuần hoàn; đổi mới quản lý nhà nước, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu vật liệu xây dựng.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho biết Bộ Xây dựng mong muốn nhận được các ý kiến góp ý, phản biện của cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân về phạm vi, nội dung từng chính sách, qua đó hoàn thiện dự án Luật theo hướng chất lượng, khả thi.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải thống nhất với sự cần thiết xây dựng một đạo luật chuyên ngành về vật liệu xây dựng. Ông đánh giá Bộ Xây dựng đã khẩn trương xây dựng dự thảo tương đối toàn diện, bám sát chủ trương, quan điểm và tư duy đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật.

Theo ông Trần Văn Khải, cần xác định vật liệu xây dựng là ngành công nghiệp nền tảng, có tính chiến lược; tập trung phát triển các dòng sản phẩm thế hệ mới, xanh, sạch, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng. Ngành cần chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, từng bước làm chủ công nghệ.

Đồng thời, cần đẩy mạnh sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu thay thế nhằm giảm phát thải, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng và bảo đảm nguồn cung các vật liệu cơ bản như cát, đá, xi măng, thép theo hướng minh bạch, ổn định.

Không tạo thêm “giấy phép con”

Tại hội nghị, ông Nguyễn Hữu Thọ, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng, trình bày những định hướng chính sách và các vấn đề lớn đặt ra đối với ngành vật liệu xây dựng trong giai đoạn tới.

Theo đó, các chính sách được thiết kế nhằm hình thành khuôn khổ pháp lý đồng bộ, ổn định cho quản lý và phát triển vật liệu xây dựng, đồng thời thúc đẩy ngành phát triển hiện đại, xanh, tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một nguyên tắc được cơ quan soạn thảo nhấn mạnh là Luật không “bao trùm để thay thế” các luật khác. Những nội dung đã được pháp luật chuyên ngành quy định đầy đủ sẽ không quy định lại. Các thủ tục về đầu tư, khai thác khoáng sản, đất đai, môi trường, tiêu chuẩn - quy chuẩn, chất lượng, thuế, tín dụng, giá và các lĩnh vực chuyên ngành tiếp tục thực hiện theo pháp luật tương ứng.

Đáng chú ý, dự thảo không đặt ra quy hoạch sản phẩm, giấy phép con, xác nhận công suất hay điều kiện đầu tư, kinh doanh mới. Thay vào đó, cơ quan soạn thảo ưu tiên phương thức quản lý dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu, công khai thông tin và hậu kiểm.

Đây được xác định là một trong những điểm cốt lõi của dự thảo nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước nhưng không tạo thêm rào cản cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Doanh nghiệp đề nghị rõ cơ chế ưu đãi, ranh giới pháp luật

Các ý kiến tại hội nghị tập trung vào yêu cầu phát triển ngành vật liệu xây dựng theo hướng tự chủ, hiện đại, xanh, tuần hoàn và giảm phát thải.

Đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp thống nhất sự cần thiết xây dựng Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế, chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và đầu tư nhằm khuyến khích đổi mới công nghệ, sản xuất vật liệu xanh, vật liệu tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ ranh giới giữa Luật này với Luật Xây dựng và pháp luật về khoáng sản; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; hướng dẫn cụ thể việc đưa vật liệu mới vào công trình.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với số hóa dữ liệu quản lý được cho là cần thiết để bảo đảm nguồn cung vật liệu thông thường minh bạch, ổn định, đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển hạ tầng.

Một số ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu đổi tên dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng thành Luật Vật liệu xây dựng. Theo các đại biểu, tên gọi này ngắn gọn, trực diện, phản ánh rõ hơn phạm vi điều chỉnh của đạo luật; trong khi “quản lý, phát triển” là phương thức quản lý, điều tiết và thúc đẩy ngành.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh đánh giá cao các ý kiến đóng góp của cơ quan Quốc hội, các Bộ, ngành, địa phương, hội, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia và các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng.

Các ý kiến tập trung vào những vấn đề quan trọng như ranh giới giữa Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng với pháp luật về xây dựng, quy hoạch, địa chất và khoáng sản, bảo vệ môi trường, tiêu chuẩn - quy chuẩn, chất lượng sản phẩm hàng hóa, đầu tư và dữ liệu.

Đại diện địa phương và doanh nghiệp cũng nêu nhiều vấn đề thực tiễn liên quan đến nguồn cung, chi phí logistics, vật liệu mới, vật liệu tái chế và điều kiện tổ chức thực hiện.

“Trên cơ sở các ý kiến tại hội nghị, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ chính sách dự án Luật, bảo đảm các quy định khi được ban hành vừa tạo động lực phát triển ngành vật liệu xây dựng, vừa tháo gỡ điểm nghẽn thực tiễn, không phát sinh thêm thủ tục, chi phí tuân thủ và phù hợp yêu cầu phát triển xanh, tuần hoàn, hiện đại trong giai đoạn mới”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh.