Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi)

Phiên họp do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành.

Trình bày báo cáo tóm tắt dự án luật, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, việc sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW và các chỉ đạo của Bộ Chính trị; bảo đảm tính kế thừa, thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, giải phóng nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Dự án luật cũng hướng tới đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo kế hoạch, luật cần được ban hành trước ngày 1/3/2027 nhằm tránh khoảng trống pháp lý.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, quan điểm xuyên suốt trong quá trình sửa đổi là quản lý đất đai toàn diện trên các phương diện tài nguyên, tài sản, nguồn lực, diện tích, chất lượng và không gian sử dụng. Dự thảo kế thừa những quy định đã được thực tiễn chứng minh phù hợp, đồng thời sửa đổi các nội dung bất cập, bảo đảm đồng bộ với pháp luật liên quan.

Bên cạnh đó, dự thảo hướng tới hoàn thiện cơ chế, chế tài nhằm ngăn ngừa và xử lý vi phạm, khắc phục tình trạng lãng phí, thất thoát và khiếu kiện về đất đai. Việc phân cấp, phân quyền được gắn với kiểm soát quyền lực, từng bước chuyển trọng tâm từ công cụ hành chính sang công cụ kinh tế trong quản lý đất đai.

Đề xuất 7 nhóm chính sách trọng tâm

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được xây dựng với 7 nhóm chính sách lớn, tập trung vào những vấn đề trọng tâm trong quản lý và sử dụng đất.

Cụ thể, nhóm thứ nhất là đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Nhóm thứ hai hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất.

Nhóm thứ ba tập trung hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Nhóm thứ tư hướng tới hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai và giá đất.

Nhóm thứ năm liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và chế độ sử dụng đất. Nhóm thứ sáu đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đất đai.

Nhóm chính sách cuối cùng tập trung đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.

Trong quá trình xây dựng dự thảo, một số nội dung vẫn còn ý kiến khác nhau giữa các bộ, ngành và địa phương. Vì vậy, cơ quan soạn thảo đưa ra hai phương án để xin ý kiến đối với từng vấn đề.

Về phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai, phương án thứ nhất quy định cụ thể trong luật thẩm quyền của từng cấp gắn với từng nội dung quản lý nhà nước. Phương án thứ hai giao Chính phủ quy định thẩm quyền thực hiện các nội dung này.

Đối với yêu cầu công chứng, chứng thực khi thực hiện quyền của người sử dụng đất, phương án thứ nhất quy định bắt buộc công chứng, chứng thực đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cùng tài sản gắn liền với đất. Phương án thứ hai giao Chính phủ quy định các loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực.

Đề nghị rà soát quy định về giá đất, thu hồi đất

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai, đồng thời đánh giá hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đạt yêu cầu.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá tác động để bảo đảm tính thống nhất của dự thảo với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật về thuế. Đồng thời, cần hoàn thiện quy định xác định giá đất đối với hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), bảo đảm đồng bộ với pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cơ quan thẩm tra kiến nghị đổi mới mạnh mẽ việc phân loại đất, chỉ phân loại những không gian đất thực sự cần thiết cho công tác quản lý theo mục tiêu.

Về thu hồi đất, bồi thường và tái định cư, Ủy ban đề nghị làm rõ tiêu chí xác định các dự án thuộc diện thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, bảo đảm cơ sở pháp lý rõ ràng trong quá trình triển khai.

Đối với lĩnh vực tài chính đất đai, cơ quan thẩm tra yêu cầu quy định cụ thể nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và tỷ lệ thu tiền sử dụng đất.

Riêng vấn đề quản lý đất đai trong quá trình cổ phần hóa, thoái vốn tại doanh nghiệp nhà nước, cơ quan thẩm tra lưu ý giá trị quyền sử dụng đất không tự tăng lên nếu mục đích sử dụng đất không thay đổi. Do đó, dự thảo cần bổ sung đánh giá tác động nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của các quy định.

Tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tập trung thảo luận về việc thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ và thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật hiện hành. Các ý kiến cũng tập trung đánh giá khả năng giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, qua đó hoàn thiện các quy định trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.