Đề xuất sửa nhiều quy định về thu hồi, bồi thường và sử dụng đất

Liên quan đến quy định Nhà nước thu hồi đất, HoREA đề nghị sửa điểm đ khoản 4 Điều 36 dự thảo Luật Đất đai theo hướng bổ sung trường hợp thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho dự án theo hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).

Theo HoREA, việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm tính đồng bộ với điểm b khoản 2 Điều 37 dự thảo Luật Đất đai về các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Trong đó có các dự án được quyết định đầu tư theo phương thức đối tác công tư, bao gồm dự án thực hiện theo hợp đồng BT.

Hiệp hội cho rằng việc bổ sung quy định sẽ tạo sự thống nhất giữa các điều khoản của dự thảo luật, đồng thời có cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc tạo quỹ đất thanh toán các dự án BT.

Đề xuất hoán đổi đất liền kề khi Nhà nước thu hồi đất

Đáng chú ý, HoREA đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 43 dự thảo Luật Đất đai quy định cho phép người có đất bị thu hồi được hoán đổi diện tích đất tương đương từ thửa đất liền kề và chuyển mục đích sử dụng phần đất này sang mục đích của thửa đất bị thu hồi, không phải thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với phần diện tích được chuyển đổi.

Theo HoREA, đề xuất này xuất phát từ thực tế có trường hợp người bị thu hồi đất vẫn còn một thửa đất khác liền kề nhưng có mục đích sử dụng khác và có nhu cầu hoán đổi diện tích tương đương để ổn định nơi ở, sinh kế.

Hiệp hội cho rằng cơ chế này vừa tạo thuận lợi cho người có đất bị thu hồi, vừa có thể giảm chi phí bồi thường của Nhà nước.

HoREA đưa ra ví dụ, một hộ gia đình có 200 m² đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư công, nhưng liền kề là 2.000 m² đất nông nghiệp của chính hộ gia đình. Nếu được hoán đổi 200 m² đất và chuyển mục đích sang đất ở, người dân có thể tái định cư tại chỗ, tiếp tục duy trì 1.800 m² đất nông nghiệp để sản xuất mà không phải nộp tiền sử dụng đất đối với phần diện tích được chuyển đổi.

Theo HoREA, đề xuất này cũng phù hợp với quy định có tính mở tại Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội, cho phép địa phương quy định các biện pháp, mức hỗ trợ khác để bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống và sản xuất cho người có đất bị thu hồi, phù hợp với tình hình thực tế.

Nới quy định chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa

Đối với Điều 56 dự thảo Luật Đất đai, HoREA đề nghị điều chỉnh quy định về các trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất phải được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép.

Cụ thể, Hiệp hội đề xuất bổ sung ngoại lệ đối với trường hợp chuyển đất trồng lúa sang đất nông nghiệp trồng cây ngắn ngày, đất trồng cây lâu năm hoặc đất nuôi trồng thủy sản.

HoREA cho biết thống nhất với việc kiểm soát chặt chuyển đất trồng lúa sang các loại đất khác nhằm bảo đảm an ninh lương thực. Tuy nhiên, Hiệp hội cho rằng không nên áp dụng cứng nhắc đối với những trường hợp chuyển đổi trong nội bộ nhóm đất nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo HoREA, thực tế sản xuất nông nghiệp đang chịu tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và tình trạng đất đai thoái hóa. Tại một số khu vực, đất trồng lúa không còn phù hợp để tiếp tục canh tác, trong khi người dân có nhu cầu chuyển sang nuôi trồng thủy sản, trồng cây ngắn ngày hoặc cây lâu năm để duy trì sinh kế.

Hiệp hội cho rằng việc cho phép chuyển đổi trong những trường hợp này có thể giúp sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả hơn, đáp ứng nhu cầu chuyển đổi cây trồng, vật nuôi của người dân, đồng thời hạn chế tình trạng người dân tự ý cải tạo đất rồi phải khôi phục lại hiện trạng đất trồng lúa dù điều kiện thực tế không còn phù hợp.

HoREA kiến nghị các nội dung trên được xem xét trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và sát hơn với thực tiễn sử dụng đất.