Xây dựng Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị

Ngày 26/8, Bộ Xây dựng tổ chức Hội thảo tham vấn xây dựng Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì Hội thảo, cùng sự tham dự của đại diện các cục, vụ chức năng thuộc Bộ Xây dựng, các Bộ, ngành, hiệp hội liên quan.

 

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì Hội thảo.

 

Thực hiện chủ trương, định hướng của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ về triển khai các nhiệm vụ bảo đảm tổ chức bộ máy của đơn vị hành chính 2 cấp hoạt động thông suất, hiệu quả; căn cứ Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Xây dựng đã khẩn trương nghiên cứu, xây dựng quy định về phân loại đô thị (thay thế Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 ngày 25/5/2026 và Nghị quyết số 26/2022/UBTQVH15 ngày 21/9/2022) bảo đảm thống nhất với các nội dung đã và đang được sửa đổi trong các văn bản quy phạm pháp luật và phù hợp với yêu cầu phát triển thời kỳ mới.

 

Theo đó, dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị gồm 4 chương, 20 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, bổ sung nhiều nội dung mới phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cụ thể:

 

Chương I - Quy định chung, được quy định 4 điều, trong đó quy định về đối tượng phân loại đô thị đã được quy định phù hợp với mô hình hiện nay, gồm: thành phố trực thuộc Trung ương; đô thị thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đô thị thuộc xã; đô thị mới. Bên cạnh đó, phường và khu vực dự kiến thành lập phường được đánh giá phân loại theo trình độ phát triển đô thị của loại tương ứng.

 

Chương II - Tiêu chí phân loại đô thị, được quy định 9 điều, được cấu trúc khác so với Nghị quyết 26 và có nhiều nội dung mới, như quy định về loại đô thị, hệ thống đô thị; vẫn giữ 6 loại đô thị theo quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, nhưng áp dụng loại đô thị đối với các loại đối tượng khác nhau theo mô hình hiện nay, đó là: Đô thị loại đặc biệt là Thủ đô Hà Nội, TP.HCM; đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương; đô thị loại II, III, IV là các đô thị thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đô thị loại V là khu vực đô thị hoá thuộc xã.

 

Trong đó, phường, khu vực dự kiến thành lập phường được đánh giá đạt tiêu chuẩn trình độ phát triển đô thị loại II, loại III, loại IV.

 

Dự thảo Nghị quyết cũng quy định các điều về áp dụng phân loại đô thị theo vùng miền, theo các yếu tố đặc thù trong phân loại đô thị như quốc phòng, đô thị có được biên giới và đặc khu.

 

Chương III - Thẩm quyền và tổ chức phân loại đô thị, được quy định 4 điều, trong đó có một số điểm mới, như quy định phân cấp triệt để cho địa phương: Chính phủ quy định cụ thể về trình tự thủ tục lập, thẩm định và công nhận loại đô thị; Bộ Xây dựng công nhận đô thị loại I, II; UBND cấp tỉnh công nhận đô thị và trình độ phát triển đô thị loại III, IV, V.

 

Dự thảo Nghị quyết đã bổ sung nội dung quy định mới về áp dụng chuyển đổi số trong phân loại đô thị, theo đó quy định việc giao cho địa phương tổ chức xây dựng, quản lý, khai thác và cập nhật dữ liệu, áp dụng chuyển đổi số trong công tác phân loại đô thị.  

 

Đồng thời bổ sung nội dung về giám sát việc thực hiện phân loại đô thị để công tác phân loại đô thị được thực hiện nghiêm túc, phản ánh đúng tình hình phá triển đô thị của địa phương.

 

Chương IV - Điều khoản thi hành, gồm 2 điều, trong đó điều khoản chuyển tiếp được quy định về các trường hợp đô thị đã công nhận loại đô thị được chuyển tiếp sau khi Nghị quyết được ban hành.

 

Đến tháng 8/2025, cả nước có hơn 900 đô thị được công nhận loại đô thị. Ảnh: INT

 

Theo Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), trong bối cảnh chính quyền địa phương được chuyển đổi sang mô hình 2 cấp, công tác đánh giá và phân loại đô thị bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc, đó là:

 

Thứ nhất, không còn đối tượng phân loại đô thị theo quy định, đối với các đơn vị hành chính là quận, thành phố, thị xã, thị trấn khi chuyển sang thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các đơn vị hành chính này bị bãi bỏ hoặc không còn là cấp hành chính độc lập, trong khi hệ thống phân loại đô thị hiện hành chưa có cơ chế thay thế tương thích với thay đổi về mô hình tổ chức bộ máy chính quyền nêu trên, dẫn tới khoảng trống pháp lý và bất cập trong quản lý, đánh giá loại đô thị.  

 

Thứ hai, trong bối cảnh tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, phường và xã đô thị hoá sẽ trở thành đơn vị hạt nhân quản lý đô thị, chịu trách nhiệm trực tiếp về quy hoạch, hạ tầng, dân cư, đất đai, dịch vụ,... Tuy nhiên, hiện không có quy định phân loại đô thị đối với phường, cũng như không có bộ tiêu chí riêng cho cấp cơ sở.  

 

Thứ ba, mối quan hệ giữa phân loại đô thị và tổ chức chính quyền địa phương chưa rõ ràng, việc phân loại đô thị không còn gắn với cấp hành chính trung gian, nhưng cũng chưa có hướng dẫn về việc gắn với phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy ở cấp cơ sở.  

 

Thứ tư, các tiêu chí phân loại đô thị trong Nghị quyết số 1210 và Nghị quyết số 26 được xây dựng cho toàn đô thị hoặc cho các đơn vị hành chính có đầy đủ cơ cấu quản lý, nên không phù hợp khi áp dụng trực tiếp ở cấp phường hoặc các khu vực đô thị hoá thuộc xã.

 

Tại Hội thảo, nhiều ý kiến đóng góp đã được ghi nhận, tập trung vào tính khả thi của bộ tiêu chí mới, cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền, cũng như việc bảo đảm sự đồng bộ với các quy định pháp luật liên quan.

 

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, sớm trình cấp có thẩm quyền ban hành.

 

Sau hơn 3 năm thực hiện Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định công nhận đối với 3 đô thị loại I, 12 đô thị loại II; Bộ Xây dựng theo thẩm quyền đã ban hành quyết định công nhận đối với 4 đô thị loại III và 16 đô thị loại IV; quyết định công nhận đối với 4 quận.

 

Đến tháng 8/2025, cả nước có hơn 900 đô thị được công nhận loại đô thị, trong đó có 2 đô thị loại đặc biệt, 23 đô thị loại I, 37 đô thị loại II, 46 đô thị loại III, 96 đô thị loại IV.

 

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2022-2025, Bộ Xây dựng đã tổ chức đánh giá loại đô thị để thành lập TP Huế trực thuộc Trung ương, 5 thành phố thuộc tỉnh, 16 thị xã và 21 phường trên cơ sở các đơn vị hành chính nông thôn hoặc đô thị hiện có. Công tác sắp xếp đơn vị hành chính đô thị cũng cơ bản được hoàn thành trong giai đoạn 2022-2025.