Điện mặt trời mái nhà: Cơ hội mới để chủ động nguồn điện, tối ưu chi phí

Từ ngày 26.6.2026, Nghị định 243/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, trong đó có những điều chỉnh đáng chú ý đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo quy định mới, phần sản lượng điện dư của hệ thống được phép bán lên lưới với tỷ lệ tối đa 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của hệ thống, thay vì mức 20% như trước đây.

Về giá bán điện, cơ chế mới không áp dụng một mức giá cố định trong thời gian dài. Giá mua phần điện dư được xác định theo giá điện năng thị trường bình quân của năm liền kề trước đó. Theo thông tin được Báo Thanh Niên dẫn từ dữ liệu thị trường điện, giá điện năng thị trường bình quân năm 2025 là 844,8 đồng/kWh, được sử dụng làm mức tham chiếu cho sản lượng điện dư trong năm 2026.

Những thay đổi này đang tạo thêm động lực cho điện mặt trời mái nhà, nhưng đồng thời cũng cho thấy mục tiêu cốt lõi của mô hình vẫn là tự sản xuất và tự tiêu thụ. Nói cách khác, giá trị lớn nhất của hệ thống không nằm ở việc bán điện lên lưới mà ở khả năng tạo ra nguồn điện tại chỗ, phục vụ trực tiếp nhu cầu sử dụng.

Lắp điện mặt trời không chỉ để bán điện

Với hộ gia đình, điện mặt trời mái nhà có thể tận dụng diện tích mái sẵn có để tạo nguồn điện phục vụ các thiết bị sinh hoạt, đặc biệt trong những khung giờ có bức xạ mặt trời cao. Lượng điện tự sản xuất được sử dụng trực tiếp sẽ giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới, qua đó kiểm soát tốt hơn chi phí điện hàng tháng.

Đối với doanh nghiệp, nhà xưởng, kho vận, văn phòng hay các cơ sở dịch vụ có mức tiêu thụ điện lớn vào ban ngày, hiệu quả càng rõ rệt khi nguồn điện mặt trời được sử dụng ngay tại điểm tiêu thụ. Khi đó, doanh nghiệp vừa giảm chi phí năng lượng, vừa chủ động hơn trong bài toán quản trị nguồn điện.

Phần điện chưa sử dụng hết có thể được bán lên lưới trong giới hạn theo quy định. Như vậy, một hệ thống được tính toán phù hợp có thể đồng thời mang lại hai giá trị: giảm chi phí điện từ lượng điện tự dùng và khai thác thêm giá trị từ phần sản lượng dư.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, điện mặt trời còn góp phần thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải trong quá trình vận hành và phù hợp với xu hướng chuyển dịch sang các mô hình công trình xanh, tiết kiệm năng lượng.

Hiệu quả nằm ở thiết kế và chất lượng thi công

Tuy nhiên, không phải cứ lắp công suất càng lớn thì hiệu quả càng cao. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhu cầu tiêu thụ điện, diện tích và kết cấu mái, hướng mái, điều kiện bức xạ, công suất hệ thống, chất lượng thiết bị và phương án vận hành.

Một hệ thống được thiết kế theo đúng phụ tải sẽ giúp tăng tỷ lệ điện tự dùng, hạn chế lượng điện dư và tối ưu thời gian hoàn vốn. Ngược lại, việc lựa chọn công suất thiếu tính toán có thể khiến hệ thống không phát huy hết hiệu quả kinh tế.

Đó cũng là lý do năng lực của đơn vị tư vấn và thi công đóng vai trò quan trọng. Không chỉ đơn thuần là lắp các tấm pin, quá trình triển khai cần được thực hiện đồng bộ từ khảo sát, tính toán công suất, thiết kế, lựa chọn thiết bị đến thi công, đấu nối, nghiệm thu và bảo trì.

Viettel Construction: Kinh nghiệm thi công trên quy mô toàn quốc

Là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng, Viettel Construction đã phát triển mảng năng lượng tái tạo với năng lực triển khai trên quy mô lớn. Doanh nghiệp cho biết đã thực hiện hơn 13.000 hệ thống điện năng lượng mặt trời, với tổng công suất khoảng 510 MWp trên toàn quốc.

Lợi thế của Viettel Construction nằm ở năng lực triển khai đồng bộ và đội ngũ kỹ thuật được tổ chức theo hệ thống. Với mạng lưới hiện diện tại 34 tỉnh, thành phố, doanh nghiệp có khả năng tiếp cận, khảo sát và triển khai công trình tại nhiều khu vực, đồng thời duy trì quy trình thi công và kiểm soát chất lượng thống nhất.

Từ khảo sát nhu cầu, đánh giá hiện trạng mái, thiết kế hệ thống đến lắp đặt và bảo trì, mỗi công trình được tính toán theo điều kiện sử dụng thực tế. Đội ngũ kỹ thuật có tay nghề cùng kinh nghiệm triển khai nhiều loại công trình giúp hệ thống không chỉ hướng tới khả năng phát điện mà còn bảo đảm yêu cầu về an toàn, độ bền và hiệu quả vận hành lâu dài.

Trong bối cảnh chính sách đang mở rộng dư địa khai thác điện mặt trời mái nhà, điều người dùng cần quan tâm không chỉ là “bán được bao nhiêu đồng cho mỗi kWh điện dư”, mà quan trọng hơn là hệ thống có thể giúp tiết kiệm bao nhiêu chi phí, sử dụng được bao nhiêu phần điện tự sản xuất và vận hành hiệu quả trong bao lâu.

Đó cũng là hướng tiếp cận Viettel Construction theo đuổi: đưa điện năng lượng mặt trời trở thành một giải pháp năng lượng được thiết kế đúng nhu cầu, thi công đúng chuẩn và đồng hành trong suốt quá trình vận hành, giúp mỗi mái nhà, nhà xưởng hay công trình tận dụng tốt hơn nguồn năng lượng sẵn có và từng bước chủ động hơn về điện năng.