(NXD) -
Một công trình chỉ có thể được gọi là “xanh” khi các chỉ số về năng lượng, môi trường, vật liệu và vận hành được đo lường, kiểm soát và tối ưu một cách liên tục. Và chính tại điểm này, vai trò của BIM bắt đầu trở nên cốt lõi.
Công trình xanh tại Việt Nam đang bước qua một ngưỡng chuyển quan trọng. Từ chỗ là những thử nghiệm rời rạc, mang tính trình diễn hoặc phụ thuộc vào các dự án tiên phong, đến nay, lĩnh vực này đã bắt đầu hình thành một quỹ đạo tăng trưởng rõ ràng. Tính đến hết năm 2025, cả nước đã có 780 công trình đạt chứng nhận xanh với tổng diện tích sàn hơn 18,6 triệu m².
Riêng trong năm 2025, có tới 196 công trình được chứng nhận, cho thấy tốc độ phát triển đang gia tăng mạnh mẽ. Những con số này, nếu nhìn một cách đơn thuần, có thể vẫn còn khiêm tốn so với tổng quy mô thị trường xây dựng. Nhưng nếu đặt trong dòng chảy dài hạn của chuyển đổi ngành, đó là dấu hiệu của một “điểm bùng phát” khi nhận thức, công nghệ và thị trường bắt đầu hội tụ.
Điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở số lượng công trình, mà nằm ở sự thay đổi trong tư duy. Trong một thời gian dài, công trình xanh thường bị nhìn nhận như một lựa chọn mang tính chi phí cao và phức tạp kỹ thuật. Nhưng hiện nay, cách nhìn đó đang dần được thay thế. Giá trị của công trình không còn được đánh giá chỉ qua chi phí đầu tư ban đầu, mà thông qua hiệu quả vận hành trong suốt vòng đời. Một công trình tiêu thụ ít năng lượng hơn, tạo ra môi trường sống tốt hơn và duy trì giá trị tài sản bền vững hơn, về bản chất là một công trình kinh tế hơn trong dài hạn.
Sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi nhiều lực đẩy đồng thời. Áp lực từ các tiêu chuẩn quốc tế về ESG, yêu cầu của nhà đầu tư, cam kết giảm phát thải của quốc gia và nhu cầu nâng cao chất lượng sống đô thị đang buộc thị trường phải thay đổi. Trong bối cảnh đó, công trình xanh không còn là một lựa chọn mang tính tự nguyện, mà dần trở thành một tiêu chí cạnh tranh.
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào bản chất vận hành, có thể thấy một vấn đề quan trọng hơn công trình xanh không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của dữ liệu. Một công trình chỉ có thể được gọi là “xanh” khi các chỉ số về năng lượng, môi trường, vật liệu và vận hành được đo lường, kiểm soát và tối ưu một cách liên tục. Và chính tại điểm này, vai trò của BIM bắt đầu trở nên cốt lõi. BIM không trực tiếp “làm cho công trình xanh hơn” theo nghĩa vật lý. Nhưng BIM tạo ra một nền tảng dữ liệu, nơi mọi thành phần của công trình được định nghĩa như những đối tượng có cấu trúc, có thông tin và có thể phân tích. Khi một bức tường không còn chỉ là hình học, mà trở thành một đối tượng chứa thông tin về vật liệu, khả năng cách nhiệt, vòng đời và chi phí, thì việc đánh giá hiệu suất năng lượng không còn là giả định, mà trở thành một bài toán có thể tính toán. Khi hệ thống HVAC được mô hình hóa với đầy đủ thông số vận hành, thì việc tối ưu tiêu thụ năng lượng không còn phụ thuộc vào kinh nghiệm, mà dựa trên dữ liệu.
.jpg)
ThS. Lê Tùng Lâm - Ủy viên Đoàn Chủ tịch THXDVN, Trưởng ban Đô thị HĐND TP Đà Nẵng.
Ở cấp độ cao hơn, BIM cho phép tích hợp các công cụ mô phỏng năng lượng, chiếu sáng, thông gió và môi trường trong nhà ngay từ giai đoạn thiết kế. Điều này tạo ra một sự thay đổi căn bản: thay vì xây xong rồi mới đo, chúng ta có thể “dự báo” và “tối ưu” ngay từ đầu. Công trình xanh, vì thế, không còn là một lớp “bổ sung” sau thiết kế, mà trở thành một thuộc tính được tích hợp ngay từ giai đoạn ý tưởng. Vai trò của BIM càng trở nên rõ ràng khi nhìn vào toàn bộ vòng đời công trình. Trong giai đoạn thi công, BIM giúp kiểm soát vật liệu, giảm lãng phí và tối ưu logistics. Trong giai đoạn vận hành, dữ liệu từ mô hình BIM có thể được chuyển hóa thành AIM, kết nối với các hệ thống quản lý tòa nhà (BMS), IoT và Digital Twin. Khi đó, công trình không chỉ được thiết kế để tiết kiệm năng lượng, mà còn được vận hành một cách thông minh, liên tục được tối ưu dựa trên dữ liệu thực tế.
Một công trình như Daikin Air Tower, đạt đồng thời chứng nhận Bạch kim của LEED, WELL và LOTUS, không chỉ là kết quả của các giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Đằng sau đó là một logic quản lý tích hợp, nơi thiết kế, thi công và vận hành được liên kết bằng dữ liệu. Chính sự liên kết này mới là yếu tố quyết định để một công trình đạt được hiệu quả thực sự, chứ không chỉ đạt được các chỉ tiêu trên giấy. Tuy vậy, thách thức lớn nhất hiện nay là Việt Nam vẫn chưa hình thành được một hệ sinh thái dữ liệu đủ mạnh để hỗ trợ cho sự kết nối này.
BIM trong nhiều trường hợp vẫn dừng lại ở mô hình 3D, chưa trở thành một hệ thống quản lý thông tin đúng nghĩa. Trong khi đó, công trình xanh lại đòi hỏi dữ liệu liên tục, chính xác và có thể truy xuất trong suốt vòng đời. Khi hai hệ thống này chưa gặp nhau, công trình xanh sẽ khó đạt được hiệu quả tối ưu. Điều này dẫn đến một kết luận quan trọng: BIM và công trình xanh không phải là hai xu hướng song song, mà là hai mặt của cùng một quá trình chuyển đổi.
Công trình xanh là mục tiêu về hiệu suất và bền vững. BIM là phương tiện để đạt được mục tiêu đó thông qua dữ liệu. Nếu không có BIM, công trình xanh sẽ khó được kiểm soát và tối ưu một cách hệ thống. Ngược lại, nếu BIM không hướng đến các mục tiêu về năng lượng, môi trường và vòng đời, thì nó sẽ mất đi ý nghĩa chiến lược của mình.
Từ góc độ chính sách, điều này đặt ra yêu cầu tích hợp hai lĩnh vực này thành một chiến lược thống nhất. Không thể phát triển công trình xanh mà thiếu nền tảng dữ liệu BIM. Và cũng không thể thúc đẩy BIM mà không gắn với các mục tiêu cụ thể về hiệu suất công trình. Cần xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và hệ thống dữ liệu quốc gia, trong đó BIM đóng vai trò là hạ tầng thông tin, còn công trình xanh là mục tiêu vận hành.
Trong dài hạn, khi BIM được triển khai đầy đủ và dữ liệu công trình được kết nối với các hệ thống đô thị, chúng ta sẽ tiến tới một giai đoạn mới, nơi từng công trình không chỉ “xanh” ở cấp độ riêng lẻ, mà trở thành một phần của hệ sinh thái năng lượng và môi trường của cả thành phố. Khi đó, công trình xanh không còn là một danh hiệu, mà trở thành một năng lực vận hành dựa trên dữ liệu.
Và khi dữ liệu bắt đầu “chảy” xuyên suốt từ thiết kế đến vận hành, từ công trình đến đô thị, thì BIM và công trình xanh sẽ không còn là hai khái niệm riêng biệt. Chúng sẽ hội tụ thành một hệ thống duy nhất, nơi xây dựng không chỉ tạo ra không gian vật lý, mà còn kiến tạo một nền tảng dữ liệu sống cho sự phát triển bền vững của tương lai.
ThS. Lê Tùng Lâm