Nhận diện 5 nhóm rủi ro trong thi công các công trình hạ tầng lớn

Đây là thông tin được đưa ra tại Tọa đàm “Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng trong kỷ nguyên đầu tư công” diễn ra ngày 16/9. Sự kiện nhằm cập nhật xu hướng quản trị rủi ro và các giải pháp bảo hiểm trong bối cảnh Chính phủ ban hành Nghị định số 220/2026/NĐ-CP.

5 nhóm rủi ro trọng yếu

Phân tích tại tọa đàm, ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết khi quy mô dự án lên tới hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn tỷ đồng, tính chất rủi ro cũng thay đổi căn bản. Sự cố tại một bộ phận có thể tạo hiệu ứng dây chuyền, ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống công trình.

Theo ông Biên, các dự án hạ tầng lớn thường phải đối mặt với 5 nhóm rủi ro trọng yếu.

Thứ nhất, rủi ro kỹ thuật và điều kiện tự nhiên phức tạp. Nhóm rủi ro này bao gồm các vấn đề về địa chất, địa chất thi công, thủy văn, công trình ngầm, cầu lớn và sự giao thoa giữa các hạng mục. Đây là những yếu tố có thể tác động trực tiếp đến giải pháp thiết kế, biện pháp thi công và an toàn công trình.

Thứ hai, rủi ro tiến độ. Chậm tiến độ có thể kéo theo gia tăng chi phí tài chính, chi phí quản lý, ảnh hưởng đến các hợp đồng liên quan và làm chậm thời điểm đưa dự án vào khai thác. Đây cũng là một trong những rủi ro được chủ đầu tư đặc biệt quan tâm.

Thứ ba, rủi ro tại giao diện hợp đồng. Các dự án lớn thường có hàng chục, thậm chí hàng trăm gói thầu và nhà thầu cùng tham gia. Sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các bên có thể làm phát sinh vướng mắc, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng triển khai.

Thứ tư, rủi ro tác động xã hội và trách nhiệm với bên thứ ba. Quá trình thi công có thể ảnh hưởng đến giao thông, môi trường, đời sống cộng đồng và tài sản của các tổ chức, cá nhân lân cận.

Thứ năm, rủi ro tổng hợp trong quá trình triển khai dự án. Các yếu tố về giải phóng mặt bằng, huy động nguồn lực, vật liệu, thủ tục, biến động chi phí, an toàn lao động, thiên tai và điều kiện thi công có thể tác động đồng thời, làm gia tăng mức độ phức tạp trong quản lý.

Thi công công trình ngầm: Rủi ro khó lường

Từ thực tế xử lý hàng trăm hồ sơ tổn thất công trình mỗi năm, Tổng công ty CP Bảo hiểm Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VBI) nhận diện 3 nhóm rủi ro nổi bật dựa trên tần suất và mức độ thiệt hại.

Đó là rủi ro thiên tai cực đoan, đặc biệt sạt lở, lũ quét tại các dự án khu vực miền núi, ven sông; rủi ro kỹ thuật trong thi công, nhất là công trình ngầm hoặc dự án có điều kiện thi công phức tạp; và trách nhiệm với bên thứ ba, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư.

Đối với các siêu dự án đô thị như đường sắt đô thị (metro), công trình ngầm được đánh giá là một trong những thách thức lớn.

Ông Lê Hoài Nam, Tổng giám đốc Công ty CP Tái bảo hiểm Alpha (Alphare), cho rằng thi công ngầm có tính bất định cao. Các lỗ khoan khảo sát tại từng điểm không thể phản ánh đầy đủ điều kiện địa chất dọc tuyến dài, trong đó có nguy cơ xuất hiện hang động hoặc túi bùn lỏng.

Khi xảy ra sự cố ngầm, chi phí khắc phục có thể rất lớn, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ sụt lún diện rộng, ảnh hưởng đến các công trình lân cận.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lê Văn Bình, Phòng Khoa học Công nghệ, Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh quản trị rủi ro phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và gắn trực tiếp với công tác quản lý tiến độ, chất lượng, chi phí và an toàn của dự án.

Theo kinh nghiệm của Ban Quản lý dự án Thăng Long, công tác quản trị rủi ro cần bắt đầu từ việc nhận diện sớm các nguy cơ, đánh giá mức độ ảnh hưởng, xây dựng phương án ứng phó và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát tại hiện trường, nhất là đối với các hạng mục phức tạp, khu vực có điều kiện địa chất, thủy văn bất lợi hoặc nguy cơ thiên tai cao.

Ông Bình cho biết rủi ro có thể phát sinh từ nhiều khâu, như giải phóng mặt bằng, huy động nguồn lực, vật liệu, thủ tục, khảo sát, thiết kế, địa chất, thủy văn, thời tiết cực đoan, biến động chi phí, an toàn lao động và trách nhiệm với bên thứ ba.

Một vấn đề được các đại biểu lưu ý là sự phối hợp giữa các bên. Dự án hạ tầng lớn thường có sự tham gia của chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu, cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương. Nếu thông tin không được trao đổi kịp thời, rủi ro tại “giao diện” giữa các bên có thể phát sinh và lan rộng.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy, quản trị rủi ro đối với các dự án hạ tầng lớn cần được triển khai như một quy trình xuyên suốt, kết hợp giữa phòng ngừa, kiểm soát và chuyển giao rủi ro. Đây là cơ sở góp phần bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn và hiệu quả đầu tư, khai thác công trình.