Phó Chủ tịch Quốc hội: Ngăn chặn lợi ích nhóm khi sửa đổi Luật Đất đai

Chiều 20/10, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ 8 để thẩm tra dự án Luật Đất đai (sửa đổi) và dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi). Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi chủ trì phiên họp.

Phát biểu kết luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, hai dự án luật có phạm vi tác động sâu rộng, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, hoạt động của doanh nghiệp, công tác quản lý nhà nước và sự phát triển kinh tế – xã hội. Vì vậy, việc sửa đổi phải được thực hiện thận trọng, bảo đảm chất lượng, tính đồng bộ và khả năng tổ chức thi hành.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, mặc dù các cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị hồ sơ nghiêm túc, phối hợp tiếp thu ý kiến, song một số nội dung vẫn chưa được giải trình thuyết phục, chưa thể hiện đầy đủ tinh thần các kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Các cơ quan cần tiếp tục rà soát, làm rõ những vấn đề còn ý kiến khác nhau, bảo đảm quy định trong dự thảo có tính khả thi cao sau khi được Quốc hội thông qua.

Hoàn thiện chính sách, ngăn chặn lợi ích nhóm

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu việc sửa đổi luật phải bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về sửa đổi Luật Đất đai cùng các luật có liên quan.

Các quy định cần tập trung tháo gỡ căn bản những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn; đồng thời chuyển mạnh sang tư duy quản trị hiện đại. Những nguyên tắc, chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, trực tiếp tác động đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp phải được quy định đầy đủ trong luật, tránh tình trạng chỉ đưa chủ trương vào văn bản một cách hình thức rồi giao phần quan trọng cho các văn bản dưới luật hướng dẫn.

Đối với những vấn đề bất hợp lý hoặc vượt thẩm quyền, các cơ quan cần chủ động báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền, không né tránh hoặc che giấu vướng mắc.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng pháp luật; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng cài cắm lợi ích nhóm, hình thành cơ chế “xin – cho”, thông đồng gây thất thoát nguồn lực nhà nước hoặc tạo kẽ hở để trục lợi chính sách.

Bên cạnh đó, cần rà soát kỹ mối quan hệ giữa Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Nhà ở, bảo đảm tính thống nhất, liên thông của hệ thống pháp luật. Những quy định liên quan đến tiếp cận đất đai, phát triển quỹ đất, kinh doanh bất động sản và cấp giấy chứng nhận phải được xem xét đồng bộ, tránh chồng chéo, gây ách tắc trong quá trình thực hiện.

Việc phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ đầy đủ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường kiểm tra, giám sát ở cơ sở. Đồng thời, cần phát huy vai trò của hệ thống thông tin quốc gia về đất đai, nhà ở và thị trường bất động sản trong cải cách thủ tục hành chính.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi, không hợp pháp hóa các sai phạm. Các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành phải được chuẩn bị đầy đủ, bảo đảm có thể ban hành và triển khai đồng bộ khi luật có hiệu lực.

Đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục tiếp thu đầy đủ kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các thông báo liên quan, tập trung hoàn thiện 6 nội dung trọng tâm đã được thống nhất.

Trước hết, cần phân định rõ thẩm quyền giữa Quốc hội và Chính phủ. Những nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội phải được quy định cụ thể trong luật, không chuyển giao việc quy định chi tiết đối với các vấn đề cần được luật hóa.

Về định giá đất và hoạt động lấn biển, cơ quan chủ trì soạn thảo và Chính phủ phải nghiên cứu kỹ, chịu trách nhiệm về các quy định mang tính nguyên tắc trong luật. Việc xây dựng chính sách cần tuân thủ Nghị quyết số 21-NQ/TW, đánh giá đầy đủ tác động kinh tế – xã hội, môi trường, môi trường kinh doanh và bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đối với những tồn tại lịch sử, dự thảo cần có quy định chuyển tiếp minh bạch, xử lý phù hợp với thực tiễn nhưng không làm sai lệch các nguyên tắc pháp lý hiện hành.

Liên quan Nghị quyết số 171/2024/QH15 của Quốc hội, Chính phủ cần đánh giá tác động chi tiết, xác định rõ phương án tối ưu để trình Quốc hội xem xét, thay vì đưa ra nhiều phương án nhưng chưa thể hiện chính kiến lựa chọn. Trường hợp đề xuất luật hóa các quy định của nghị quyết này, cần báo cáo đầy đủ cấp có thẩm quyền, bảo đảm cơ sở chính trị và pháp lý chặt chẽ.

Chuyên gia đề xuất đồng bộ quy hoạch, mở rộng hiệu quả sử dụng đất

Liên quan đến việc hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi), tại Hội thảo khoa học góp ý dự án Luật Đất đai (sửa đổi) và dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) ngày 13/10/2026, bà Lê Minh Nguyệt, Phó Giám đốc phụ trách Viện Nhà ở và Phát triển đô thị, Viện Kiến trúc quốc gia, đề xuất tiếp tục hoàn thiện các quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, sử dụng đất kết hợp đa mục đích và phân cấp quản lý đất đai cho chính quyền địa phương.

Hội thảo do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Tổng hội Xây dựng Việt Nam và Hội Khoa học Đất Việt Nam phối hợp tổ chức.

Theo bà Lê Minh Nguyệt, dự thảo luật cần được rà soát để bảo đảm không làm mất đi các điều kiện pháp lý về quy hoạch đã được xác lập tại Nghị quyết số 254/2025/QH15. Bà đề nghị bổ sung quy định tại Điều 58 và Điều 59 nhằm thể chế hóa đầy đủ các điều kiện về quy hoạch tại khoản 5 và khoản 6 Điều 4 của nghị quyết, bảo đảm thống nhất giữa pháp luật đất đai với pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn.

Việc hoàn thiện các quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý minh bạch, thống nhất cho hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất.

Đối với Điều 31 của dự thảo, bà Nguyệt đề nghị làm rõ nguyên tắc thống nhất, đồng bộ giữa quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất với quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn và các quy hoạch liên quan. Đồng thời, cần quy định cơ chế phối hợp, đối chiếu và xử lý những nội dung chưa thống nhất giữa các loại quy hoạch.

Theo bà, đây là cơ sở quan trọng để nâng cao tính khả thi, minh bạch trong quản lý, khai thác và sử dụng đất, đồng thời hỗ trợ phát triển không gian đô thị. Các yêu cầu cụ thể về hồ sơ kỹ thuật của đồ án, kế hoạch cần được hướng dẫn rõ trong các văn bản thi hành luật.

Bà Lê Minh Nguyệt cho biết, Luật Đất đai năm 2024 đã bổ sung nhiều chính sách về sử dụng đất kết hợp đa mục đích, sử dụng đất quốc phòng, an ninh gắn với hoạt động lao động sản xuất, phát triển kinh tế; đồng thời hoàn thiện quy định về chế độ sử dụng đất xây dựng công trình ngầm và đất hình thành từ hoạt động lấn biển.

Những quy định này mở rộng khả năng khai thác nguồn lực đất đai, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Trên thực tế, một số địa phương như Hà Nội, Lào Cai và Bắc Ninh đã triển khai các mô hình sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhằm nâng cao hiệu quả khai thác đất đai, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.

Nghị quyết số 254/2025/QH15 giao Chính phủ quy định các trường hợp sử dụng đất kết hợp đa mục đích, bao gồm đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp kết hợp phát triển năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, công nghệ cao, công nghệ số; đất xây dựng công trình sự nghiệp kết hợp với mục đích sự nghiệp khác hoặc mục đích công cộng có kinh doanh.

Việc sử dụng đất trong các trường hợp này được thực hiện theo quy định về sử dụng đất kết hợp với mục đích thương mại, dịch vụ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai tại địa phương đã phát sinh vướng mắc liên quan đến việc cấp phép xây dựng công trình trên đất sử dụng kết hợp đa mục đích. Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp thành phố Huế đã đề nghị bổ sung quy định cụ thể về vấn đề này nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho quá trình thực hiện.

Từ những vấn đề đặt ra, việc tiếp tục hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi) cần hướng tới mục tiêu vừa tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn, vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác nguồn lực đất đai, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.