Kiểm soát chặt cơ chế đặc thù, bảo đảm quyền lợi người dân khi đầu tư đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Theo đó, đa số ý kiến đánh giá Dự án đường Vành đai 5 là công trình hạ tầng chiến lược, có vai trò tăng cường kết nối liên vùng, phân luồng giao thông quá cảnh, mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và dịch vụ. Theo hồ sơ trình Quốc hội, tuyến đường dài khoảng 349 km, đi qua 7 tỉnh, thành phố, được chia thành 22 dự án thành phần với tổng mức đầu tư hơn 288.000 tỷ đồng.

Tán thành chủ trương đầu tư, đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) cho rằng cần chuyển tư duy từ đầu tư một tuyến giao thông sang kiến tạo một hành lang tăng trưởng mới. Theo đại biểu, hiệu quả của dự án cần được đánh giá toàn diện trên các phương diện như mở rộng không gian phát triển, thu hút công nghiệp, logistics, đô thị, dịch vụ, tạo việc làm và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế vùng, thay vì chỉ dựa trên lưu lượng phương tiện hay doanh thu thu phí.

Đại biểu đề nghị bổ sung hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả phát triển vùng trong báo cáo nghiên cứu khả thi; đồng thời đồng bộ quy hoạch công nghiệp, logistics, đô thị và dịch vụ dọc tuyến ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư để phát huy tối đa hiệu quả nguồn lực.

Nhấn mạnh vai trò kết nối kinh tế cửa khẩu và chuỗi logistics quốc gia, đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng cho rằng khi Vành đai 5 kết nối với cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn và các tuyến hướng ra cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, dự án sẽ góp phần hình thành hành lang logistics từ cửa khẩu đến cảng biển và các trung tâm sản xuất. Đại biểu cũng kiến nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ hơn hiệu quả liên kết vùng, kết nối quốc tế và sớm xây dựng cơ chế quản trị thống nhất toàn tuyến, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, vận hành và bảo trì công trình.

Quan tâm đến các cơ chế, chính sách đặc thù, đại biểu Tòng Thị Hạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị làm rõ chính sách bồi thường, hỗ trợ doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất; giải trình thuyết phục hơn về cơ chế thu hồi đất để bố trí lại địa điểm cho doanh nghiệp phải di dời. Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ việc xử lý chuyển tiếp khi thay đổi hình thức đầu tư các dự án thành phần, tránh làm gián đoạn tiến độ và bảo đảm quản lý hiệu quả nguồn vốn đầu tư công.

Đối với cơ chế điều tiết giá trị tăng thêm từ đất dọc tuyến, đại biểu đề nghị xác định cụ thể nguồn thu, tỷ lệ phân chia giữa ngân sách Trung ương và địa phương cũng như mục đích sử dụng nguồn lực nhằm phục vụ phát triển hạ tầng, chỉnh trang đô thị và bảo đảm an sinh xã hội.

Cùng quan điểm, đại biểu Vừ A Bằng (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) cho rằng quy định về giá trị tăng thêm từ phát triển đô thị, khu chức năng hai bên tuyến còn chưa rõ, cần quy định cụ thể các khoản chi phí được khấu trừ, nguồn thu và tỷ lệ phân chia để thuận lợi trong quá trình triển khai.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đánh giá việc chia dự án thành 22 dự án thành phần và giao địa phương làm cơ quan chủ quản phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, các cơ chế đặc thù cần được quy định chặt chẽ, minh bạch. Đại biểu đề nghị vẫn phải thực hiện đầy đủ đánh giá tác động môi trường và nghĩa vụ trồng rừng thay thế khi chuyển mục đích sử dụng đất rừng.

Đối với cơ chế chỉ định thầu, đại biểu cho rằng cần giới hạn phạm vi áp dụng đối với các gói thầu thực sự cấp bách như tư vấn, giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật; đồng thời quy định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng nhằm bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và phòng ngừa trục lợi chính sách. Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định về rà soát quy hoạch, nguyên tắc phân chia nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến và tiêu chí kiểm soát việc chuyển đổi giữa đầu tư công với phương thức đối tác công tư (PPP).

Đề cập đến tác động của dự án, đại biểu Võ Văn Hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ nhu cầu thu hồi đất, công tác di dời, hỗ trợ, tái định cư và các tác động đến sinh kế, việc làm của người dân. Theo đại biểu, chính sách bồi thường phải được thực hiện chặt chẽ, hài hòa lợi ích, hạn chế phát sinh khiếu kiện.
Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu xây dựng cầu cạn tại những đoạn tuyến phù hợp nhằm giảm diện tích giải phóng mặt bằng và nhu cầu vật liệu san lấp; đồng thời cân đối cơ cấu nguồn vốn, xác định rõ các đoạn đầu tư công và các đoạn có thể triển khai theo phương thức PPP để sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Kết thúc thảo luận, các đại biểu bày tỏ sự đồng thuận cao với chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đồng thời kiến nghị tiếp tục hoàn thiện phương án huy động và phân bổ nguồn lực, tăng cường cơ chế quản trị thống nhất toàn tuyến, kiểm soát chặt các cơ chế đặc thù và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án.