Rà soát nguồn lực cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Điều chỉnh dự án để tăng kết nối, nâng cao hiệu quả đầu tư

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội tờ trình của Chính phủ về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, Chính phủ trình Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng nhằm bảo đảm phù hợp với các quy hoạch mới được phê duyệt, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác và tăng cường kết nối hạ tầng giao thông.

Theo Bộ trưởng, dự án tiếp tục được triển khai theo 9 dự án thành phần. Việc điều chỉnh phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các quy hoạch liên quan đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung 8,4 km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm và điều chỉnh vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm. Việc điều chỉnh nhằm bảo đảm phù hợp với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia mới, đồng thời tăng cường kết nối giữa đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội, tạo thuận lợi cho hành khách và thúc đẩy phát triển đô thị khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD.

Chính phủ cũng đề xuất điều chỉnh tên gọi đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp với quy hoạch và phương án tổ chức vận tải. Đồng thời, bổ sung hai tuyến nhánh kết nối mạng lưới đường sắt hiện hữu với các ga trên tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Đáng chú ý, quy mô đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng được đề xuất đầu tư hoàn thiện đường đôi ngay trong giai đoạn đầu, thay vì phân kỳ đầu tư đường đơn như trước. Theo kết quả cập nhật dự báo nhu cầu vận tải, nếu tiếp tục đầu tư đường đơn, đến năm 2038 đã phải chuẩn bị nâng cấp, năm 2041 triển khai đầu tư và đến năm 2045 phải đưa tuyến đường đôi vào khai thác.

Về công nghệ khai thác, Chính phủ đề xuất điều chỉnh loại hình sức kéo trên các tuyến nhánh kết nối cảng biển. Theo đó, các tuyến nhánh sẽ sử dụng đầu máy diesel trong giai đoạn đầu theo chủ trương đầu tư đã được phê duyệt và dự kiến chuyển sang đầu máy sử dụng năng lượng sạch sau năm 2045 nhằm phát huy hiệu quả đầu tư.

Nhiều yếu tố mới đặt ra yêu cầu điều chỉnh chủ trương đầu tư

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, dự án là công trình quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15. Tuy nhiên, quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi xuất hiện nhiều yếu tố mới liên quan đến địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải cũng như phương án kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia, cảng biển và logistics.

Vì vậy, việc Chính phủ đề nghị điều chỉnh phạm vi, quy mô đầu tư, công nghệ, sơ bộ tổng mức đầu tư và một số nội dung khác của Nghị quyết số 187 là có cơ sở và đúng thẩm quyền theo quy định của Luật Đầu tư công.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tính thống nhất giữa các tài liệu trong hồ sơ trình Quốc hội; hoàn thiện số liệu khảo sát, phương án kỹ thuật, công nghệ, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, nhu cầu sử dụng đất và các điều kiện tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm tính khả thi, hạn chế việc phải điều chỉnh trong quá trình triển khai.

Đối với phạm vi và quy mô đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng việc đầu tư hoàn thiện đường đôi ngay trong giai đoạn 2026-2030 sẽ làm tăng đáng kể tổng mức đầu tư cũng như nhu cầu bố trí vốn đầu tư công, trong bối cảnh nhiều dự án quan trọng quốc gia khác cũng cần nguồn lực lớn. Vì vậy, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, đánh giá đầy đủ tác động đến khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công để Quốc hội có cơ sở lựa chọn phương án đầu tư phù hợp.

Đối với phương án sử dụng đầu máy diesel trên các tuyến nhánh, cơ quan thẩm tra đề nghị hoàn thiện lộ trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, bảo đảm phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Ủy ban cũng lưu ý việc tổng mức đầu tư dự kiến tăng đáng kể so với chủ trương đầu tư ban đầu. Do đó, Chính phủ cần tiếp tục đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới để làm rõ cơ sở xác định tổng mức đầu tư.

Về nguồn vốn, Chính phủ được đề nghị xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và kế hoạch đầu tư công trung hạn; quản lý chặt chẽ vốn vay nước ngoài, bảo đảm an toàn nợ công và không ảnh hưởng đến nguồn lực dành cho các dự án quan trọng quốc gia khác.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phương án xử lý diện tích đất đã giải phóng mặt bằng theo hướng tuyến cũ nhưng không còn sử dụng sau điều chỉnh, nhằm tránh thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.

Đối với tiến độ triển khai, Chính phủ cần cập nhật kế hoạch tổng thể, xác định rõ các mốc chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, bố trí vốn, triển khai các dự án thành phần và tổ chức thi công; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương để hạn chế phát sinh điều chỉnh tiến độ.

Về hiệu quả đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự báo nhu cầu vận tải, cập nhật các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và tài chính sau khi điều chỉnh tổng mức đầu tư; làm rõ khả năng thu hồi vốn, phương án hoàn trả vốn vay, hiệu quả khai thác của từng tuyến nhánh và các giải pháp quản trị chi phí vận hành nhằm bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án.