ADN lãnh thổ và điều kiện cần để đột phá tăng trưởng

Một trong những câu hỏi quan trọng nhất của quy hoạch và phát triển là: Nếu phát triển thuận theo ADN lãnh thổ giúp bền vững hơn, thì làm thế nào để đạt được tốc độ tăng trưởng cao, thậm chí tăng trưởng hai con số? Câu trả lời nằm ở việc phân biệt rõ giữa nền tảng phát triển và động lực tăng trưởng. ADN lãnh thổ là tập hợp những điều kiện tự nhiên, lịch sử, văn hóa, vị trí địa lý, mạng lưới hạ tầng, nguồn lực con người và các quan hệ kinh tế - xã hội đã hình thành trong thời gian dài.

ADN không quyết định trực tiếp tốc độ tăng trưởng, nhưng quyết định hướng phát triển phù hợp nhất của một địa phương. Một địa phương khi phát triển thuận theo điều kiện tự nhiên, lịch sử, văn hóa, vị trí địa lý, mạng lưới hạ tầng, nguồn lực con người và các quan hệ kinh tế - xã hội sẽ có khả năng sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, giảm chi phí điều chỉnh, hạn chế rủi ro và duy trì sức sống lâu dài. Đây chính là nền tảng của phát triển bền vững.

Tuy nhiên, phát triển bền vững không đồng nghĩa với tăng trưởng nhanh. Một địa phương có thể phát triển ổn định trong nhiều năm nhưng vẫn chỉ đạt mức tăng trưởng trung bình nếu không tạo ra những động lực mới. Vì vậy, ADN lãnh thổ chỉ là điều kiện cần. Muốn tăng trưởng cao cần có thêm các yếu tố đột phá.

Về bản chất, ADN giống như bộ gen của một cơ thể. Bộ gen quyết định cơ thể phù hợp với môi trường nào và có những tiềm năng gì. Nhưng để phát triển mạnh mẽ, cơ thể còn cần dinh dưỡng, năng lượng, luyện tập và môi trường thuận lợi. Đối với một địa phương cũng vậy. ADN lãnh thổ tạo ra tiềm năng, còn thể chế, công nghệ, nguồn lực và các dự án chiến lược mới là những yếu tố chuyển hóa tiềm năng thành tăng trưởng thực tế. Công thức phát triển có thể được khái quát như sau: ADN lãnh thổ + Thể chế vượt trội + Dự án động lực + Công nghệ mới + Nguồn lực đầu tư + Quản trị hiệu quả = Tăng trưởng bền vững và đột phá.

Trong đó, thể chế là yếu tố quan trọng hàng đầu. Lịch sử phát triển của nhiều cực tăng trưởng trên thế giới cho thấy những địa phương bứt phá nhanh thường không chỉ có lợi thế tự nhiên mà còn sở hữu cơ chế đặc thù, môi trường đầu tư thông thoáng và khả năng thu hút nguồn lực vượt trội. Thể chế giúp rút ngắn thời gian thực hiện dự án, giảm chi phí giao dịch và tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Yếu tố thứ hai là các dự án động lực. Không có địa phương nào đạt tăng trưởng hai con số chỉ nhờ các dự án nhỏ và phân tán. Những dự án hạ tầng chiến lược, khu công nghệ cao, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng biển, sân bay, trung tâm đổi mới sáng tạo hay các cụm công nghiệp quy mô lớn thường đóng vai trò tạo bước nhảy cho toàn bộ nền kinh tế.

Yếu tố thứ ba là công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh hiện nay, AI, dữ liệu lớn, kinh tế số và công nghệ cao đang trở thành bộ tăng áp mới của nền kinh tế. Những địa phương biết tận dụng công nghệ để nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng quản trị và tạo ra các ngành kinh tế mới sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Yếu tố thứ tư là tổ chức không gian phát triển hợp lý. Tăng trưởng nhanh không phải là phát triển dàn trải trên toàn bộ lãnh thổ mà là tập trung nguồn lực vào những khu vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao nhất. Đây cũng chính là logic của các cực tăng trưởng. Một cực tăng trưởng mạnh có thể tạo ra tác động lan tỏa lớn hơn nhiều so với việc phân bổ nguồn lực đồng đều cho mọi khu vực.

Đối với Đà Nẵng, ADN lãnh thổ phát triển nổi bật là sự kết hợp giữa biển, cảng biển, sân bay quốc tế, hành lang kinh tế Đông – Tây, công nghệ cao, AI, cụm di sản thế giới Hội An – Mỹ Sơn và vành đai sinh thái phía Tây. Đây là một tổ hợp lợi thế rất hiếm trong khu vực châu Á. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc khai thác các lợi thế sẵn có thì Đà Nẵng có thể phát triển ổn định nhưng khó đạt vai trò cực tăng trưởng quốc gia.

Muốn tạo bước nhảy vọt, Đà Nẵng cần những đột phá chiến lược. Trước hết là hoàn thiện thể chế đặc thù cho một đô thị động lực quốc gia. Tiếp theo là xây dựng và vận hành hiệu quả cảng Liên Chiểu, khu thương mại tự do, trung tâm logistics quốc tế, khu công nghệ cao thế hệ mới và trung tâm AI của Việt Nam. 

Đồng thời cần phát triển mạnh kinh tế biển, kinh tế số, dịch vụ chất lượng cao, du lịch di sản và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong mô hình phát triển không gian mới, hai cực tăng trưởng Bắc – Nam cần đóng vai trò đầu tàu kinh tế. Cực di sản văn hóa phía Đông tạo ra giá trị từ văn hóa, du lịch và bản sắc. Cực sinh thái chiến lược phía Tây bảo vệ nguồn nước, đa dạng sinh học, hấp thụ carbon và tạo nền tảng phát triển bền vững. Sự kết hợp giữa bốn cực này giúp vừa duy trì ADN lãnh thổ vừa tạo điều kiện cho các động lực tăng trưởng mới phát huy hiệu quả.

Từ góc độ chiến lược, có thể rút ra một nguyên lý quan trọng là nắm được ADN lãnh thổ giúp địa phương đi đúng hướng, còn đột phá giúp địa phương đi nhanh hơn. Nếu thiếu AND lãnh thổ, tăng trưởng có thể nhanh nhưng dễ mất cân bằng và không bền vững. 

Nếu chỉ có ADN lãnh thổ mà thiếu đột phá, phát triển sẽ ổn định nhưng khó tạo ra bước nhảy về quy mô và vị thế. Chỉ khi kết hợp được cả hai yếu tố, một địa phương mới có thể vừa phát triển bền vững vừa đạt được tốc độ tăng trưởng đủ lớn để trở thành cực tăng trưởng thực sự. Đối với Đà Nẵng trong tầm nhìn 2075, mục tiêu không chỉ là trở thành một thành phố đáng sống hay trung tâm vùng, mà là hình thành một cực tăng trưởng quốc gia dựa trên ADN đặc trưng của mình: Đô thị biển – Cảng biển – Logistics – AI – Di sản – Sinh thái. Đây mới là con đường vừa bảo đảm tính bền vững lâu dài, vừa tạo khả năng bứt phá mạnh mẽ trong tương lai.