Hai 'tư lệnh ngành' chỉ rõ những điểm nghẽn khiến giải ngân vốn đầu tư công chậm tiến độ

Ngày 12/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn đối với các nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, khoa học và công nghệ. Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là tình trạng giải ngân vốn đầu tư công chưa đạt kỳ vọng.

Tại phiên chất vấn, đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn Đà Nẵng) đề cập đến hiện tượng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp tổ chức thi công, thay vào đó phân chia công việc qua nhiều cấp trung gian. Tình trạng này khiến đơn vị trực tiếp thực hiện công trình phải gánh thêm chi phí, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn, tiến độ thanh toán và thậm chí phát sinh nợ đọng xây dựng.

Làm rõ vấn đề, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, công tác giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 đã có những chuyển biến tích cực so với năm trước. Tính đến hết tháng 10/2026, tỷ lệ giải ngân của cả nước đạt khoảng 74% kế hoạch vốn.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, bên cạnh những yếu tố khách quan, vẫn tồn tại nhiều nguyên nhân chủ quan cần được nhận diện và xử lý. Đáng chú ý là tình trạng "bán thầu" được đại biểu phản ánh. Bộ trưởng cho rằng, trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư trong việc theo dõi, giám sát, bảo đảm nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng đã ký kết. Các bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình triển khai dự án.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng chỉ ra những khó khăn kéo dài nhiều năm như chậm giải phóng mặt bằng, giá nhân công và nguyên vật liệu tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công. Để nâng cao hiệu quả giải ngân, Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1129 về chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công, qua đó tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong tổ chức thực hiện.

Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Bộ trưởng cho biết, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai chương trình mục tiêu quốc gia hợp nhất. Ngân sách Trung ương đã bố trí 35.000 tỷ đồng, trong đó khoảng 10.000 tỷ đồng vốn chi thường xuyên và 25.000 tỷ đồng vốn chi đầu tư.

Dù vậy, đến ngày 31/10, tỷ lệ giải ngân mới đạt 7,9%. Nguyên nhân được lý giải là Quốc hội đến tháng 9/2026 mới thông qua Nghị quyết 46 về phê chuẩn chương trình; sau đó Chính phủ mới ban hành Nghị định 387 và tổ chức tập huấn triển khai. Bộ trưởng thừa nhận khả năng giải ngân trong năm nay khó đạt yêu cầu, song chương trình được đánh giá trong cả giai đoạn 5 năm và được phép chuyển nguồn vốn.

Trả lời bổ sung về lĩnh vực xây dựng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, mặc dù tỷ lệ giải ngân đến hết tháng 10 tương đối tốt so với cùng kỳ năm trước, một số địa phương vẫn có tiến độ triển khai chậm.

Các nguyên nhân khách quan chủ yếu gồm vướng mắc giải phóng mặt bằng, biến động giá, thiếu nguồn cung vật liệu, thiếu nhân lực, việc công bố chỉ số giá của địa phương chưa kịp thời và ảnh hưởng của thời tiết. Bên cạnh đó, năng lực quản trị, tổ chức thực hiện và điều hành dự án của một số chủ đầu tư còn hạn chế.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng thẳng thắn nhìn nhận những bất cập trong hoạt động đấu thầu. Có trường hợp nhà thầu liên danh đáp ứng yêu cầu về năng lực nhưng năng lực thực tế của một số thành viên không bảo đảm, dẫn đến việc giao lại công việc cho các nhà thầu nhỏ hơn, phát sinh tình trạng "bán thầu".

Theo Bộ trưởng, dù Luật Đấu thầu đã quy định chặt chẽ về đánh giá năng lực tài chính, máy móc, thiết bị và nhân lực, hiện tượng này vẫn xảy ra và phải được xử lý theo quy định pháp luật. Chủ đầu tư cũng phải chịu trách nhiệm kiểm soát tiến độ, chất lượng và hoạt động của các đơn vị thi công.

Bộ trưởng cho biết, nội dung này đang được quan tâm trong quá trình sửa đổi Luật Đấu thầu do Bộ Tài chính chủ trì. Bộ Xây dựng sẽ phối hợp xây dựng các nghị định hướng dẫn nhằm hoàn thiện quy định, hạn chế tình trạng bán thầu và nâng cao hiệu quả triển khai các dự án đầu tư công.