Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Chuyển từ quản lý đô thị sang quản trị hiện đại, kiến tạo phát triển

Chiều ngày 21/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị giữa Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy TP Hồ Chí Minh về tình hình triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội của thành phố và việc xây dựng dự án Luật Phát triển đô thị.

Dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, kế thừa những cơ chế, chính sách còn phù hợp của Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm cơ chế đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh, đồng thời tham khảo các quy định tương đồng trong Luật Thủ đô.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết Bộ Chính trị đã thống nhất đổi tên dự án Luật Đô thị đặc biệt thành Luật Phát triển đô thị và cơ bản đồng ý với định hướng phân quyền mạnh hơn cho các đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Bộ Chính trị cũng giao Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Đảng ủy Quốc hội và các cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến, hoàn thiện các nội dung về mô hình tổ chức và cơ chế, chính sách đối với khu kinh tế đặc biệt để báo cáo Bộ Chính trị.

Đánh giá cao sự chuẩn bị khẩn trương, nghiêm túc của TP Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan đối với dự án Luật, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị thay cho cách thức mỗi địa phương đề xuất một nghị quyết đặc thù riêng là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng thể chế.

Theo Chủ tịch Quốc hội, dự án Luật không chỉ tạo động lực phát triển cho TP Hồ Chí Minh mà còn hướng tới hình thành khuôn khổ pháp lý chung để các đô thị khác trên cả nước có thể áp dụng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện sự chuyển đổi từ tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, chủ động và kiến tạo phát triển.

Đề cập đến yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị đô thị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cốt lõi của phân cấp, phân quyền là trao thẩm quyền thực chất cho chính quyền đô thị, giúp địa phương chủ động quyết định các vấn đề về đầu tư, đất đai, cấp phép và xử lý những vấn đề phát sinh trên địa bàn. Tuy nhiên, việc phân quyền cần gắn với các tiêu chí cụ thể về năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực và đội ngũ cán bộ nhằm bảo đảm hiệu quả thực thi.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu làm rõ giới hạn pháp lý đối với việc thí điểm các cơ chế mới, đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Một nội dung được đặc biệt quan tâm là việc thể chế hóa mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), gắn với quy hoạch không gian động. Theo đó, dự thảo Luật cần quy định rõ phạm vi, bán kính khu vực phụ cận các nhà ga để áp dụng cơ chế tái thiết đô thị, khai thác hiệu quả quỹ đất, phát triển đồng bộ hệ thống giao thông công cộng, công viên và không gian công cộng.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế đấu giá quyền phát triển không gian ngầm, không gian trên cao tại các khu vực TOD; đồng thời xây dựng cơ chế thu hồi phần giá trị đất đai tăng thêm từ đầu tư hạ tầng để bổ sung nguồn lực cho phát triển đô thị.

Nhấn mạnh điểm nghẽn hiện nay là các đô thị chưa có cơ chế tự tạo nguồn vốn đầu tư, còn phụ thuộc nhiều vào ngân sách và tín dụng ngân hàng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật cần mở rộng các công cụ huy động nguồn lực như phát hành trái phiếu chính quyền địa phương chuyên biệt, thành lập quỹ đầu tư phát triển hạ tầng đô thị theo nguyên tắc thị trường và mở rộng hợp tác công – tư trong lĩnh vực hạ tầng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần cắt giảm thủ tục trung gian, rút ngắn thời gian đầu tư, cho phép thực hiện đồng thời các thủ tục về quy hoạch, đất đai và môi trường đối với các dự án đô thị chiến lược. Đối với TP Hồ Chí Minh, cần đặc biệt quan tâm việc di dời, chỉnh trang nhà ở ven sông, kênh, rạch nhằm nâng cao chất lượng sống, bảo vệ môi trường và phòng, chống sạt lở.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu rà soát kỹ mối quan hệ giữa Luật Phát triển đô thị với các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước; đồng thời hoàn thiện các cơ chế về tái thiết, chỉnh trang đô thị, lựa chọn nhà đầu tư và phân chia nguồn thu từ đất đai để tái đầu tư cho địa phương.

Ngoài các cơ chế về quản trị, tài chính và đầu tư, dự thảo Luật cần bổ sung, hoàn thiện các tiêu chí về đô thị thông minh, đô thị xanh và bảo đảm an sinh xã hội, hướng tới xây dựng các đô thị phát triển nhanh nhưng bền vững, hiện đại, đáng sống và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, Luật Phát triển đô thị phải đồng thời thực hiện hai mục tiêu: tạo cơ chế đủ mạnh để TP Hồ Chí Minh phát triển và xây dựng khuôn khổ pháp lý chung cho các đô thị trên cả nước. Khi Luật được ban hành, không chỉ TP Hồ Chí Minh mà nhiều địa phương như Quảng Ninh, Bắc Ninh và các đô thị khác cũng có thể áp dụng các cơ chế phù hợp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chí.

Chủ tịch Quốc hội cơ bản đồng tình với đề xuất trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, đồng thời yêu cầu dự án Luật phải được xây dựng theo hướng có thể triển khai ngay sau khi ban hành, hạn chế tối đa việc phải chờ các văn bản hướng dẫn.