Đề xuất cơ chế đặc thù để đẩy nhanh xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy

Theo Bộ Tài chính, dự thảo hướng đến tăng cường phân cấp, phân quyền, làm rõ quy định pháp luật, tạo sự thống nhất trong quá trình triển khai. Trong đó, đáng chú ý là cơ chế cho thuê nhà, đất dôi dư trong thời gian chờ giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật.

Cho thuê nhà, đất dôi dư tối đa 5 năm

Đối với nhà, đất dôi dư do tổ chức phát triển quỹ đất tiếp nhận từ ngày 1/3/2025 theo quyết định hoặc văn bản phân công của cơ quan có thẩm quyền, việc giao đất, cho thuê đất và cho thuê đất ngắn hạn tiếp tục thực hiện theo pháp luật về đất đai và các quy định liên quan.

Tuy nhiên, trong thời gian chờ thực hiện thủ tục giao đất, cho thuê đất, nếu tổ chức phát triển quỹ đất đề nghị và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý, đơn vị này có thể cho thuê nhà, đất dôi dư theo cơ chế áp dụng đối với tổ chức quản lý, kinh doanh nhà địa phương.

Cơ chế này được thực hiện theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP, Nghị định số 286/2025/NĐ-CP và Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP. Tổ chức phát triển quỹ đất không phải làm thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà; thời hạn cho thuê tối đa là 5 năm.

Đối với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận, việc giao đất, cho thuê đất vẫn thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai. Trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục, nếu có nhu cầu khai thác ngắn hạn, Chủ tịch UBND cấp xã được giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc cho thuê nhà, đất theo cơ chế tương tự.

Đơn vị sự nghiệp công lập cũng không phải thực hiện thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà, với thời hạn cho thuê tối đa 5 năm.

Trường hợp Nhà nước triển khai kế hoạch sử dụng đất trong thời hạn thuê, hợp đồng thuê nhà phải chấm dứt trước thời hạn và thực hiện theo quy định tại Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP.

Ưu tiên thuê nhà, đất đối với cơ sở xã hội hóa

Dự thảo cũng quy định rõ điều kiện xác định cơ sở thực hiện xã hội hóa là đối tượng ưu tiên thuê nhà, đất dôi dư.

Theo đó, cơ sở phải thuộc danh mục các loại hình xã hội hóa do Thủ tướng Chính phủ ban hành, đồng thời đáp ứng các tiêu chí về quy mô, tiêu chuẩn theo quy định. Trường hợp chưa đáp ứng, cơ sở có thể được xem xét nếu việc thuê nhà giúp đáp ứng các tiêu chí này.

Chính sách ưu tiên chỉ áp dụng khi cơ sở thuê nhà để sử dụng vào mục đích phù hợp với lĩnh vực, loại hình xã hội hóa đã đăng ký.

Các cơ sở phải có bản thuyết minh về việc đáp ứng tiêu chí quy mô, tiêu chuẩn theo quy định về chính sách khuyến khích xã hội hóa trong các lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường. Đồng thời, cơ sở phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của nội dung thuyết minh.

Làm rõ tiền đặt trước và trách nhiệm hoàn trả ưu đãi

Về đơn giá thuê đất hằng năm, dự thảo xác định đây là đơn giá tương ứng với loại đất và mục đích cho thuê theo quy định của pháp luật về đất đai.

Đối với tiền đặt trước khi thuê nhà, đất, nếu mức tiền xác định theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP thấp hơn tiền thuê nhà của 3 tháng theo đơn giá đã niêm yết, công khai thì tiền đặt trước được tính bằng tiền thuê của 3 tháng. Trường hợp thời gian thuê không quá 3 tháng, tiền đặt trước bằng tổng tiền thuê của cả thời hạn thuê theo đơn giá công khai.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế xử lý đối với trường hợp bên thuê không đáp ứng điều kiện được hưởng chính sách ưu tiên. Nếu cơ quan chức năng phát hiện vi phạm qua kiểm tra, thanh tra hoặc giám sát, bên thuê phải hoàn trả số tiền thuê nhà đã được miễn, giảm và nộp khoản tiền tương đương tiền chậm nộp theo quy định của pháp luật về quản lý thuế, tính trong thời gian không đáp ứng điều kiện ưu tiên.

Đối tượng vi phạm đồng thời không được tiếp tục hưởng chính sách ưu tiên trong thời gian còn lại của hợp đồng. Tổ chức quản lý, kinh doanh nhà có trách nhiệm điều chỉnh nội dung hợp đồng tại phụ lục hợp đồng.

Đối với nhà, đất dôi dư đã có công trình viễn thông được lắp đặt hợp pháp trước khi bàn giao cho đơn vị tiếp nhận quản lý, khai thác, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà, tổ chức phát triển quỹ đất hoặc đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã được kế thừa hợp đồng đã ký kết hoặc tiếp tục khai thác theo quy định.

Nguồn thu từ hoạt động này được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 108/2024/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 286/2025/NĐ-CP.

Các cơ chế được đề xuất nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình quản lý, khai thác nhà, đất dôi dư, hạn chế tình trạng tài sản công bị bỏ trống, lãng phí trong thời gian chờ hoàn tất các thủ tục về đất đai.