Đề xuất 7 nhóm chính sách lớn tại dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết 18-NQ/TW, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn để biến đất đai thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển đất nước.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần hai năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 đã tạo nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn bộc lộ một số bất cập như chất lượng quy hoạch chưa cao, thị trường quyền sử dụng đất thiếu minh bạch, thủ tục giao đất, cho thuê đất còn chồng chéo, công tác bồi thường, tái định cư còn cứng nhắc, ảnh hưởng tiến độ nhiều dự án trọng điểm.

Do đó, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được xây dựng với mục tiêu hoàn thiện thể chế, tháo gỡ toàn diện các vướng mắc, giải phóng nguồn lực đất đai, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế và phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tại phiên họp, cơ quan chủ trì soạn thảo nêu rõ 07 nhóm định hướng chính sách lớn và dự kiến nội dung thể chế trong dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Thứ nhất, đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo không gian phát triển nhằm nâng cao chất lượng quy hoạch theo không gian phát triển, gắn kết chặt chẽ với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, ngành. Chuyển từ phương thức chỉ khống chế chỉ tiêu sang quy hoạch không gian lãnh thổ thống nhất; sửa đổi hệ thống quy hoạch theo chính quyền địa phương 02 cấp, đơn giản hóa và số hóa tích hợp. Quy định chặt chẽ thẩm quyền, điều chỉnh quy hoạch để hạn chế "quy hoạch treo", chạy theo lợi ích cục bộ; ưu tiên quỹ đất cho y tế, văn hóa, giáo dục, hạ tầng, công nghiệp, nhà ở xã hội, không gian ngầm và lấn biển. Dự kiến thể chế định hướng quy hoạch các cấp được lập đồng thời; không quy định cụ thể nội dung, quy trình lập, thẩm định, phê duyệt chi tiết trong Luật mà chỉ quy định nguyên tắc, hệ thống, trách nhiệm và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Thứ hai, linh hoạt phương thức giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất. Tập trung hoàn thiện phương thức tiếp cận đất đai công khai, minh bạch, bình đẳng; thực hiện giao đất, cho thuê đất chủ yếu qua đấu giá, đấu thầu đối với đất do Nhà nước quản lý. Cho phép người sử dụng đất linh hoạt lựa chọn hình thức thuê đất trả tiền hằng năm hoặc trả tiền một lần. Ưu tiên bố trí quỹ đất dôi dư từ trụ sở công cho y tế, giáo dục; ưu tiên quỹ đất phát triển nhà ở cho thuê.

Thứ ba, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đẩy nhanh tiến độ dự án, bảo đảm hài hòa lợi ích. Trong đó bổ sung trường hợp Nhà nước thu hồi đất phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng thật sự cần thiết. Cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư đối với một số dự án đặc thù để đẩy nhanh tiến độ.

Thứ tư, tài chính về đất đai và giá đất, bỏ quy định giá đất cụ thể, quy định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh quyết định, sửa đổi, bổ sung. Bỏ quy định về tư vấn xác định giá đất và điều kiện hành nghề tư vấn giá đất để nâng cao trách nhiệm cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập. Bổ sung chính sách thuế cao đối với đất bỏ hoang, mua bán ngắn hạn nhằm chống đầu cơ, chống lãng phí.

Thứ năm, về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất khắc phục tình trạng đất lãng phí, hoang hóa; khơi thông nguồn lực qua cơ chế sử dụng đất đa mục đích (kết hợp thương mại, dịch vụ, du lịch tâm linh) và khai thác không gian công trình ngầm, lấn biển dưới sự kiểm soát chặt chẽ về an ninh, quốc phòng.

Dự kiến tiến tới đơn giản hóa phân loại đất. Bổ sung chính sách phát triển thị trường cho thuê đất nông nghiệp chuyên nghiệp, thúc đẩy tích tụ đất đai quy hoạch lớn. Bổ sung chế độ sử dụng đất đặc thù cho khu phi thuế quan, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do. Chuyển quy định hạn mức đất lúa từ "quy định cứng diện tích tối thiểu" sang quy định linh hoạt chuyển đổi cây trồng kém hiệu quả nhưng quản lý chặt chẽ. Xử lý dứt điểm tồn tại đất nông, lâm trường.

Thứ sáu, tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai; phân cấp, phân quyền. Xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai tập trung, thống nhất, liên thông với dữ liệu dân cư, thuế, ngân hàng. Phấn đấu năm 2026 hoàn thành cơ sở dữ liệu số toàn bộ các thửa đất đã thu thập; đến hết năm 2027 hoàn thành đo đạc, lập bản đồ địa chính trên toàn quốc. Phân cấp thẩm quyền thu hồi, giao đất, cho thuê đất, cấp Giấy chứng nhận phù hợp với chính quyền địa phương 02 cấp. 

Thứ bảy, tăng cường công tác kiểm ta, giám sát, xử lý vi phạm; giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; giải quyết cơ bản những hạn chế, vướng mắc kéo dài liên quan đến quản lý và sử dụng đất.  

Cũng tại phiên họp, các đại biểu thảo luận, cho ý kiến chi tiết vào từng nhóm chính sách, làm rõ tính khả thi và sự đồng bộ của dự thảo Luật, chuẩn bị tốt nhất các nội dung để trình Quốc hội xem xét theo đúng Chương trình lập pháp.

Hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, khuyến khích sử dụng đất đa mục đích, phát triển thị trường cho thuê đất nông nghiệp và xử lý tồn tại đất nông, lâm trường.

Đẩy mạnh phân cấp, cải cách hành chính và chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, liên thông; hoàn thành số hóa dữ liệu đất đai vào năm 2026 và bản đồ địa chính toàn quốc vào năm 2027.

Tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp, khiếu nại nhằm khắc phục các bất cập kéo dài trong quản lý, sử dụng đất.

Các đại biểu tại phiên họp đã góp ý chi tiết đối với từng nhóm chính sách, tập trung đánh giá tính khả thi và sự đồng bộ của dự thảo, làm cơ sở hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội xem xét.