Hoàn thiện định hướng phát triển đô thị thông minh, quản trị không gian ngầm

Ngày 23/9, Bộ trưởng Trần Hồng Minh chủ trì cuộc họp nghe báo cáo, cho ý kiến về hai dự thảo trên. Cuộc họp có sự tham dự của Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, các chuyên gia, nhà khoa học cùng lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng và đại diện một số cơ quan, doanh nghiệp công nghệ.

Đô thị thông minh phải gắn với đổi mới quản trị

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, đô thị hóa những năm qua đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu và nâng cao chất lượng sống. Phát triển đô thị thông minh cũng đã chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang triển khai các đề án, cơ sở dữ liệu dùng chung, trung tâm điều hành và ứng dụng chuyên ngành.

Tuy nhiên, kết quả giữa các địa phương chưa đồng đều. Dữ liệu còn phân tán, một số hệ thống chủ yếu dừng ở hiển thị thông tin, chưa gắn kết chặt chẽ với quy hoạch, đầu tư và vận hành hạ tầng; việc đo lường hiệu quả cũng chưa thống nhất.

Bộ trưởng nhấn mạnh, đô thị thông minh không nên được xem là một chương trình công nghệ riêng lẻ mà phải trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đổi mới phương thức quản trị đô thị.

Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia cần bám sát các chủ trương về phát triển đô thị bền vững, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quy mô, không gian và phương thức quản lý đô thị cũng thay đổi. Theo đó, cấp tỉnh cần tăng năng lực điều phối, trong khi cấp xã, phường trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề sát với người dân.

Bộ trưởng yêu cầu dữ liệu phải được kết nối, quy trình được số hóa, hoạt động điều hành được theo dõi và đánh giá dựa trên kết quả. Cùng với đó, việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, BIM và bản sao số cần đi đôi với yêu cầu về tiêu chuẩn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chủ quyền dữ liệu và khả năng làm chủ công nghệ.

Hướng tới “một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương”

Theo đại diện Cục Phát triển đô thị, một trong những tư tưởng quan trọng của dự thảo là “Một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương”.

Theo đó, Trung ương thống nhất về thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kiến trúc ICT tham chiếu và nguyên tắc kết nối, chia sẻ dữ liệu. Các địa phương chủ động lựa chọn bài toán, mô hình và lộ trình phát triển đô thị thông minh phù hợp đặc điểm, nhu cầu và nguồn lực.

Cách tiếp cận này cho phép phát triển đô thị thông minh theo đặc thù từng khu vực, từ đô thị công nghiệp, logistics - cảng biển, du lịch - di sản đến đô thị ven biển, vùng sông nước.

Đối với các khu vực phát triển mới, giải pháp “thông minh” được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế, kết hợp BIM/CIM, hạ tầng xanh và năng lượng tuần hoàn. Với các đô thị hiện hữu, trọng tâm là ứng dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thiết thực như giao thông, ngập úng, môi trường và quản lý chất thải.

Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% thành phố trực thuộc Trung ương phê duyệt và triển khai đề án phát triển đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, kết nối dữ liệu đất đai, dân cư với quy hoạch và hạ tầng; ứng dụng AI trong ít nhất 3 lĩnh vực ưu tiên.

Bên cạnh đó, dự thảo định hướng thí điểm bản sao số tại ít nhất 5 khu vực đô thị lớn; phấn đấu có 3-5 đô thị được các tổ chức quốc tế ghi nhận trong mạng lưới đô thị thông minh; vận hành Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia và hình thành 2-3 trung tâm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo chuyên sâu về đô thị thông minh.

Lộ trình được chia thành 3 giai đoạn. Giai đoạn 2026-2027 tập trung hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, kiến trúc, xây dựng Cổng thông tin quốc gia và xác lập số liệu nền. Giai đoạn 2028-2029 đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu, nâng cấp các trung tâm điều hành đô thị thông minh và nhân rộng mô hình hiệu quả. Năm 2030 sẽ đánh giá mức độ trưởng thành, tổng kết và đề xuất định hướng đến năm 2035.

Quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm

Đối với Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho rằng nội dung này có mối quan hệ chặt chẽ với phát triển đô thị thông minh.

Nếu đô thị thông minh hướng tới nâng cao năng lực quản trị trên mặt đất thì không gian ngầm là bộ phận quan trọng bảo đảm đô thị phát triển đồng bộ, bền vững.

Dự thảo Đề án xác định 7 điểm nghẽn, đề xuất 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp và 7 chủ trương lớn. Định hướng không chỉ tập trung xây dựng thêm các công trình ngầm mà hướng tới hình thành hệ thống quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng thống nhất quan điểm không gian ngầm là một bộ phận của không gian lãnh thổ quốc gia, đồng thời là nguồn lực hữu hạn, có giá trị lâu dài. Vì vậy, phương thức quản lý cần chuyển từ quản lý từng công trình sang quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm, bảo đảm khai thác đi đôi với bảo vệ.

Trước đó tại hội thảo lấy ý kiến đối với Dự thảo “Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035”, các chuyên gia, đại biểu đánh giá việc xây dựng Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 là cần thiết, đồng thời cho rằng các nội dung, quan điểm lớn của Định hướng đều bám sát thực tiễn phát triển đô thị thông minh hiện nay tại các địa phương. 

Nhiều ý kiến đóng góp tập trung vào những vấn đề cốt lõi nhằm hiện thực hóa Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035, như: nghiên cứu mã định danh dữ liệu đô thị thống nhất, nền tảng bản đồ GIS dùng chung; tăng cường yêu cầu về an toàn hệ thống, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời nâng cấp các IOC từ mô hình giám sát, hiển thị sang phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và điều phối liên ngành. 

Bên cạnh đó, một số đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế đấu thầu, đặt hàng theo kết quả, thuê dịch vụ công nghệ thông tin và nghiên cứu mô hình Sandbox để tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển các giải pháp đô thị thông minh; đồng thời cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về đô thị thông minh cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đô thị tại các địa phương; nâng cao và phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của địa phương trong phát triển đô thị thông minh.