Luật Phát triển đô thị: Tăng phân quyền, tạo đột phá cho TP HCM và các đô thị đặc biệt

Xây dựng khuôn khổ pháp lý mới thúc đẩy phát triển đô thị

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và có tính đột phá để thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, các đô thị đặc biệt, thành phố và khu kinh tế đặc biệt.

Theo Bộ trưởng, dự luật hướng đến tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo động lực phát triển nhanh và bền vững cho các đô thị.

Việc ban hành Luật được xác định là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới; đồng thời kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm qua các nghị quyết của Quốc hội.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, các đô thị lớn, nhất là Thành phố Hồ Chí Minh, vẫn đang đối mặt với nhiều hạn chế về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, quản trị và liên kết vùng. Do đó, cần có một đạo luật đủ mạnh để tạo động lực phát triển trong giai đoạn mới.

Dự thảo Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Luật chỉ quy định các nguyên tắc, chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời mở rộng không gian chủ động cho địa phương trong huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện và thí điểm các cơ chế mới.

Đề xuất nhiều cơ chế đột phá

Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 điều, tập trung vào hai nhóm chính sách lớn.

Thứ nhất, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho các đô thị đặc biệt, đặc biệt là thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị trên nhiều lĩnh vực như tổ chức chính quyền đô thị, quy hoạch, xây dựng, phát triển hạ tầng, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, liên kết vùng, phát triển kinh tế biển và huy động nguồn lực.

Đáng chú ý, dự thảo trao quyền rộng hơn cho các đô thị đặc biệt trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật để giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, đồng thời cải cách mạnh thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động hỗ trợ giải quyết thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Dự luật cũng tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực động lực như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh đó, cơ chế giám sát, thanh tra và kiểm soát quyền lực được thiết kế song hành với chính sách bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi và lạm dụng chính sách.

Đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh và tăng tính khả thi

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển các đô thị lớn, nâng cao hiệu lực quản trị và đẩy mạnh phân quyền.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Luật, nhất là các quy định liên quan đến khu kinh tế đặc biệt; xác định rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, đồng thời phân định rõ phạm vi áp dụng đối với các thành phố khác.

Về hồ sơ dự án Luật, mặc dù được trình theo thủ tục rút gọn, nhưng cơ quan thẩm tra đánh giá hồ sơ đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ, kèm theo gần 100 dự thảo văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến khu kinh tế đặc biệt trước khi trình Quốc hội.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng; nghiên cứu bổ sung các cơ chế, chính sách đột phá đối với các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng của Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt.

Đồng thời, cần đánh giá kỹ tác động của các chính sách về khu thương mại tự do, khu phi thuế quan, kinh tế biển và nhà đầu tư chiến lược đối với quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia, cân đối ngân sách, nguồn lực thực hiện cũng như các chính sách về dân tộc và bình đẳng giới.

Bảo đảm thống nhất pháp luật và kiểm soát quyền lực

Theo cơ quan thẩm tra, do dự thảo Luật quy định nhiều cơ chế đặc thù nên sẽ có một số nội dung khác với các luật hiện hành. Vì vậy, cần nghiên cứu nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có nhiều luật hoặc nghị quyết cùng quy định về cơ chế ưu tiên, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch của hệ thống pháp luật.

Về phân quyền, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản đồng tình với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, đồng thời giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các địa phương khác.

Để bảo đảm tính khả thi, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ mở rộng cơ chế đặc thù; tăng cường kiểm soát quyền lực đối với các thẩm quyền được giao; làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong tổ chức thực hiện và bổ sung cơ chế đánh giá định kỳ đối với Chính phủ và chính quyền địa phương.

Đối với các quy định về quy hoạch, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành việc tăng tính chủ động cho địa phương, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát để phân định rõ đâu là cơ chế thực sự đặc thù và đâu là những vướng mắc chung cần được xử lý thông qua việc sửa đổi các luật chuyên ngành.