Đất đai là 'phép thử' lớn nhất về tính công bằng của Luật Phát triển đô thị

Đất đai là "phép thử" lớn nhất bảo đảm tính công bằng của luật

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá dự án Luật Phát triển đô thị là một trong những nội dung quan trọng của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, đồng thời tán thành sự cần thiết ban hành luật. Theo bà, dự thảo đã thể hiện tư duy kiến tạo, xác định đô thị là động lực phát triển và đề cao yêu cầu phân quyền, trao đủ thẩm quyền, công cụ và khả năng huy động nguồn lực cho địa phương.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đây không chỉ là đạo luật về quản lý đô thị mà còn liên quan trực tiếp đến phân bổ quyền lực công, nguồn lực ngân sách và đặc biệt là quyền quyết định đối với đất đai. Vì vậy, các cơ chế được thiết kế phải bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, đồng thời phân bổ công bằng lợi ích và chi phí của quá trình phát triển.

Đồng tình với định hướng phân quyền mạnh cho địa phương, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần tránh tình trạng “phân quyền mạnh nhưng phân mảnh trật tự pháp luật”. Dự thảo cần tiếp tục bảo đảm các nguyên tắc về phù hợp với Hiến pháp; bảo vệ quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững; đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, nhấn mạnh đất đai là “phép thử” lớn nhất về tính công bằng của Luật Phát triển đô thị, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ban soạn thảo rà soát kỹ các quy định tại Điều 13 và Điều 36.

Đối với quy định cho phép sử dụng ngân sách địa phương để thực hiện các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất tạo quỹ đất đấu giá hoặc thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án đường sắt theo hợp đồng BT, cũng như cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất trong khu vực TOD, bà Nguyễn Thị Thanh cho rằng cần làm rõ: Giá trị tăng thêm do ai tạo ra, ai được hưởng và người có đất bị thu hồi được chia sẻ lợi ích như thế nào?

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung các điều kiện chặt chẽ vào Điều 13. Theo đó, chỉ thu hồi đất khi dự án xác định rõ mục tiêu, ranh giới, nguồn vốn và tiến độ; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được phê duyệt và khu tái định cư đủ điều kiện trước khi thu hồi đất ở.

Đồng thời, phần giá trị đất tăng thêm nhờ đầu tư công cần được phân bổ trở lại cho hạ tầng xã hội, nhà ở xã hội và cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng. Việc xác định giá đất, chỉ tiêu quy hoạch và các khoản thu từ giá trị tăng thêm phải được công khai, kiểm toán và chịu sự giám sát độc lập.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý không để xảy ra tình trạng Nhà nước thu hồi đất của người dân theo giá trị trước khi có hạ tầng, sau đó giao hoặc đấu giá theo giá trị đã tăng lên nhưng người dân không được chia sẻ hợp lý phần chênh lệch. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu, thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chính sách mới của Đảng về đất đai trong dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Trong khi đó, thảo luận tại Tổ 9 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ, tỉnh Lai Châu và tỉnh Hà Tĩnh về dự án Luật Phát triển đô thị, các đại biểu tập trung góp ý nhiều nội dung liên quan đến cơ chế xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, quản lý phát triển đô thị, chính sách thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Góp ý về cơ chế xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 7 dự thảo Luật Phát triển đô thị, đại biểu Hà Thị Nga, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ các quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 7 quy định văn bản thi hành Luật có nội dung khác với văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan Trung ương ban hành. Đây là vấn đề cần được cân nhắc kỹ để tránh tạo ra sự thiếu thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Đối với khoản 2 Điều 7, dự thảo cho phép chính quyền thành phố ban hành một số quy định khác với văn bản của Trung ương. Cho rằng đây là điểm mới có phạm vi tác động lớn, đại biểu Hà Thị Nga đề nghị bổ sung trách nhiệm lấy ý kiến phản biện xã hội và công khai việc tiếp thu, giải trình đối với các dự thảo có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân và doanh nghiệp.

Theo đại biểu, việc này sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo đồng thuận xã hội trong quá trình xây dựng và triển khai các chính sách đặc thù.

Về quản lý đô thị và nhà ở tại Điều 12, đại biểu Hà Thị Nga cho biết điểm b khoản 2 Điều 12 liệt kê nhiều loại hình nhà ở được hưởng chính sách ưu đãi như nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, nhà lưu trú công nhân... Trong khi đó, Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng có quy định về phân loại các loại hình nhà ở này.

Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm tính tương thích giữa Luật Phát triển đô thị và Luật Nhà ở, tránh chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau khi áp dụng.

Bảo đảm quốc phòng - an ninh trong phát triển đô thị

Đánh giá cao ý nghĩa của dự thảo Luật Phát triển đô thị, đại biểu Triệu Kim Thắng, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu, cho rằng dự thảo hướng tới thiết lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá và khả thi, tạo động lực phát triển cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn.

Liên quan đến phát triển kinh tế gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh, đại biểu cho rằng việc quy định cụ thể nội dung phối hợp và yêu cầu lấy ý kiến Bộ Quốc phòng, Bộ Công an tại Điều 10 và Điều 11 là cần thiết, phù hợp nhằm bảo đảm an ninh quốc gia.

Đại biểu đề nghị dự thảo khẳng định rõ nguyên tắc mọi cơ chế đặc thù, vượt trội về đầu tư, tài chính, đất đai, quy hoạch hoặc tổ chức bộ máy đều phải đặt trong khuôn khổ bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Đối với các dự án đầu tư tại khu vực trọng yếu, có vị trí chiến lược như biên giới, biển đảo, vùng trời, khu vực phòng thủ, công trình quốc phòng, hành lang quân sự hoặc địa bàn có thể ảnh hưởng đến hoạt động quân sự, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ hơn về điều kiện đầu tư.

Theo đó, cần yêu cầu có ý kiến của Bộ Quốc phòng trước khi quyết định chủ trương đầu tư hoặc phê duyệt quy hoạch liên quan, bảo đảm thống nhất với Luật Quốc phòng, Luật Đầu tư và Luật Quy hoạch.

Góp ý về quản lý không gian đô thị và cơ chế ứng phó khẩn cấp, đại biểu Triệu Kim Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về quản lý không gian đa chiều và các lĩnh vực mới; tăng cường kiểm soát hoạt động đầu tư tại địa bàn nhạy cảm; yêu cầu đánh giá tác động đối với quốc phòng - an ninh và xác định rõ trường hợp phải lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan.

Đồng thời, cần bổ sung trách nhiệm của chính quyền đô thị trong xây dựng phương án bảo đảm quốc phòng - an ninh, phòng thủ dân sự, phòng, chống thiên tai, ứng phó sự cố và bảo vệ các công trình trọng yếu.

Đại biểu Triệu Kim Thắng nhấn mạnh, các quy định này sẽ góp phần bảo đảm các đô thị và khu kinh tế đặc biệt phát triển mạnh về kinh tế - xã hội, đồng thời giữ vững quốc phòng - an ninh, hướng tới phát triển bền vữ