Doanh nghiệp xây dựng và bài toán tận dụng sức mạnh AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử phát triển của nhân loại. Nếu như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây được thúc đẩy bởi hơi nước, điện năng và công nghệ thông tin, thì trong kỷ nguyên số, AI đang nổi lên như một động lực mới có khả năng làm thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, quản trị và tạo ra giá trị. AI không còn chỉ là một công cụ hỗ trợ tự động hóa hay xử lý dữ liệu mà đang từng bước trở thành một yếu tố sản xuất mới, tương tự như vốn, lao động, đất đai và công nghệ trong các giai đoạn phát triển trước đây.

Đối với doanh nghiệp XD, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME), AI mở ra cơ hội chưa từng có để nâng cao năng suất, giảm chi phí, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhờ sự phát triển của điện toán đám mây và các nền tảng AI dùng chung, nhiều doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận các công nghệ trước đây chỉ các tập đoàn lớn mới có khả năng đầu tư. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức rất lớn về vốn, dữ liệu, nhân lực và năng lực quản trị. Nếu không có các chính sách phù hợp, AI có nguy cơ trở thành "đặc quyền" của các doanh nghiệp lớn, làm gia tăng khoảng cách về năng suất và sức cạnh tranh giữa các nhóm doanh nghiệp. 

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp lớn đã đầu tư mạnh vào hạ tầng số, dữ liệu, nền tảng AI và đội ngũ chuyên gia để tích hợp AI vào mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị. Trong khi đó, phần lớn MSME mới chỉ sử dụng AI ở mức hỗ trợ các tác vụ đơn giản như soạn thảo văn bản, dịch thuật, thiết kế hình ảnh hoặc chăm sóc khách hàng. 

Việc tích hợp AI vào các quy trình cốt lõi như quản trị doanh nghiệp, sản xuất, chuỗi cung ứng hay ra quyết định vẫn còn rất hạn chế. Khoảng cách này chủ yếu xuất phát từ hạn chế về nguồn lực tài chính, dữ liệu chưa được chuẩn hóa, thiếu nhân lực chất lượng cao và mức độ chuyển đổi số còn thấp. Nếu xu hướng này tiếp tục kéo dài, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với một dạng bất bình đẳng mới – bất bình đẳng về năng lực AI. Doanh nghiệp lớn sẽ ngày càng nâng cao năng suất, tối ưu hóa chi phí và mở rộng thị trường nhờ AI, trong khi MSME có nguy cơ tụt hậu, mất khả năng cạnh tranh và khó tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Trong nền kinh tế số, dữ liệu và AI tạo ra hiệu ứng tích lũy rất mạnh: doanh nghiệp có nhiều dữ liệu sẽ xây dựng được AI tốt hơn; AI tốt hơn lại giúp thu hút thêm khách hàng và tạo ra nhiều dữ liệu hơn. Nếu không có các cơ chế hỗ trợ phù hợp, lợi thế này sẽ ngày càng tập trung vào một số ít doanh nghiệp lớn.

Để giải quyết bài toán đó, điều quan trọng trước tiên là thay đổi tư duy. AI không nên được xem như một phần mềm hay một công cụ kỹ thuật số thông thường mà phải được nhìn nhận như một năng lực cốt lõi của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy "ứng dụng AI" sang tư duy "vận hành doanh nghiệp cùng AI", trong đó AI được tích hợp xuyên suốt từ nghiên cứu thị trường, thiết kế sản phẩm, sản xuất, marketing, bán hàng, chăm sóc khách hàng đến quản trị chiến lược. Đồng thời, dữ liệu phải được coi là tài sản chiến lược, bởi AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được nuôi dưỡng bằng dữ liệu đầy đủ, chính xác và được quản trị tốt. Việc coi AI là một yếu tố sản xuất mới cũng đồng nghĩa với việc thay đổi cách nhìn về năng suất và tăng trưởng. Nếu dữ liệu là nguyên liệu thì AI chính là động cơ chuyển hóa dữ liệu thành thông tin, tri thức, dự báo và quyết định. 

Giá trị của doanh nghiệp trong tương lai sẽ không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn hay số lượng lao động mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tạo lập, quản trị và khai thác dữ liệu thông qua AI. Những doanh nghiệp biết khai thác AI sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội trong việc tạo ra sản phẩm mới, tối ưu nguồn lực và thích ứng với những biến động của thị trường.

Đối với MSME, việc ứng dụng AI cần được triển khai theo một lộ trình phù hợp. Bước đầu tiên không phải là đầu tư vào các mô hình AI phức tạp mà là chuẩn hóa và số hóa dữ liệu, xây dựng quy trình làm việc thống nhất, nâng cao năng lực số của đội ngũ nhân sự và từng bước sử dụng các nền tảng AI trên điện toán đám mây. Khi nền tảng dữ liệu và quản trị đã được hình thành, doanh nghiệp mới có thể tích hợp AI vào các hoạt động cốt lõi để tạo ra giá trị bền vững. 

Trong quá trình đó, vai trò của Nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhà nước cần xây dựng thể chế phù hợp, phát triển hạ tầng số, thúc đẩy chuẩn hóa dữ liệu, đầu tư vào năng lực tính toán, hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu và triển khai các chương trình đào tạo nguồn nhân lực AI. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế và các chương trình chuyển đổi số dành riêng cho MSME nhằm giảm bớt rào cản khi tiếp cận AI.

Bên cạnh Nhà nước, các doanh nghiệp công nghệ cũng đóng vai trò then chốt trong việc phổ cập AI thông qua các nền tảng AI as a Service, các mô hình AI mã nguồn mở, các giải pháp chuyên ngành và các chương trình đào tạo, tư vấn triển khai. Mục tiêu không chỉ là phát triển các mô hình AI tiên tiến mà còn là giúp hàng triệu doanh nghiệp có thể sử dụng AI với chi phí hợp lý, dễ triển khai và mang lại hiệu quả thực tế. AI cũng đang tạo ra sự chuyển đổi sâu sắc trong mô hình quản trị doanh nghiệp. 

Thay vì quản lý dựa trên kinh nghiệm và các báo cáo định kỳ, doanh nghiệp sẽ từng bước chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu thời gian thực. AI có thể phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng, phát hiện rủi ro và đề xuất các phương án tối ưu, giúp nhà quản lý đưa ra quyết định nhanh hơn và chính xác hơn. Trong tương lai, các AI Agent sẽ trở thành những "đồng nghiệp số", hỗ trợ thực hiện nhiều công việc phân tích, lập kế hoạch và giám sát, trong khi con người tập trung vào chiến lược, sáng tạo và các quyết định mang tính định hướng.

Trong ngành xây dựng, AI có tiềm năng tạo ra cuộc chuyển đổi mạnh mẽ khi được kết hợp với BIM, Môi trường Dữ liệu Chung (CDE), Digital Twin và Internet vạn vật (IoT). AI có thể hỗ trợ sinh phương án thiết kế, kiểm tra mô hình, bóc tách khối lượng, dự báo tiến độ, quản lý chi phí, giám sát an toàn, tối ưu vận hành và bảo trì dự báo. Tuy nhiên, AI chỉ phát huy hiệu quả khi ngành xây dựng xây dựng được nền tảng dữ liệu số thống nhất và chuẩn hóa. Giá trị lớn nhất mà AI mang lại chính là nâng cao năng suất. AI không chỉ giúp tự động hóa các công việc lặp lại mà còn hỗ trợ con người xử lý các nhiệm vụ mang tính nhận thức như phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro và hỗ trợ ra quyết định. Nhờ đó, người lao động có thể tập trung vào các hoạt động sáng tạo và tạo ra giá trị cao hơn. Ở cấp độ doanh nghiệp, AI giúp tối ưu toàn bộ chuỗi giá trị, giảm chi phí, nâng cao chất lượng và tăng khả năng cạnh tranh.

Tuy nhiên, việc phổ cập AI vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như dữ liệu chưa được chuẩn hóa, thiếu nhân lực có kỹ năng AI, hạn chế về nguồn lực tài chính, nguy cơ mất an toàn dữ liệu, những vấn đề về đạo đức và tính minh bạch của AI cũng như mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Những thách thức này cho thấy AI không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là bài toán về dữ liệu, quản trị, con người và thể chế.

Trên thế giới, AI đang phát triển theo hướng trở thành hạ tầng phổ cập của nền kinh tế. AI Agent, AI đa phương thức, AI kết hợp Digital Twin, AI chuyên ngành và AI có trách nhiệm đang là những xu hướng nổi bật. Điều này cho thấy AI sẽ không hoạt động độc lập mà ngày càng gắn kết với dữ liệu, hạ tầng số và các hệ thống quản trị của doanh nghiệp.

Để AI thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế, cần xây dựng một hệ sinh thái AI toàn diện. Nhà nước cần xác lập AI là một yếu tố sản xuất mới trong các chiến lược phát triển quốc gia, xây dựng chương trình hỗ trợ MSME, đầu tư vào hạ tầng AI, chuẩn hóa dữ liệu và phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, cần thúc đẩy sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tạo ra một hệ sinh thái AI mở, nơi mọi doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận công nghệ và tri thức. 

Có thể khẳng định rằng AI đang tạo ra một cuộc chuyển đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không phải là phát triển một vài doanh nghiệp AI lớn mà là xây dựng một nền kinh tế nơi mọi doanh nghiệp, mọi người lao động và mọi ngành nghề đều có khả năng khai thác AI để nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Tương lai sẽ không thuộc về doanh nghiệp lớn hay doanh nghiệp nhỏ, mà thuộc về những doanh nghiệp biết kết hợp hiệu quả giữa con người, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Khi AI trở thành năng lực chung của toàn xã hội thay vì đặc quyền của một số doanh nghiệp, AI mới thực sự phát huy vai trò là động lực của tăng trưởng nhanh, phát triển bao trùm và nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương, quốc gia trong kỷ nguyên số.