Luật Phát triển đô thị: Để đô thị lớn chủ động kiến tạo cơ chế

Mở rộng không gian chủ động cho chính quyền đô thị

Góp ý dự án Luật Phát triển đô thị tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, các đại biểu đánh giá hồ sơ dự án luật được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng, nội dung giải trình tương đối thuyết phục. Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân quyền để luật thực sự tạo động lực phát triển cho các đô thị lớn.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, mục tiêu quan trọng của dự án luật là tạo chuyển biến trong tư duy quản trị đô thị, đưa Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn từ vị thế thường xuyên phải “đi xin cơ chế” sang chủ động kiến tạo cơ chế, tự quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Góp ý Điều 3 về phân quyền, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhận định dự thảo đã thể hiện tinh thần mạnh mẽ khi đề cập “phân quyền triệt để, toàn diện”. Tuy nhiên, trong thực tiễn quản trị một đô thị đặc biệt, không thể dự liệu và liệt kê đầy đủ mọi tình huống, vấn đề mới phát sinh.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc theo hướng: đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa xác định rõ thẩm quyền, chính quyền thành phố được quyền quyết định và chịu trách nhiệm, trừ những lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan Trung ương hoặc pháp luật nghiêm cấm.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này sẽ mở rộng không gian chủ động cho chính quyền đô thị, giúp địa phương kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, thay vì phải chờ sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật chung.

Đối với Điều 7 về thẩm quyền ban hành quy định khác với quy định của Trung ương, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng mục tiêu không nên chỉ dừng ở việc cho phép thành phố ban hành quy định “khác”, mà cần hướng tới những cơ chế tốt hơn, nhanh hơn và thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.

Đại biểu đề xuất cho phép quy định của thành phố được ưu tiên áp dụng khi tạo ra hiệu quả cao hơn, rút ngắn thời gian hoặc giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời không làm giảm các tiêu chuẩn về an toàn, môi trường, sức khỏe cộng đồng và quyền con người.

Đây được kỳ vọng là một trong những điểm đột phá của dự án Luật Phát triển đô thị, tạo cơ sở để Thành phố Hồ Chí Minh chủ động xây dựng các tiêu chuẩn, cơ chế quản trị phù hợp với đặc thù và yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt.

Từ góc độ rộng hơn, các đại biểu cho rằng luật cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo và trao quyền, qua đó mở rộng không gian phát triển, khơi thông nguồn lực xã hội và thúc đẩy đổi mới, sáng tạo tại các đô thị lớn.

Bên cạnh đó đại biểu đề nghị cụ thể hóa Điều 8 theo hướng xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) mang tính tổng quát, tạo dư địa để thành phố chủ động thử nghiệm các mô hình, chính sách mới.

Theo đại biểu, dự thảo đã có bước tiến khi cho phép thành phố thí điểm cả những vấn đề pháp luật đã quy định và những vấn đề chưa được quy định. Tuy nhiên, cần bổ sung cơ chế cho phép các mô hình thí điểm đã được đánh giá đạt yêu cầu tiếp tục được áp dụng cho đến khi cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định thay thế.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, nếu một mô hình thử nghiệm đã chứng minh hiệu quả nhưng phải dừng sau thời hạn 3-5 năm để chờ quy định mới, quá trình triển khai có thể bị gián đoạn, qua đó làm giảm động lực đổi mới, sáng tạo của thành phố.

Đối với Điều 35 về nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị không chỉ lấy quy mô vốn làm tiêu chí mà cần coi trọng công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, tài sản trí tuệ và năng lực hình thành, phát triển hệ sinh thái.

Theo đại biểu, một nhà đầu tư chỉ bỏ ra khoảng 5.000 tỷ đồng nhưng mang theo công nghệ lõi, thực hiện chuyển giao công nghệ chiến lược có thể tạo giá trị lớn hơn dự án có vốn 20.000-30.000 tỷ đồng nhưng chủ yếu tập trung vào sản xuất thông thường hoặc bất động sản.

Do đó, dự thảo cần xem xét xác định là nhà đầu tư chiến lược đối với các doanh nghiệp sở hữu công nghệ lõi, tài sản trí tuệ chiến lược, có năng lực công nghệ hàng đầu hoặc cam kết đặt trung tâm chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và hệ sinh thái tại thành phố, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô vốn.

Cơ chế này được kỳ vọng giúp Thành phố Hồ Chí Minh tăng khả năng thu hút đầu tư vào những lĩnh vực công nghệ mới, có tính chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử và vật liệu mới.

Đại biểu cũng đề nghị chính sách ưu đãi đầu tư được xác định không chỉ dựa trên số vốn đăng ký, mà cần tính đến mức độ chuyển giao tri thức, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, khả năng hình thành chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng tạo ra tại địa phương.

Theo đó, ưu đãi cần hướng mạnh hơn vào khả năng lan tỏa của dự án đối với nền kinh tế, cộng đồng doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố.

Củng cố y tế cơ sở, bảo đảm chăm sóc sức khỏe liên tục

Bày tỏ thống nhất với các chính sách về y tế trong dự thảo, đại biểu Lê Văn Khảm, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng một đô thị đặc biệt phải được xây dựng trên nền tảng xã hội bền vững, trong đó sức khỏe người dân là yếu tố quan trọng, cần được bảo đảm công bằng và hiệu quả trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Về hệ thống y tế cơ sở, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bảo đảm mỗi người dân được chăm sóc sức khỏe liên tục theo vòng đời. Y tế xã, phường cần giữ vai trò chủ động trong quản lý sức khỏe dân cư; mỗi người dân được lập, quản lý hồ sơ sức khỏe và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh, khám, chữa bệnh ban đầu và nâng cao sức khỏe.

Về tài chính, ngoài các dịch vụ, chương trình được ngân sách chi trả theo quy định, đại biểu đề nghị ngân sách thành phố bảo đảm phần kinh phí còn lại dựa trên số dân tại từng khu vực. Thành phố có thể nghiên cứu cơ chế khoán tổng chi, đồng thời điều chỉnh kinh phí theo nhu cầu thực tế, kết quả và hiệu quả hoạt động.

Những địa bàn có nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao hoặc tổ chức hoạt động hiệu quả cần được xem xét bổ sung kinh phí tương ứng. Việc phân bổ ngân sách cũng cần gắn với danh mục nhiệm vụ, khối lượng công việc và kết quả thực hiện, qua đó nâng cao tính chủ động, trách nhiệm và hiệu quả của y tế cơ sở.

Theo đại biểu, các cơ chế này sẽ góp phần củng cố mạng lưới y tế ban đầu, giảm áp lực cho bệnh viện tuyến trên, đồng thời bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe công bằng, liên tục và hiệu quả.

Góp ý Điều 27 về phát triển hệ thống y tế và bảo đảm an sinh xã hội, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, đề nghị bổ sung cơ chế sử dụng ngân sách thành phố hỗ trợ người dân tham gia bảo hiểm y tế, hướng tới mục tiêu bao phủ 100% dân số.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 27 đang quy định ngân sách thành phố có thể hỗ trợ thêm đối với các chi phí chưa thuộc phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, trước khi mở rộng hỗ trợ đối với các dịch vụ ngoài phạm vi chi trả, cần ưu tiên bảo đảm tất cả người dân đều có thẻ bảo hiểm y tế.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho biết, hiện ngân sách mới hỗ trợ chính thức cho trẻ em và một số nhóm đối tượng nhất định. Trong khi đó, việc huy động các quỹ xã hội, nguồn lực từ thiện để mua thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo, người cận nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn đã được thực hiện ở nhiều nơi nhưng chưa có cơ chế pháp lý ổn định, đầy đủ.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị dự thảo luật quy định rõ cơ chế cho phép ngân sách thành phố hỗ trợ mua bảo hiểm y tế cho các nhóm dân cư chưa được bao phủ.

Theo đại biểu, mục tiêu 100% người dân có bảo hiểm y tế sẽ tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế và tăng khả năng chăm sóc sức khỏe lâu dài cho người dân Thành phố Hồ Chí Minh.